Prut

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy rzeki na terenie Ukrainy, Rumunii i Mołdawii. Zobacz też: Prut (dopływ Narwi) i inne znaczenia.
Prut
Ilustracja
Prut w Worochcie
Kontynent Europa
Państwo  Ukraina
 Rumunia
 Mołdawia
Rzeka
Długość 953 km
Powierzchnia zlewni 27 500 km²
Średni przepływ 92 m³/s przy ujściu
Źródło
Miejsce Czarnohora
Współrzędne 48°09′45,7″N 24°33′15,5″E/48,162700 24,554300
Ujście
Recypient Dunaj
Miejsce Giurgiuleşti,
Rumunia / Mołdawia
Współrzędne 45°28′07,7″N 28°12′25,9″E/45,468800 28,207200
Mapa
Mapa rzeki
Dorzecze Prutu
Położenie na mapie Rumunii
Mapa lokalizacyjna Rumunii
źródło
źródło
ujście
ujście

Prut (ukr. Прут Prut, rum. Prut, w starożytności łac. Pyretus) – rzeka w południowo-wschodniej Europie, lewy dopływ Dunaju, rzeka graniczna pomiędzy Rumunią a Mołdawią.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jej długość wynosi 953 km (jest to drugi co do długości dopływ Dunaju), powierzchnia zlewni – ok. 27 500 km² (7790 km² w Mołdawii, 10 989 km² w Rumunii, 8840 km² na Ukrainie), średni roczny przepływ u ujścia – 92 m³/s[potrzebny przypis]. W biegu górnym ma charakter górzysty, ze stromym prawym brzegiem, w niektórych miejscach profil poprzeczny kanału ma wygląd przepaści. W pobliżu miasta Jaremcze znajduje się wodospad Probij, który się robi przez wiosenne powodzie, letnie powodzie deszczowe, zwiększony odpływ zimowy (z powodu odwilży i deszczu). Lodołamanie od stycznia do lutego do początku marca.

Źródła Prutu znajdują się w paśmie Czarnohory, u wschodniego podnóża Howerli. Początkowo płynie na północ, następnie zatacza łuk na zachód i płynie na południowy wschód, a w dolnym odcinku – na południe. Dolina Prutu rozdziela Wyżynę Mołdawską w Rumunii i Wyżynę Besarabską w Mołdawii. Prut zbiera z nich liczne drobne dopływy, z których największe to Czeremosz i Jijia (oba prawe). Uchodzi do Dunaju na wschód od Gałacza. Nad Prutem leżą m.in.: Worochta, Jaremcze, Kołomyja, Czerniowce, Kaguł, Ungeny.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

W drugim tomie bułgarskich kronik Imana, «Jagfar Tarikhi» (1680), rzeka Prut jest określana jako Burat. A w traktacie Konstantina Porfirogeneta «O zarządzaniu państwem» wspomina: rzeka Brut. (rozdz. 38) lub Burat (rozdz. 42) - nowoczesny Prut.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Prut (starogrecki. Pyretos, Poras) była znana Rzymianom.

W XII wieku w dorzeczu Prutu znajdowały się galicyjsko-ruśkie miasta, dzisiejszy Gałacz. W XIII wieku tam leżała Ziemia Berladników, a u zbiegu Bahlui na starożytnych mapach wyznaczono miasto Brady (później Cecora). Pod koniec XIV wieku nad rzeką znajdowało się miasto Roman.

W 1513 r. przez Prut przeszli Tatarzy , а w 1518 r. Sułtan Albu'l z Perekopu, którego armia została pokonana i częściowo zatopiona w Prucie wraz z Chugurem Stefanem IV (Stefanicą). W 1581 roku Tatarzy z ordy jamboluckiej (oczakowskiej) ponownie najechali tutaj.

W 1563 r. Kniaź Dymitr Wiśniowiecki Bajda przeszedł przez Pruta z Kozakami, w 1594 r. - Seweryn Nalewajko i Łoboda, a w 1621 r. - sułtan Osman II, który został pokonany pod Chocimiem. W 1653 r. u brzegu Prutu w bitwie z armią mołdawską, syn Bohdana Chmielnickiego, Tymosz Chmielnicki, został śmiertelnie ranny.

W 1711 r. odbyła się kampania prutska Piotra I przeciwko Turkom. Nieopłacalny dla Rosji Traktat prucki, który został zmuszony do zawarcia Piotr I z Turkami 23 lipca 1711 r., po tym jak jego armia została otoczona.

W kampanii z 1787 r. Potiomkin założył centralny punkt Kozackiego Wojska Czarnomorskiego W 1791 r. zmarł w pobliżu Jass.

Zgodnie z Traktatem Bukareszckim 16 maja 1812 r. rzeka Prut stała się granicą rosyjskiej Besarabii. Zgodnie z Traktatem paryskim z 1856 r. dolna część Prutu odeszła Mołdawii, ale w 1878 r. (zgodnie z traktatem berlińskim) trafiła do Rosji. W 1917 i 1918 r. rzeka była granicą Ukraińskiej Republiki Ludowej z Rumunią. W latach 1918–1944 rzeka należała do Rumunii. Po 1944 r. granica została przywrócona od 1917 r. wraz z aneksją północnej Bukowiny do ZSRR.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]