Józef Unszlicht
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/19251103-funeral_mikhail_frunse_moscow.jpg/240px-19251103-funeral_mikhail_frunse_moscow.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Unszlicht_1935.jpg/165px-Unszlicht_1935.jpg)
Józef Unszlicht, ros. Иосиф Станиславович Уншлихт (ur. 19 listopada 1879 w Mławie, zm. 29 lipca 1938 w miejscu egzekucji Kommunarka pod Moskwą) – polski i sowiecki działacz komunistyczny pochodzenia żydowskiego, ps. Jurowski, Leon, Technik, z wykształcenia inżynier.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Ukończył Szkołę Techniczną im. Wawelberga i Rotwanda[1]. Od 1900 w SDKPiL. Działalność polityczną rozpoczynał jako student przybyły do Krakowa, gdzie organizował wysyłkę „Czerwonego Sztandaru” - pisma SDKPiL na ziemie zaboru rosyjskiego[2]. Od 1906 w SDPRR. W 1907 uczestnik V zjazdu SDPRR. W latach 1911–1913 członek władz SDKPiL w guberni warszawskiej i władz okręgowych partii w Łodzi. Od końca 1911 roku należy do przywódców grupy „rozłamowców” w SDKPiL skupionych w Komitecie Warszawskim skonfliktowanym z Zarządem Głównym SDKPiL[3]. Więziony (kilkakrotnie w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej) i zsyłany za działalność rewolucyjną. W październiku 1917 r. jako jeden z reprezentantów bolszewików wchodzi w skład Rady Państwowej, tzw. przedparlamentu, która miała sprawować funkcje władzy ustawodawczej do czasu zwołania Konstytuanty[4].
Uczestnik przewrotu bolszewickiego (rewolucji październikowej) w Piotrogrodzie. Członek Rewolucyjnej Rady Wojennej. Na listopadowym zjeździe Rad wybrany w skład Centralnego Komitetu Wykonawczego[5]. Na I Konferencji grup SDKPiL w Rosji wybrany do władz organizacji[6]. Występował przeciwko Leninowi w sporze wewnątrz partii bolszewickiej dotyczącym podpisania pokoju z Państwami Centralnymi w Brześciu w marcu 1918 r.[7]. Od kwietnia 1918 do stycznia 1919 przewodniczący Kolegium do Spraw Jeńców i Uchodźców (Центральная коллегия по делам пленных и беженцев, Центропленбеж),[8]. W maju 1918 roku został członkiem kolegium NKWD[9]. Po przewrocie bolszewickim pracował w Radzie Wykonawczej w Irkucku i Komitecie irkuckim SDPRR. Od 1918 współorganizator Armii Czerwonej. W roku 1919 został członkiem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Litwy i Białorusi. Organizował oddziały Armii Czerwonej na Litwie i Białorusi. Komisarz ludowy ds. wojskowych oraz członek Rewolucyjnej Rady Wojennej marionetkowej Litewsko-Białoruskiej Republiki Rad, wprowadzał na tych terenach władzę sowiecką.
W 1919 r. był zwolennikiem przeniesienia do Polski rewolucji z pomocą Armii Czerwonej[10]. Brał udział w walkach z Wojskiem Polskim w czasie wojny polsko-bolszewickiej, w okresie kwiecień – grudzień 1919 członek Rewolucyjnej Rady Wojennej 16 Armii. W okresie grudzień 1920 – kwiecień 1921 członek Rady Wojskowo-Rewolucyjnej Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego. Jednocześnie od 1920 w Biurze Polskim KC RKP, został latem 1920 członkiem Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego w Białymstoku (tzw. Polrewkom). Był jednym z organizatorów Polskiej Armii Czerwonej.
W latach 1921–1923 wiceprzewodniczący Czeka, (od 1922 GPU), w latach 1923–1925 członek Wojskowej Rady Rewolucyjnej, szef zaopatrzenia Armii Czerwonej. W 1924 członek Komisji Rewizyjnej WKP(b). W latach 1925–1930 zastępca komisarza ludowego spraw wojskowych i przewodniczący Rady Wojennej Republiki i zastępca komisarza ludowego (ministra) Marynarki Wojennej, jednocześnie od 1927 przewodniczący paramilitarnego Osoawiachimu. W latach 1930–1933 zastępca przewodniczącego Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej. W latach 1933–1935 szef Głównego Zarządu Lotnictwa Cywilnego, następnie sekretarz Rady Związkowej CIK ZSRR.
Delegat na IX, X, XII, XIV–XVII zjazd RKP(b)/WKP(b).
W okresie wielkiej czystki 11 czerwca 1937 aresztowany przez NKWD i oskarżony o współpracę z polskim wywiadem. Mimo tortur nie przyznał się do winy, dlatego nie został wykorzystany – jak początkowo planowano – w procesie pokazowym. 28 lipca 1938 skazany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR na śmierć z zarzutu stworzenia organizacji kontrrewolucyjnej, szpiegostwa i przygotowywaniu aktów terroru. Stracony 29 lipca 1938 w miejscu egzekucji Kommunarka, pochowany anonimowo[11][12].
Odznaczenia: Order Czerwonego Sztandaru.
Jego bratem był Julian Unszlicht, ksiądz katolicki, a siostrami: Zofia Unszlicht-Osińska i Stefania Brun, żona krytyka literackiego i działacza komunistycznego Juliana Bruna.
Książki
[edytuj | edytuj kod]- Ustawodawstwo społeczne pod rządami Józefa Piłsudskiego w Polsce (1927).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Stanisław Sławomir Nicieja "Julian - Leszczyński - Leński" Książka i Wiedza 1979, s.52
- ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 73
- ↑ Stanisław Sławomir Nicieja "Julian - Leszczyński - Leński" Książka i Wiedza 1979, s.48
- ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 192
- ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 204
- ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str.204
- ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 203
- ↑ Центропленбеж / Центрэвак / Главное управление принудительных работ (ГУПР) при НКВД РСФСР
- ↑ Andrzej Friszke „Państwo czy rewolucja. Polsce komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892 – 1920“ Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2020, ISBN 978-83-66586-19-2, str. 206
- ↑ Norbert Michta „Julian Marchlewski – Polska, Naród , Socjalizm" PWN 1975, s. 395
- ↑ Nikołaj Iwanow: Zapomniane ludobójstwo. Polacy w państwie Stalina. „Operacja polska” 1937–1938, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 271-273.
- ↑ Уншлихт Иосиф Станиславович
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wielka Encyklopedia Radziecka, Tom 27, Moskwa 1977.
- Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko rosyjskiej 1919-1920, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2004.
- Stefan Król: Cytadela warszawska, Książka i Wiedza, Warszawa 1978, s. 221.
- Уншлихт Иосиф Станиславович
- Politycy SDKPiL
- Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim
- Bolszewicy
- Rewolucjoniści
- Polacy w rewolucji październikowej
- Członkowie Komitetu Centralnego RKP(b) i WKP(b)
- Deputowani do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji 1918
- Funkcjonariusze Czeki
- Funkcjonariusze NKWD
- Polscy funkcjonariusze rosyjskich i radzieckich służb specjalnych
- Żydowscy funkcjonariusze rosyjskich i radzieckich służb specjalnych
- Członkowie Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski
- Radzieccy ministrowie
- Rosyjscy komuniści
- Polscy komuniści straceni w ramach czystek stalinowskich
- Straceni przez rozstrzelanie
- Więźniowie Cytadeli Warszawskiej (Królestwo Kongresowe)
- Polacy odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru
- Polscy Żydzi
- Ludzie urodzeni w Mławie
- Urodzeni w 1879
- Zmarli w 1938