Mława

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mława
miasto i gmina
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat mławski
Prawa miejskie 1429[1]
Burmistrz Sławomir Kowalewski
Powierzchnia 34,80[2] km²
Wysokość 135–180 m n.p.m.
Populacja (2017)
• liczba ludności
• gęstość

29 836[3]
893,1 os./km²
Strefa numeracyjna 23
Kod pocztowy 06-500 i 06-501
Tablice rejestracyjne WML
Położenie na mapie powiatu mławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mławskiego
Mława
Mława
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Mława
Mława
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mława
Mława
Ziemia53°07′38″N 20°21′27″E/53,127222 20,357500
TERC (TERYT) 1413011
SIMC 0930696
Urząd miejski
Stary Rynek 19
06-500 Mława
Strona internetowa
Fragment Parku Miejskiego

Mławamiasto w województwie mazowieckim, siedziba powiatu mławskiego. Miasto leży na Północnym Mazowszu, na Wzniesieniach Mławskich, w pobliżu rzeki Mławki, tuż przy granicy z województwem warmińsko-mazurskim.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa ciechanowskiego[potrzebny przypis].

Według danych z 2017 r. w mieście miasto zamieszkiwało 29 836 osób[4].

Mława była miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[5] w starostwie mławskim w ziemi zawkrzeńskiej województwa płockiego w 1784 roku[6].

Mława jest jednym z najstarszych miast Mazowsza[7].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych[potrzebny przypis] z roku 2005 Mława ma obszar 34,86 km², w tym:

  • użytki rolne: 54%
  • użytki leśne: 24%
  • tereny zurbanizowane i zabudowane: 21%
  • pozostałe – tereny różne i pod wodą 1%

Miasto stanowi 2,08% powierzchni powiatu[potrzebny przypis].

Sąsiednie gminy: Iłowo-Osada, Lipowiec Kościelny, Szydłowo, Wieczfnia Kościelna, Wiśniewo, Dzierzgowo

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Hala Targowa z 1912 r.
Centrum Mławy w latach 70.
V Rekonstrukcja Bitwy pod Mławą. Inscenizacja na Starym Rynku
  • 1426 – 2 lipca trzej książęta mazowieccy: Siemowit V, Trojden II i Władysław I odbywają w Mławie posiedzenie sądu książęcego[8]
  • 1429 – 13 lipca nadanie praw miejskich[7]. Książęta mazowieccy, Siemowit, Kazimierz II, Władysław I, nadają Mławie przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim[8], na tzw. surowym korzeniu[7]
  • 1470 – pierwszy mławianin Jakub, syn Wojciecha z Mławy zapisał się na Akademię Krakowską[8]
  • 1477 – prawdopodobny rok wzniesienia pierwszego murowanego kościoła – kościół parafialny na rynku pod wezwaniem św. Trójcy[8][7]
  • 1485 – najstarsza (pierwsza) wzmianka o szkole parafialnej i jej nauczycielu, był nim bakałarz Mikołaj[potrzebny przypis]
  • 1491 – został zatwierdzony przez księcia Janusza II cech szewców w Mławie na prawach szewców w Ciechanowie[potrzebny przypis]
  • 1495 – Mława przestała być miastem książęcym i została przez króla Jana Olbrachta włączona do ziem Królestwa Polskiego stając się częścią dóbr królewskich[8][7]. Mława została starostwem niegrodzkim[potrzebny przypis]
  • 1504 – źródła historyczne[doprecyzuj!] wymieniają pierwszego znanego burmistrza Mławy, którym jest Piotr Czychwlas[8]
  • 1521 – podczas wojny pruskiej Mławę najechały i złupiły wojska krzyżackie, w mieście wybuchł wielki pożar[8][7]
  • 1543 – Zygmunt I Stary potwierdza przywileje dla miasta[potrzebny przypis]
  • 1545
  • 1550 – prawdopodobnie w tym roku powstał na obecnym wzgórzu cmentarnym drewniany kościół pw. św. Wawrzyńca[8]
  • 1564 – lustracja miasta wymienia 429 domy[7]
  • 1572-1573 – epidemia dżumy, zmarło 1300 osób[8][7]
  • Pod koniec XVI w. Janusz Grabowski wykupił wójtostwo Mławy z rąk prywatnych[9]
  • 1659 – wojska szwedzkie spaliły Mławę[8][7]
  • 1661-1662 – epidemia dżumy[8][7]
  • 1692 – 23 listopada wielki pożar strawił prawie całe miasto włącznie z kościołem i ratuszem[8][7]
  • 1708-1712 – epidemia dżumy[8][7]
  • 1730 – powstanie na mocy przywileju Augusta II cechu oraczy[potrzebny przypis]
  • 1764 – Mława staje się starostwem grodowym[8][7]. Do starostwa należą wsie: Modła, Nowa Wieś, Wola i Mławka[potrzebny przypis]
  • 1765 – według lustracji miasto liczy 85 domów[potrzebny przypis]
  • 1776 – 19 września kolejny wielki pożar[7][10] niszczy pięć ulic i ratusz[11][12]
  • 1782 – zakończenie odbudowy spalonego ratusza[8]
  • 1795 – Mława przechodzi pod panowanie Prus (III rozbiór Polski)[8]
  • 1797 – władze zaborcze zorganizowały getto żydowskie[8]
  • 1805 – powstała pierwsza apteka[8]
  • 1807 – Mława została włączona do Księstwa Warszawskiego[8]
  • 1815 – Mława została włączona do Królestwa Polskiego[8]
  • 1824 – zwiększenie terytorium miasta przez włącznie w jego skład przedmieść (wsi?) Zabrody[potrzebny przypis]
  • 1837 – epidemia cholery[8]
  • 1856 – powstaje szpital[8][13]
  • 1869 – popowstaniowe represje, carskie władze zamykają szkołę powiatową[8]
  • 1877 – oddanie do użytku linii kolejowej, dworca, powstaje komora celna i warsztaty kolejowe[8]
  • 1881 – powstanie ochotniczej straży pożarnej[8][7]
  • 1898 – epidemia cholery[8]
  • 1906
  • 1909 – powstała Mławska Spółdzielnia Spożywców[8]
  • 1914 (lipiec i sierpień) – miasto na przemian ośmiokrotnie zajmowane przez wojska niemieckie i rosyjskie[8]
  • 1917 – powstało gimnazjum żydowskie[8]
  • 8–10 sierpnia 1920 – obrona miasta przed bolszewikami[14]

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Celnej „Mława”[15].

Najstarsze ślady osadnictwa w Mławie, datowane na przełom XIII i XIV w., odkryto w rejonie obecnego rynku oraz na przedmieściach Kozielsk i Zabrody[7]. W rejonie obecnego Starego Rynku przed rokiem 1491 istniała osada przedlokacyjna[7]. Miała ona charakter targowy. Odbywały się tutaj sądy książęce[7].

W chwili lokacji Mława leżała w północnej części Mazowsza, przy granicy z ówczesnym Państwem Zakonu Krzyżackiego[7]. W średniowieczu przez tereny Zawkrza, na którym leży Mława, przebiegały szlaki handlowe łączące wschodnie Mazowsze z Wielkopolską, a także Warszawę z Państwem Krzyżackim[7]. Znaczenie tych ostatnich stało się istotne zwłaszcza na początku XV w[7].

Pierwszy wczesnośredniowieczny gród na terenie obecnej Mławy (w Kozielsku) powstał z powodu pobliskich dróg oraz obronnego charakteru miejsca[7]. Wykopaliska wskazują, że szlaki te funkcjonowały już w XII – XIII w[7]. Szacuje się, że obecny układ drogowy pokrywa się z przedlokacyjną siecią dróg[7].

Przygraniczne położenie na szlakach handlowych okazało się korzystne dla rozwoju miasta[7]. Jego mieszkańcy zajmowali się handlem, głównie bydłem z Rusi[7]. Miasto wielokrotnie otrzymywało przywileje handlowe[23][7]. Wytyczony w czasie lokacji stosunkowo duży rynek targowy (120 m x 145 m) potwierdza handlowy charakter miasta[7]. W 1477 r. na rynku wybudowano kościół, w 1545 r. król Zygmunt Stary wydał miastu prawo do zbudowania ratusza, który również powstał w przestrzeni rozległego rynku[7].

Mława od roku 1495 jako jedno z trzech miast powiatowych ziemi zawkrzeńskiej wchodziło w skład Mazowsza Płockiego jako dobra królewskie[7]. Siedzibę starosty stanowił nieistniejący już budynek w rejonie obecnej Lelewelówki. Miasto liczyło wtedy około 2500 mieszkańców, z których 60% zatrudnionych było w blisko 250 zakładach rzemieślniczych, skupionych w 12 cechach[7]. Głównymi źródłami dochodów były jarmarki oraz produkcja i eksport do Gdańska piwa, do cechu piwowarów należało 120 mieszkańców[7]. W 1564 r. w Mławie było 429 domów[7].

Przez liczne pożary[24] i epidemie dżumy[25] Mława straciła w wiekach XVII i XVIII znaczenie. Stan ten trwał do połowy XVIII w[7]. Przykładowo w 1616 r. liczba domów spadła do 320, w 1664 r. do zaledwie 45 (liczba ludności to jedynie 20 rzemieślników)[7].

W roku 1764 ponownie ustanowiono w mieście przez sejm koronny starostwo grodowe; miasto stało się siedzibą administracyjną i sądowniczą ziemi zawkrzeńskiej[7]. Liczba domów w mieście wynosiła wówczas 85[7].

Za Stanisława Augusta Poniatowskiego odbudowano ratusz, wybudowano na rynku cztery studnie[7]. Rozwój miasta został zahamowany przez rozbiory Polski (Mława znalazła się w Prusach) i pożar z roku 1783, w którym spłonęły niemalże wszystkie domy[7].

W 1840 r. w Mławie przywrócono zarówno siedzibę powiatu jak i sądu okręgowego[7]. Dodatkowo w mieście, ponownie znów przygranicznym, powstała komora celna, powstały: szpital (1856), spichlerz (1860), synagoga (1856), zbór ewangelicki (1870) i cerkiew (1879), rozbudowano także kościół parafialny (1882–1886)[7]. Rozwój istotnie przyspieszył wraz z wybudowaniem w sąsiedztwie Mławy linii Kolei Nadwiślańskiej (stacja kolejowa na Wólce)[7]. W centrum miasta, w rejonie Nowego Rynku powstała siedziba ochotniczej straży pożarnej (1881)[7]. Wokół placu oraz w centralnej części miasta powstawały nowe murowane kamienice, głównie w stylu secesyjnym. W 1905 r., na północ od rynku, wybudowano halę targową[7]. Liczba ludności wzrosła do 8 tysięcy[7]. Pod koniec XIX w. w Mławie były trzy place targowe: Stary Rynek z ratuszem i kościołem, Nowy Rynek oraz trzeci, zwany Zielonym[7]. W mieście handlowano głównie zbożem oraz wełną[7].

Na początku XX w. Mława liczyła 15 tysięcy mieszkańców i około 600 domów[7]. 120 z nich było murowanych[7]. Mława stała się najbogatszym miastem północnego Mazowsza[7]. W 1917 r. Wólka formalnie została włączona w granice administracyjne Mławy[7]. W 1921 r. liczba mieszkańców wzrosła do 17 tysięcy[7].

II wojna światowa spowodowała zniszczenie 67% zabudowy[7].

Po wojnie miasto dynamicznie się rozwijało, do 2001 roku liczba mieszkańców wzrosła do ponad 31 tysięcy osób[7].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kamienica secesyjna, Stary Rynek
Kamienica secesyjna, róg ulic Żeromskiego i 3 Maja
Kamienica secesyjna przy ul. Żwirki
Kamienica secesyjna, ul. Reymonta (obecnie siedziba jednego z banków)
Modernistyczny budynek bankowy (lata trzydzieste XX wieku), ul. Lelewela 6
Modernistyczny dom handlowy
  • Kościół parafialny pw. św. Trójcy – wybudowany prawdopodobnie w 1477 r[8]. pierwotnie w stylu gotyckim[potrzebny przypis]. Po pożarze z 1692 roku został odnowiony w stylu barokowym latach 1712–1719[potrzebny przypis]. Powiększony i całkowicie przebudowany w latach 1882–1886 w stylu stylu neobarokowym poprzez dostawienie naw bocznych i wież frontowych[26]. Pozostałościami po pierwotnym założeniu gotyckim są ściany prezbiterium z oknem nad ołtarzem, łuk tęczowy oddzielający prezbiterium od nawy głównej i widoczna za ołtarzem bocznym w prawej nawie przypora zewnętrzna znajdująca się obecnie wewnątrz świątyni.
  • Kościół pw. św. Wawrzyńca – 1786 r. na wzgórzu cmentarnym, późnobarokowy z klasycyzującą elewacją frontową. Wcześniejsza od kościoła zakrystia sklepiona kolebkowo-krzyżowo powstała w 2 poł. XVI wieku z fundacji mieszczan mławskich braci Zagórnych: Marcina i Andrzeja kanonika gnieźnieńskiego. W 1550 roku powstał kolejny kościół drewniany, a w 1786 obecny murowany[27].
  • Ratusz miejski – odbudowany pod koniec XVIII w[8]. Z wieży ratuszowej odgrywany jest codziennie o 12:00 hejnał Mławy[28][29]
  • Spichlerz „Lelewelówka” drewniany z XVIII w., jedyna pozostałość po zabudowaniach starościńskich, czasami zwyczajowo zwanych zamkiem
  • Kamienice z elementami dekoracji secesyjnych z początku XX w.
  • Pomnik Obrońcom Mławy upamiętniający bitwę pod Mławą w 1939 r.
  • Pozycja Mławska – linia polskich fortyfikacji wybudowanych w przeddzień II wojny światowej. W skład obiektu wchodzi 55 schronów żelbetowych, pozostałości budowli ziemno drewnianych i okopów. Pozycja Mławska była główna areną bitwy po Mławą
  • Więzienie powiatowe wybudowane w 1889 roku, obecnie siedziba oddziału Archiwum Państwowego w Warszawie.
  • Hala Targowa z 1912 roku wybudowana według projektu miejskiego architekta Stefana Usakiewcza
  • Spichlerz Obywatelski przy ulicy Długiej, wybudowany w latach sześćdziesiątych XIX wieku, obecnie supermarket i dom handlowy
  • Park miejski im. Dąbrowszczaków, założony w 1897 roku jako ogród spacerowy, powstał z poszerzenia ogrodu przy cerkwi prawosławnej. Przez mieszczan zwany „Salonem Mławy”. Po II wojnie światowej nazwany im. J. Stalina, a od 1956 do dzisiaj im. Dąbrowszczaków. W parku warto zobaczyć fontannę wykonaną w brązie według projektu autorstwa Andrzeja Borcza przedstawiającą czterech zdunów, legendarnych założycieli miasta i Muławę od której imienia miasto wywodzi swoją nazwę, pomnik Józefa Piłsudskiego, Dąb Niepodległości z tablicą pamiątkową oraz dawną popówkę, jedyna pozostałość po cerkwi mieszcząca obecnie przychodnię dziecięcą.
  • Bank przy ulicy Lelewela 6 (lata trzydzieste XX w.) – wybitny w skali kraju przykład architektury modernistycznej, realizacja pracy dyplomowej absolwenta Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej Wacława Olszewskiego (domniemane autorstwo projektu).
  • Dom drewniany piętrowy przy ulicy Warszawskiej 51

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2004[30]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 30 957 100 16 178 52,6 14 779 47,4
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
890,0 464,8 424,6

Dane z 31 grudnia 2015[31]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 31 030 100 16 253 52,3 14 777 47,7
  • Piramida wieku mieszkańców Mławy w 2014 roku[32].
    Piramida wieku Mlawa.png

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Sławomir Kowalewski, burmistrz miasta Mława
  • Osiedle nr 1 – Śródmieście
  • Osiedle nr 2 – Warszawska
  • Osiedle nr 3 – Andersa
  • Osiedle nr 4 – Wójtostwo
  • Osiedle nr 5 – Kościuszki
  • Osiedle nr 6 – Kopernika
  • Osiedle nr 7 – Przemysłowe
  • Osiedle nr 8 – Obrońców Mławy
  • Osiedle nr 9 – Wólka
  • Osiedle nr 10 – Kozielsk
  • Osiedle nr 11 – Piekiełko
  • Osiedle nr 12 – Krajewo
  • Osiedle nr 13 – Książąt Mazowieckich
  • Osiedle nr 14 – Zawkrze
  • Osiedle nr 15 – Młodych
  • Najbardziej wyróżniającymi się przez mieszkańców Mławy są dzielnice Mława „Miasto” i Mława „Wólka”.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Miasto już za czasu socjalizmu nabyło tradycję przemysłu elektronicznego poprzez zakład UNITRY, które to wraz z przemianami ustrojowymi, przestały istnieć[potrzebny przypis]. Następnie w latach dziewięćdziesiątych powstał CURTIS Zbigniewa Niemczyckiego produkujący telewizory[potrzebny przypis]. W 1999 r. fabrykę kupiło LG, którą to rozbudowało i zwiększyło zatrudnienie[potrzebny przypis]. Dzisiaj w zakładzie produkuje się telewizory najnowszej generacji i urządzenia mobilne spod tej marki[potrzebny przypis]. Poza tym drugim pracodawcą pod względem zatrudnienia jest ubojnia drobiu Wipasz[potrzebny przypis].

Oba zakłady znajdują się w Dzielnicy Przemysłowej miasta[potrzebny przypis]. Oprócz tego w mieście działają mali producenci obuwia, wędlin, zakład produkujący windy.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przedsiębiorstwo PKS Mława jest jedną z największych firm tego typu w województwie mazowieckim[33].

W Mławie funkcjonuje również Mławska Komunikacja Miejska (MKM), która posiada 4 linie[22]: 1, 2, A oraz B. Autobusy kursują przez cały rok. Mieszkańcy korzystają z niej za darmo dzięki „Karcie Mławiaka”[34].

 Osobny artykuł: Mławska Kolej Dojazdowa.

W Mławie znajdują się dwa dworce kolejowe:

Przez Mławę przebiega droga krajowa nr 7, drogi wojewódzkie: nr 544 Brodnica – Działdowo – Mława – Przasnysz – Ostrołęka, nr 563 Rypin – Żuromin – Mława, nr 615 Mława – Ciechanów, drogi powiatowe o numerach: 351, 303, 312, 320, 352.

W 2012 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko Mława-Szpital.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

I Liceum Ogólnokształcące przy ul. Wyspiańskiego
 Osobny artykuł: Edukacja w Mławie.

Edukacja mławska ma bogate tradycje historyczne. Zapewnia pełny cykl edukacyjny od żłobka po studia wyższe – zarówno w placówkach publicznych, jak i prywatnych. W Mławie znajduje się 5 szkół podstawowych, 4 gimnazja, 4 licea ogólnokształcące i 5 liceów profilowanych i szkół zawodowych. Tę podstawową edukację uzupełnia szkolnictwo artystyczne – szkoła muzyczna I i II stopnia i wyższe – Zamiejscowy Wydział Elektroniki, Dziennikarstwa i Technik Multimedialnych w Mławie Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Ciechanowie. Kształci on studentów w kierunkach Elektronika i Telekomunikacja oraz Dziennikarstwo i Komunikacja Społeczna[potrzebny przypis].

Życie kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Kino „Kosmos”
  • Miejski Dom Kultury
  • Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej
  • Muzeum Juszkiewiczów – prywatne
  • Stacja Naukowa im. Stanisława Herbsta
  • Galeria Z – pracownia malarska
  • Archiwum Państwowe
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia – sala koncertowa z organami

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Radio[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • TV Mława

Gazety[edytuj | edytuj kod]

Portale internetowe[edytuj | edytuj kod]

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

W Mławie działają cztery parafie rzymskokatolickie, dwa zbory o charakterze ewangelicznym oraz zbór Świadków Jehowy:

Parafie rzymskokatolickie[edytuj | edytuj kod]

Kościół Matki Bożej Królowej Polski

Zbory ewangelikalne[edytuj | edytuj kod]

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Sport i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Pływalnia MOSiR
  • Stowarzyszenie Sportowo-Rekreacyjne „TEMPO” Mława
  • Zalew „Ruda”
  • Stadion Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji
  • Mławska Hala Sportowa
  • Klub Sportowy „Mławskie Centrum Tańca” www.taniec.mlawa.pl
  • Klub Strzelectwa Sportowego „Kaliber” – w pełni kryta strzelnica sportowa
  • Mławska Kolej Dojazdowa (wąskotorowa)
  • Korty ziemne „TKiKF Relax”
  • Kryty basen
  • MKS „Mławianka” Mława
  • AZS UWM Mława – siatkówka
  • Las miejski – strzelnica sportowa, ścieżka zdrowia, miejsce spacerów
  • Park miejski im. Dąbrowszczaków
  • Uczniowski klub judo
  • 19 sierpnia 2007 miał miejsce w Mławie wyścig rowerowy z serii Mazovia MTB Marathon. Rozegrano też Mistrzostwa Mazowsza w Maratonie MTB

Honorowi obywatele Miasta Mławy[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[potrzebny przypis]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kalendarz historyczny.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2012 r., Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2013-04-08].
  3. Liczba ludności | Mława, www.mlawa.pl [dostęp 2018-11-09] (pol.).
  4. Liczba ludności | Mława, www.mlawa.pl [dostęp 2018-11-09] (pol.).
  5. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 37.
  6. Karol de Perthées, Mapa szczegółowa województwa płockiego i ziemi dobrzyńskiej, 1784.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc Izabela Sobierajska, Teresa Wyszyńska, Przemieszczanie się centrum Mławy w historii jej rozwoju – znaczenie centrotwórcze stacji kolejowej Mława Miasto, DOI10.21858/msr.24.05.
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at Z historii Mławy fakty, daty, wydarzenia..., www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  9. Wojciech Górczyk. Ciechanów – Lokacja i geneza herbu. „In Tempore”, s. 11, 2010. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. ISSN 1898-9020 (pol.). [dostęp 2011-07-20]. 
  10. PUBLIKACJE EDUKACYJNE, www.publikacje.edu.pl [dostęp 2018-11-09].
  11. Przywilej króla Zygmunta Starego na budowę ratusza, „Codziennik mławski - Mława”, 28 października 2018 [dostęp 2018-11-09] (pol.).
  12. Ratusz Miejski | Mława, www.mlawa.pl [dostęp 2018-11-09] (pol.).
  13. Izabela Sobierajska, Teresa Wyszyńska, Przemieszczanie się centrum Mławy w historii jej rozwoju – znaczenie centrotwórcze stacji kolejowej Mława Miasto, DOI10.21858/msr.24.05.
  14. Wojciech Zawadzki Pomorze 1920, Bellona 2015.
  15. Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927. , s. 168, 1927. Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej. 
  16. a b c Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 324. ISBN 83-01-00065-1.
  17. Tomasz Szypulski, Historia – Punkt Informacji Turystycznej w Mławie – Miejski Dom Kultury w Mławie [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  18. Tadeusz Swat, „...Przed Bogiem i historią”. Księga ofiar komunistycznego reżimu w Polsce lat 1944–1956. Mazowsze. Warszawa 2003, s. 242.
  19. Pogrom Cyganów w Mławie „Gazeta Wyborcza” z dnia 28 czerwca 1991 s. 1.
  20. a b Net P.C., Papież Jan Paweł II, www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  21. VI Rekonstrukcja Bitwy pod Mławą 2013 | HISTORIA.org.pl – historia, kultura, muzea, matura, rekonstrukcje i recenzje historyczne, historia.org.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  22. a b MKM.
  23. potwierdzane w latach 1543, 1565, 1576, 1602, 1667, 1724, 1745, 1779
  24. w latach 1521, 1659, 1692, 1776
  25. w latach 1572–1573, 1661–1662 i 1708–1712
  26. Robert M. Kunkel „Architektura Gotycka na Mazowszu”, wyd. DiG, Warszawa 2006, s. 273.
  27. Robert M. Kunkel „Architektura Gotycka na Mazowszu”, wyd. DiG, Warszawa 2006, s. 274.
  28. Net P.C., Hejnał Miasta Mława, www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  29. Tomasz Szypulski, Symbole – Punkt Informacji Turystycznej w Mławie – Miejski Dom Kultury w Mławie [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  30. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2007 r.). , 2008. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  31. Urząd Statystyczny w Warszawie, Statystyczne Vademecum Samorządowca, http://warszawa.stat.gov.pl/vademecum/vademecum_mazowieckie/portrety_gmin/mlawski/1413011_mlawa.pdf, 2015.
  32. Mława polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  33. Mobilis Group.
  34. Karta Mławiaka.
  35. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-06-04].
  36. Net P.C., Cecylia Dudzińska, www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  37. Net P.C., Zbigniew Niemczycki, www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  38. Net P.C., Lech Wałęsa, www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  39. Net P.C., Ignacy Mościcki – Prezydent Rzeczypospolitej, www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-09] (pol.).
  40. Net P.C., Kombatancji, weterani Bitwy pod Mławą, www.mlawa.pl [dostęp 2018-03-31] (pol.).
  41. Włoskie gminy Castellalto, Cellino Attanasio, Cermignano, Canzano podpisały umowę wspólnie jako Związek Gmin 4C.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ziemia Zawkrzeńska (praca zbiorowa), Mława 1996, wyd. Stacja Naukowa w Mławie im. Stanisława Herbsta, ISBN (brak)
  • Wojciech Górczyk. Ciechanów – Lokacja i geneza herbu. „In Tempore”, s. 11, 2010. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. ISSN 1898-9020 (pol.). [dostęp 2011-07-20]. 
  • Leszek Zygner, Historia parafii mławskiej, Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, 1995, ISBN 83-86014-09-6, OCLC 805358166.
  • Leszek Zygner, Mława – miasto pogranicza, Ciechanów 2002, wyd. Drukarz S.C. i Stowarzyszenie Rozwoju Wiedzy i Umiejętności w Mławie, ​ISBN 83-905127-7-7​.
  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce pod redakcją Izabeli Galiciej i Hanny Sygietyńskiej, tom X – Dawne województwo warszawskie zeszyt 9 – Mława i okolice, Warszawa 1985, wyd. Polska Akademia Nauk Instytut Sztuki, ​ISBN 83-221-0300-X​.
  • Dominik Staszewski, Mława – opis historyczny, Warszawa 1907, druk Fr. Karpińskiego, Elektoralna 14, ISBN (brak)
  • Józef Ostaszewski, Osobliwości historyczne Mławy, Mława 1937, druk B. Kowalskiego, ISBN (brak)
  • Hufiec ZHP Mława
  • Mława w dokumencie archiwalnym

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]