Joanna Schaffgotsch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Joanna von Schaffgotsch
Ilustracja
Joanna von Schaffgotsch z mężem, 1908 r.
Data i miejsce urodzenia 29 kwietnia 1842
Poremba
(obecnie dzielnica Zabrza)
Data i miejsce śmierci 21 czerwca 1910
Kopice

Joanna Schaffgotsch z domu Grycik (wariant pisowni: Gryzik) (niem. Johanna Gräfin von Schaffgotsch, ur. 29 kwietnia 1842 w Porembie, obecnie dzielnicy Zabrza, zm. 21 czerwca 1910 w Kopicach)[1] – dziedziczka fortuny Karola Goduli, nobilitowana w 1858 roku z dodaniem do nazwiska von Schomberg-Godula, żona hrabiego Hansa Ulryka Schaffgotscha. Znana jako śląski Kopciuszek.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Jan (komornik) zmarł w 1845 roku. Po śmierci męża Antonina z domu Hayn wraz ze swoimi dwoma córkami była w trudnej sytuacji finansowej, co spowodowało, że szybko zaczęła planować kolejne małżeństwo. Starsza córka Joanna przeszkadzała w planach małżeńskich Antoniny[2]. W 1846 mała Joanna trafiła do domu Karola Goduli, gdzie opiekowała się nią służąca Emilia Lukas, przyjaciółka Antoniny[3].

Godula był człowiekiem samotnym. Jego brzydota i ponury charakter działała odpychająco na otoczenie. Nocne doświadczenia chemiczne nasuwały też przypuszczenie, że paktuje z diabłem. Joanna nie okazywała strachu i nie czuła lęku do niego. Karol ujęty jej bezpośredniością, polubił ją do tego stopnia, że postanowił się nią zaopiekować[4]. Zatrudnił nauczyciela, który przychodził i uczył Joannę w domu[1].

Karol Godula zmarł 6 lipca 1848. Zgodnie z testamentem jego główną spadkobierczynią została 6-letnia wówczas Joanna[1][2], a fortuna jaką zgromadził śląski przedsiębiorca była jedną z największych w dziejach Górnego Śląska. Joanna odziedziczyła: 4 kopalnie galmanu i połowę udziału w kolejnej, 6 kopalni węgla, 4 majątki ziemskie − Szombierki-Orzegów, Bobrek, Bujaków oraz Chudów-Paniówki − łącznie prawie 70 tysięcy mórg pola i prawie 3,5 tys. mórg lasu. Swoim siostrzeńcom Godula zapisał jedynie legaty pieniężne w kwocie 200 tys. talarów. Mając na uwadze bezpieczeństwo Joanny (zgodnie z testamentem majątek przeszedłby w ręce krewnych Goduli po bezpotomnej śmierci Joanny), wyznaczył w testamencie jej opiekunów: swojego przyjaciela Maksymiliana Schefflera, Jana Fryderyka Fincklera, Emilię Lucas i kilku innych współpracowników[1]. Joannę wywieziono do Wrocławia, gdzie w klasztorze urszulanek kontynuowała naukę. W 1849 Joanna wraz z Emilią Lucas wróciły do Szombierek, gdzie zamieszkały w pałacu Goduli. Dalszą naukę Joanny prowadziła zatrudniona w tym celu dyplomowana nauczycielka z Wiednia Amalia Porsanner von Ehrenthal[1]. W tym czasie krewni Goduli coraz silniej dążyli do obalenia testamentu. Scheffler obawiając się o życie Joanny, ponownie wywiózł ją do Wrocławia, do klasztoru urszulanek. Po zakończeniu nauki, Joanna zamieszkała razem z Schefflerem w jego willi we Wrocławiu. Tam prawdopodobnie poznała Hansa Ulricha Schaffgotscha, swojego przyszłego męźa[2]. Scheffler wystarał się również o nobilitację Joanny[1]. 6 października 1858 roku Król Prus Fryderyk Wilhelm IV Hohenzollern nadał jej szlachectwo zmieniając nazwisko na Gryzik von Schomberg-Godula i nadał herb. Znalazły się w nim błękit i złoto, barwy Górnego Śląska oraz kupla.

15 listopada tego samego roku Joanna została żoną hrabiego Hansa Ulricha Schaffgotscha z Cieplic (w 7 pokoleniu potomka generała Hansa Ulricha Schaffgotscha i piastowskiej księżniczki z Brzegu Barbary Agnieszki). Różniło ich wiele rzeczy − on raczej niemajętny (rodową fortunę odziedziczył stryj), z historycznej arystokracji i koligacjami z europejskimi dynastiami, a ona córka służącej, ale za to bardzo bogata, niedawno nobilitowana.

Choć mariaż był planowany, to okazał się udany. Przeżyli ze sobą kilkadziesiąt lat. Zamieszkali w wybudowanym niemalże bajkowym pałacu w Kopicach.

W 1906 roku Joanna podzieliła swój majątek na pięć części. Po jednej dla każdego z dzieci i wnuków. Zmarła 21 czerwca 1910 roku w swojej rezydencji w Kopicach. Pochowano ją w mauzoleum rodzinnym obok miejscowego kościoła. W 1945 żołnierze Armii Czerwonej wyciągnęli stamtąd ciało jej i męża i sprofanowali. Zwłoki zostały następnie pochowane w zbiorowej mogile obok mauzoleum.

27 kwietnia 2007 roku odbyła się uroczystość nadania sztandaru i imienia hrabiny Joanny Gryzik von Schaffgotsch Szkole Podstawowej nr 3 w Rudzie Śląskiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Władysława Ślęzak, Joanna i Hans Ulryk Schaffgotschowie, Bytom 1994.
  2. a b c Beata Pomykalska, Paweł Pomykalski, Joanna Oczko, Śląscy potentaci - dziedzictwo Schaffgotschów, Gliwice: Dom Współpracy Polsko-NIemieckiej, 2014, s. 18, ISBN 978-83-63995-23-2.
  3. Muzeum Historii Katowic - Kronika Katowic tom VII, Waldemar Plennikowski, "Dzieje fortuny Schaffgotschów na Górnym Śląsku" str.79, ​ISBN 83-907154-6-5
  4. Małgorzata Szejnert, Czarny ogród, Wydawnictwo "Znak", grudzień 2007, ​ISBN 978-83-240-0896-4

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • A. Kuzio-Podrucki, Das Haus Schaffgotsch. Das wechselvolle Schicksal einer schlesischen Adelsdynastie, Tarnowskie Góry 2009, ​ISBN 978-83-61458-32-6
  • A. Kuzio-Podrucki, Schaffgotschowie. Zmienne losy śląskiej arystokracji, Bytom 2007, ​ISBN 978-83-923733-1-5
  • A. Kuzio-Podrucki, P. Nadolski, D. Woźnicki, Herbarz bytomski, Bytom 2003, ​ISBN 83-86293-39-X
  • I. Twardoch, Z dziejów rodu Schaffgotschów, Ruda Śląska 1999, ​ISBN 83-910425-4-5
  • I. Twardoch, Geschichte des Geschlechts von Schaffgotsch, Ruda Śląska 2001, ​ISBN 83-910425-9-6
  • U. Schmilewski, Schaffgotsch, w: Neue Deutsche Biographie, Bd 22 (Rohmer-Schinkel), München 2005

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Galeria[edytuj | edytuj kod]