Ƶ

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ƶ ƶ
Na dachu samochodu wariant graficzny litery Ż w formie litery Ƶ

Ƶƶlitera alfabetu łacińskiego powstała poprzez dodanie poziomej kreski w środku litery Z lub z.

Przez krótki okres używano jej w alfabecie tatarskim w pierwszej połowie XX wieku. Główne zastosowanie znalazła jedynie w piśmie odręcznym. Obecnie używana w łacińskiej pisowni języka czeczeńskiego, gdzie oznacza głoskę [ʒ].

Niemcy i Czesi używają często w piśmie odręcznym znaku Ƶ jako litery Z, co pozwala odróżnić literę od cyfry 2. Ponadto, we Włoszech pisze się literę ƶ w wyrazach, gdzie wymawiana jest jako dz (dla odróżnienia od zwykłego z wymawianego jako c). W oficjalnej włoskiej typografii rozróżnienie to nie jest stosowane.

W krojach kaligraficznych stosowanych np. w matematyce spotyka się poziomą kreskę w literze Z (np. ).

W języku polskim natomiast znak Ƶ jest używany zamiennie z Ż, częściej[potrzebny przypis] w piśmie odręcznym.

Konwencja ta jest stosowana co najmniej od XIX wieku. Konstanty Wolski pisał:

 Pamiętnik Warszawski. 1809, T. 1, styczeń, s. 70, http://ebuw.uw.edu.pl/publication/100787
Zdarzyło mi się nieraz słyszeć w rozmowie potocznéj, że przekreślenie Z, we środku zastępuje miejsce kropki nad niém;

Pomimo tego Komisja Ortograficzno-Onomastyczna[1] Rady Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk na pytanie pewnego urzędu, czy Ƶ mogło oznaczać Z lub Ż, odpowiedziała wymijająco[2]

Quote-alpha.png

Litera „Z” napisana z poziomą kreseczką nie była zatwierdzonym odpowiednikiem litery „Ż” w tekstach drukowanych, urzędowo przyjętym

na terenie całej Polski, lecz nie da się wykluczyć, że w czyimś piśmie ręcznym ta kreseczka nie oznaczała tyle, co dziś oznacza kropka nad literą „Z”.

Istnieje pogląd, że Ƶ może oznaczać również Ź:

  Jan Wojeński: Technika liternictwa. Wyd. 9. uzupełnione. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1990, s. 34. ISBN 83-208-0195-8.
Przekreślenie linią poziomą pośrodku litery Z stosuje się jako ozdobę; rzadziej przekreślenie to równa się brzmieniu litery Ż lub Ź.

Nie są jednak znane przykłady użycia Ƶ jako Ź.

Kreska przekreślająca literę nie zawsze jest prosta, por. winietę tytułową pierwszych numerów Życia Warszawy.

W standardzie Unicode znajdziemy ten znak odpowiednio na pozycjach:

  • wielka litera Ƶ — U+01B5,
  • mała litera ƶ — U+01B6.

Analogicznie można użyć zapisu w układzie dziesiątkowym przy odwołaniach znakowych stosowanych np. w HTML:

  • wielka litera Ƶ — Ƶ oraz
  • mała litera ƶ — ƶ.

Przypisy

  1. [Członkowie Komisji Ortograficzno-Onomastycznej]. Rada Języka Polskiego. [dostęp 2016-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-10)].
  2. KOMUNIKATY RADY JĘZYKA POLSKIEGO PRZY PREZYDIUM POLSKIEJ AKADEMII NAUK. Rada Języka Polskiego, 2005, 1(16) [dostęp 2016-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-20)]. s. 28-29.