Jassy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jassy
Iași
Ilustracja
Pałac Kultury w Jassach
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Rumunia
Okręg Jassy
Mer Gheorghe Nichita
Powierzchnia 145 km²
Wysokość 200 m n.p.m.
Populacja (1 stycznia 2009)
• liczba ludności
• gęstość

308 843[1]
3417 os./km²
Nr kierunkowy 02-32
Kod pocztowy 700xxx
Tablice rejestracyjne IS
Położenie na mapie okręgu Jassy
Mapa lokalizacyjna okręgu Jassy
Jassy
Jassy
Położenie na mapie Rumunii
Mapa lokalizacyjna Rumunii
Jassy
Jassy
Ziemia47°10′N 27°35′E/47,166667 27,583333
Strona internetowa
Portal Portal Rumunia

Jassy (rum. Iași, węg. Jászvásár) – miasto w północno-wschodniej Rumunii (w historycznej Mołdawii), nad rzeką Bahlui (dorzecze Prutu); ośrodek administracyjny okręgu Jassy; 308,8 tys. mieszkańców (2009).

W mieście znajduje się stacja kolejowa Jassy.

Historia[edytuj]

Jassy w 1701 roku

Pierwsze wzmianki o Jassach w źródłach historycznych pochodzą z drugiej połowy XIV w. Od połowy XVI wieku Jassy były stolicą Hospodarstwa Mołdawskiego. W mieście tym działali wybitni pisarze i mężowie stanu m.in. Miron Costin czy Dymitr Kantemir, którzy wnieśli wkład w rumuńską kulturę. W 1641 r. hospodar Bazyli Lupu założył tu Szkołę Państwową, a w klasztorze Trzech Świętych Hierarchów powstała drukarnia, która wydawała książki w języku rumuńskim. W 1686 roku wojsko polskie stoczyło bitwę pod Jassami (wojna polsko-turecka 1683-1699). W latach 1859–1862 Jassy były jedną z dwóch stolic Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny (obok Bukaresztu). W latach 1916-1918 miasto pełniło funkcję stolicy Królestwa Rumunii. W czerwcu 1941 roku miał miejsce pogrom w Jassach[2].

Demografia[edytuj]

Według spisu z 2002 r. miasto Jassy liczyło 320 888 mieszkańców. Skład etniczny według spisu z 2002 roku:[3]

Polaków w 2002 roku w Jassach mieszkało 22.

Religia[edytuj]

Prawosławna katedra metropolitalna

Jassy są siedzibą prawosławnej metropolii Mołdawii i Bukowiny oraz podlegającej jej archieparchii Jass. W mieście znajduje się szereg zabytkowych cerkwi:

Oprócz cerkwi parafialnych w Jassach znajdują się prawosławne monastery: Trzech Świętych Hierarchów, Galata, Golia, Frumoasa, Cetățuia[8], Podgoria Copou[29].

W Jassach działa również diecezja rzymskokatolicka[30]. Posiada ona katedrę XVII-wieczną, a w jej sąsiedztwie nowy kościół[8]. Działają cerkiew staroobrzędowa (XIX w.)[31] oraz świątynia ormiańska (XIV w., przebudowana na pocz. XIX w.)[8].

Czynna jest wielka synagoga w Jassach[32], zachowała się także synagoga Merarilor[33].

Sport[edytuj]

W mieście tym siedzibę ma rumuński klub piłkarski Politehnica Jassy, który został założony 27 kwietnia 1945 r. jako Sportul Studențesc Jassy. Obecnie klub gra w pierwszej lidze rumuńskiej, a swoje mecze rozgrywa na stadionie im. Emila Alexandrescu, którego pojemność wynosi 11 390 widzów[34].

Varia[edytuj]

  • Nazwa miasta bywa utożsamiana z plemieniem pochodzących od Alanów Jasów, których w źródłach staroruskich nazywano Jassy. Żyli oni na północ od Kaukazu, ale w XIII w. zostali w większości wyparci przez Mongołów. Część z nich miała się osiedlić w Mołdawii.
  • W lutym lub kwietniu 1769 r. w tureckim więzieniu w Jassach zmarł Józef Pułaski, marszałek Konfederacji Barskiej, ojciec Kazimierza i Franciszka.
  • 21 stycznia 1861 r. w Jassach wskutek ran odniesionych w pojedynku zmarł Bruno Bielawski, pisarz i poeta, autor słów pieśni Czarny krzyżyk.

Galeria[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. Dane na 1 stycznia 2009 r.
  2. przewodnik.onet.pl: Miasta - Jassy (pol.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  3. Structura Etno-demografică a României
  4. Biserica 'Schimbarea la Fata' - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  5. Catedrala Mitropolitana din Iasi, www.crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17].
  6. Iasi :: Biserica Sf. Gheorghe - Mitropolia veche, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  7. Biserica Sfantul Nicolae Domnesc, www.crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17].
  8. a b c d e Primaria Iasi :: Biserici si manastiri ::, www.primaria-iasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  9. Biserica Duminica Tuturor Sfintilor - Banu - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  10. Biserica "Schimbarea la Fata - Socola" Iasi, www.biserica-socola.ro [dostęp 2016-06-17].
  11. Iasi :: Biserica Barnovschi, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  12. Iasi :: Biserica Vulpe, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  13. Iasi :: Biserica Talpalari, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  14. Biserica Barboi, www.crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17].
  15. Iasi :: Biserica Sf. Ioan Botezatorul, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  16. Iasi :: Biserica Sf. Dumitru Bals, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  17. Biserica 'Pogorarea Sf. Duh' - Curelari - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  18. Biserica 'Schimbarea la Fata' - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  19. Ansamblul bisericii 'Sf. Ioan cel Nou'- Nicorita - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  20. Iasi :: Biserica 40 de Sfinti, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  21. Biserica Sf. Teodor (str. Sfintii Teodori 14)-IASI, www.crestinortodox.ro [dostęp 2016-06-17].
  22. Biserica Lozonschi - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  23. Biserica Sf. Haralambie - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  24. Biserica 'Cuvioasa Paraschiva' - Monument de arhitectura, monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  25. Iasi :: Biserica Sf. Nicolae Ciurchi, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  26. Scurt Istoric Parohia Toma Cozma, www.parohiatomacozma.ro [dostęp 2016-06-17].
  27. Biserica Buna Vestire - Biserica Blagovestenia din Muntenime - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  28. Biserica 'Sf. Treime' - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  29. Iasi :: Manastirea Podgoria Copou, biserici.org [dostęp 2016-06-17].
  30. Episcopia Romano-Catolica de Iasi, www.ercis.ro [dostęp 2016-06-17].
  31. Hram Sf. Maria.
  32. Sinagoga Mare - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  33. Sinagoga Merarilor - Monument de arhitectura, www.monumenteiasi.ro [dostęp 2016-06-17].
  34. www.politehnicaiasi.ro: Stadion - Informatii (rum.). [dostęp 5 kwietnia 2010].
  35. Primăria Iași: Orașele înfrățite cu Municipiul Iași (rum.). [dostęp 5 kwietnia 2010].

Linki zewnętrzne[edytuj]