Jerzmanowice (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzmanowice
Kościół św. Bartłomieja Apostoła
Kościół św. Bartłomieja Apostoła
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat krakowski
Gmina Jerzmanowice-Przeginia
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-048
Tablice rejestracyjne KRA
SIMC 0321069
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Jerzmanowice
Jerzmanowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jerzmanowice
Jerzmanowice
Ziemia 50°13′03″N 19°45′25″E/50,217500 19,756944
Strona internetowa miejscowości
Ostańce Palec i Soczewka
Skała Łysa (Fiala)

Jerzmanowicewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Jerzmanowice-Przeginia.

Irzmanowice były wsią królewską w tenucie ojcowskiej w powiecie proszowskim województwa krakowskiego w końcu XVI wieku[1]. W latach 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Jerzmanowice. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.
Integralne części miejscowości: Gościniec, Góra, Kolonia Wschodnia, Kolonia Zachodnia, Kopaniny, Krzemieńce, Lepianka, W Dole, Za Wieżą, Zarnowiec[2].

Historia[edytuj]

Lokacja Jerzmanowic nastąpiła pomiędzy 1325, a 1335 rokiem. W źródłach pisanych pojawia się po raz pierwszy w 1335 roku.
W dokumentach z 1326 roku wieś nazwano villa Hermani, czyli wieś Hermana, który musiał być jej zasadźcą. Kilkanaście lat później w dokumentach pojawia się de Yrzmanowicz. Zmiana związana jest ze spolszczeniem niemieckiego imienia Herman na polskie Jirzman lub Jerzman i tym samym ze spolszczeniem nazwy wsi na Jirzmanowice, czego dowodem jest zapis z 1406 roku. Później nazwa przekształciła się na Jerzmanowice. Jerzmanowice były dawniej wsią królewską. W 1827 r. wieś liczyła 114 domów i 832 mieszkańców.

Zabytki[edytuj]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego:[3].

Turystyka[edytuj]

Wieś położona jest na Wyżynie Olkuskiej, przy przy drodze krajowej 94. Znajduje się w atrakcyjnym turystycznie miejscu – w bliskim sąsiedztwie Ojcowskiego Parku Narodowego. Znajduje się tu drugie pod względem wysokości wzniesienie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej – wzgórze Grodzisko o wys. 512,8 m n.p.m. i liczne inne skały, wśród których warto wymienić Ostry Kamień i Wielką Skałę. Takich pojedynczych skał na polach i w lasach Jerzmanowic jest znacznie więcej i są one jedną z największych atrakcji turystycznych miejscowości. Tworzą grupę tzw. ostańców jerzmanowickich i większość z nich ma status pomnika przyrody. Na terenie są aż 33 pomniki przyrody[4]). Niektóre ze znajdujących się na terenie wsi skał udostępnione są do wspinaczki skałkowej (m.in. Grodzisko, Ostry Kamień, Łysa, Psiklatka, Łabajowa (z Jaskinią Łabajową), Dupna, Wielka Turnia, Zaklęty Mur, Zaklęty Bastion).

Miejscowość znajduje się na terenie górnej części Doliny Będkowskiej, jednej z najdłuższych i ładniejszych dolin Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie obejmującego malownicze krajobrazowo doliny i wąwozy z licznymi skałami wapiennymi, jaskiniami, źródłami krasowymi i zabytkami kultury materialnej. Przebiegające przez miejscowość szlaki turystyki pieszej i rowerowej umożliwiają zwiedzenie również pozostałych dolin tego parku krajobrazowego.

Jedną z największych atrakcji turystycznych wsi jest często odwiedzana, udostępniona turystycznie ( oświetlona i z przewodnikiem) Jaskinia Nietoperzowa, w której odkryto obozowisko dawnych łowców niedźwiedzia jaskiniowego z okresu paleolitu.

Szlaki turystyczne 
szlak turystyczny niebieski – z Rudawy przez Radwanowice, Łączki, całą długość Doliny Będkowskiej, Jerzmanowice do Ojcowskiego Parku Narodowego.
Szlaki rowerowe 
rowerowy zielony – z Bolechowic obok Bramy Bolechowickiej przez Dolinę Bolechowicką, Las Krzemionka, przysiółek Kawiory, Bębło, górną część Doliny Będkowskiej obok Jaskini Nietoperzowej przez Jerzmanowice i Dolinę Szklarki.

Edukacja[edytuj]

W Jerzmanowicach znajduje się Szkoła Podstawowa im. Świętej Królowej Jadwigi oraz Publiczne Gimnazjum nr 1 im. Akademii Krakowskiej.

Sport[edytuj]

We wsi działa klub sportowy Płomień Jerzmanowice.

Incydent Jerzmanowicki[edytuj]

14 stycznia 1993 roku ok. godz. 19.00 nastąpiła eksplozja wapiennego ostańca znanego jako Babia Skała. Według notatki Piotra Worytkiewicza (Gazeta, Kraków)[5] uderzył w nią obiekt przypominający ognistą kulę. Eksplodujące odłamki skalne zostały rozrzucone w promieniu 150 metrów. Zdarzeniu towarzyszyło uszkodzenie instalacji elektrycznej w 30 domach, silny podmuch wiatru, „lewitacja przedmiotów”, zaś „psy zaczęły szczekać dopiero następnego popołudnia”[5]. Ówczesny wójt miejscowości, Józef Hrabia, poprosił naukowców z UJ i AGH o wyjaśnienie zdarzenia, w wyniku czego została powołana komisja pod kierunkiem profesora Andrzeja Maneckiego z Zakładu Mineralogii i Geochemii AGH[5]. Meteorolodzy stwierdzili, że mógł to być efekt silnego „liniowego wyładowania atmosferycznego połączonego z tzw. piorunem kulistym”. Astronomowie nie stwierdzili upadku meteorytu[5][potrzebny przypis].

Przypisy

  1. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 95.
  2. GUS. Rejestr TERYT
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 31 marca 2016; 6 miesięcy temu.
  4. Rejestr pomników przyrody Gminy Jerzmanowice-Przeginia
  5. a b c d Piotr Worytkiewicz, MEK (Gazeta.pl Kraków): Kula uderza w skałę.