Jan Tomasz Gross

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy polskiego socjologa. Zobacz też: inne osoby o nazwisku Jan Gross.
Jan Tomasz Gross
Imiona i nazwisko Jan Tomasz Gross
Data i miejsce urodzenia 1 sierpnia 1947, Warszawa
Narodowość polska
Język angielski
Alma Mater Uniwersytet Warszawski, Yale University
Okres od 1979
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RP
Strona internetowa

Jan Tomasz Gross (ur. 1 sierpnia 1947 w Warszawie) – polsko-amerykański socjolog i historyk, specjalizujący się w europejskiej historii XX wieku i historii zagłady Żydów. Profesor wydziału historii Uniwersytetu Princeton.

Życiorys

Urodził się w Warszawie, w rodzinie polsko-żydowskiej i dorastał w lewicowym środowisku. Jego matka, Hanna Szumańska (1919–1973); córka znanego przedwojennego adwokata, Wacława Szumańskiego, który był obrońcą m.in. w procesie brzeskim), była łączniczką Biura Informacji i Propagandy Armii Krajowej, podczas II wojny światowej pomagała swojemu przyszłemu mężowi, Zygmuntowi Grossowi (1903–1995), adwokatowi, kompozytorowi, członkowi Polskiej Partii Socjalistycznej. Po wojnie pobrali się[1].

Studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim[1][2]. Po zaangażowaniu się w protesty studenckie w marcu 1968 aresztowany na pięć miesięcy. W 1969 wyemigrował z rodzicami do Stanów Zjednoczonych. W 1975 obronił doktorat z socjologii na Uniwersytecie Yale, gdzie przez wiele lat był wykładowcą. W 1996 został odznaczony przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej[2]. Jest profesorem wydziału historii Uniwersytetu Princeton.

Jego żoną była Irena Grudzińska-Gross.

Praca naukowa

Zajmuje się naukami politycznymi i społecznymi, a w tym kontekście szczególnie problematyką II wojny światowej i Holokaustu. Autor książki Sąsiedzi (finał Nagrody Literackiej Nike 2001[3]), dotyczącej pogromu w Jedwabnem, dokonanego 10 lipca 1941 na żydowskich mieszkańcach miasta przez Polaków z miasta i okolic. W czerwcu 2006 ukazała się w USA jego książka Fear. Anti-Semitism in Poland After Auschwitz (Strach. Antysemityzm w Polsce po Auschwitz). Zajął się w niej problemem pogromu kieleckiego, krakowskiego i rzeszowskiego w 1946. Polskie wydanie ukazało się 11 stycznia 2008 nakładem wydawnictwa Znak.

Kontrowersje

Głoszone przez niego tezy wielokrotnie wywoływały publiczną polemikę. Zarzucane mu są elementy manipulacji i braku proporcji w opisywanych zjawiskach, co podkreśla m.in. dr August Grabski z Żydowskiego Instytutu Historycznego[4].

W artykule opublikowanym w niemieckim dzienniku „Die Welt[5], będącym przedrukiem artykułu z portalu Project Syndicate Eastern Europe’s Crisis of Shame[6] (Wschodnioeuropejski kryzys wstydu[7]), Gross stwierdził, że Polacy "w trakcie wojny zabili w gruncie rzeczy więcej Żydów niż Niemców"[8][9]. Ambasador RP w Niemczech Jerzy Margański zapowiedział przygotowanie listu protestacyjnego do „Die Welt” w tej sprawie[10]. Po tym artykule ambasador Polski w Stanach Zjednoczonych Ryszard Schnepf oświadczył, że Gross nie tylko wygłasza poglądy krzywdzące Polaków, ale rażąco mija się z prawdą historyczną, a artykuł Jana Grossa dla „Die Welt” przyjął z niedowierzaniem i konsternacją – nie tylko jako ambasador, ale również jako historyk i jako człowiek[11]. 15 września 2015 na postawie art. 133 Kodeksu Karnego prokuratura Rejonowa Warszawa-Żoliborz wszczęła śledztwo w powyższej sprawie[12]. W styczniu 2016 Kancelaria Prezydenta RP zwróciła się do MSZ z prośbą o opinię dotyczącą możliwości odebrania profesorowi Janowi Tomaszowi Grossowi Krzyża Kawalerskiego Orderu Zasługi RP[13].

Publikacje

Autorskie

Redakcje

  • 1981: War through children’s eyes: the Soviet occupation of Poland and the deportations, 1939-1941, Irena Grudzińska-Gross, Jan Tomasz Gross ; przedmowa Bruno Bettelheim ; wstęp Jan Tomasz Gross ; tłumaczenie Ronald Strom, Dan Rivers, Stanford, Calif.: Hoover Institution Press, Stanford University.
  • 1983: W czterdziestym nas matko na Sybir zesłali – Polska a Rosja 1939-42, Wybór i opracowanie: Jan Tomasz Gross, Irena Grudzińska-Gross. Wstęp napisał Jan Tomasz Gross. Wybór świadectw złożonych przez deportowanych przez NKWD do obozów Gułagu i na zesłanie na Syberię i do Kazachstanu, w tym dziecięcych wypracowań polskich dzieci uwolnionych z sowieckiej zsyłki lat 1939-1942 ze zbiorów ambasady RP w ZSRR 1941-1943 przechowywanych w Instytucie Hoovera. Londyn: Aneks 1983.
  • 1984: Poland’s self-limiting revolution, Jadwiga Staniszkis, wydane przez Jana T. Grossa, Princeton, N.J.: Princeton University Press.
  • 2000: The politics of retribution in Europe: World War II and its aftermath, Istvan Deak, Jan T. Gross, Tony Judt (red.), Princeton, N.J.: Princeton University Press.

Przypisy

  1. a b Piotr Zychowicz: Oko w oko z tłuszczą. Rzeczpospolita, 26 stycznia 2008. [dostęp 28 stycznia 2008].
  2. a b Profil Grossa na stronie University Of Haifa (ang.).
  3. Nagroda Nike 2001. nike.org.pl. [dostęp 2015-08-20].
  4. August Grabski: August Grabski: Jednostronność Grossa. Super Express, 30 grudnia 2010.
  5. Jan T. Gross. Die Osteuropäer haben kein Schamgefühl. „Welt Online”, 2015-09-13. [dostęp 2015-09-17]. 
  6. Jan T.J. T. Gross Jan T.J. T., Eastern Europe’s Crisis of Shame, „Project Syndicate”, Project Syndicate [dostęp 2016-02-12].
  7. Wschodnioeuropejski kryzys wstydu, „Krytyka Polityczna”, Krytyka Polityczna [dostęp 2016-02-12].
  8. Gross oskarża Polskę. MSZ ostro reaguje. [dostęp 2015-09-15].
  9. Wschodnioeuropejski kryzys wstydu. krytykapolityczna.pl, 2015-09-17.
  10. Polish Foreign Min. rebukes Gross over Die Welt refugee article (ang.).
  11. Ambasador Polski krytykuje Jana Tomasza Grossa.
  12. Jest śledztwo ws. słów Jana T. Grossa
  13. AWR WprostA. W. Sp. AWR WprostA. W., Gross straci państwowe odznaczenie? Prezydent poprosił MSZ o opinię, „Wprost.pl”, Wprost.pl [dostęp 2016-02-12].

Linki zewnętrzne