Kacwin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kacwin
Ogólny widok miejscowości
Ogólny widok miejscowości
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Łapsze Niżne
Wysokość 530-980 m n.p.m.
Liczba ludności (2016) 1281
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-441 Niedzica
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0443022
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kacwin
Kacwin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kacwin
Kacwin
Ziemia49°22′25″N 20°17′38″E/49,373611 20,293889

Kacwin (słow. Kacvín, węg. Szentmindszent, niem. Katzwinkel – koci zakątek) – wieś w Polsce położona na Spiszu w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Łapsze Niżne. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Położenie[edytuj]

Znajduje się na Pogórzu Spiskim w etnograficznym regionie zwanym Zamagurzem[1]. Miejscowość położona jest w dolinie potoku Kacwinianka i na zboczach otaczających je wzniesień: Tylki Hawiarskie (783 m), Kunia Góra[2] (756 m), Serwoniec (787 m), Hajszyna (731 m), Majowa Góra 741 m). Przez granicę ze Słowacją sąsiaduje z Wielką Frankową. Do miejscowości dochodzi szosa z Niedzicy (4 km)[3], przedłużona do miejscowości Wielka Frankowa na Słowacji.

Historia[edytuj]

Jedna z najstarszych miejscowości Spiszu, wymieniana w dokumentach historycznych już w 1320 tu cytat z zachowanych dokumentów: W tym roku Magister Kokosz sprzedał bratu swemu Janowi i jego synowi Michałowi ziemie: Frydman, Niedzicę, Kacwin i Frankową. W dokumencie jest mowa o Niedzicy i Kacwinie jako wioskach już istniejących, natomiast Frydman i Frankowa są opisane jako miejsca przygotowane pod założenie osiedli. Jeszcze na początku XIV w. Ziemia położona na północny zachód od Magury pokryta była lasami. Wiadomość o tym czerpiemy z dokumentu odnoszącego się do Rużbach – W 1303 Henryk, sołtys z Podolinca, zawiera umowę z siostrą swoją Hildegundą i jej mężem Henrykiem w sprawie objęcia sołectwa w Rużbachach i rozciągnięcia kolonizacji na dalsze lasy naprzeciwko Czorsztyna. Sołtys podoliniecki nazywa lasy dziedzictwem swoim.

Nazwa miejscowości Kacwin wywodzi się od niemieckiego Katzwinkel, co oznacza Koci Zakątek. Nieopodal wsi znajduje się wzgórze, które kacwinianie nazywają Koci Zomek, Udokumentowana historia 84-łanowej wsi (dla porównania: Niedzica 60 łanów, Frydman 60 łanów) lokowanej na prawie niemieckim sięga I poł. XIV w. (1320 r.), kiedy to Kokosz Berzewiczy, właściciel obszaru Magury Spiskiej, dokonał sprzedaży wsi swemu bratu Janowi. Wieś dzieliła koleje losu Polskiego Spisza, znajdują­cego się w rękach możnych rodów węgierskich – Berzewiczych, Horwathów i Salamonów. Jednak po I wojnie światowej Kacwin pozostaje w granicach państwa polskiego. Natomiast w latach 1939-1945 wieś zostaje włączona do Słowacji, by na powrót być przywrócona Polsce po zakończeniu działań wojennych.

Kacwin pozostawał przez długi czas własnością panów klucza dunajeckiego, którzy około 1400 r. ufundowali w miejscowości kościół p. w. Wszystkich Świętych. W 1431 r. świątynia została sprofanowana przez husytów, oblegających wówczas spiskie miejscowości. Natomiast w XVII w. wieś, uzależniona od religii wyznawanej przez panów na zamku Dunajec, znalazła się pod wpływem prądów protestanckich. Kościół kacwiński pozostawał w rękach luteranów prawdopodobnie do roku 1666, gdyż właśnie wtedy we wsi pojawił się katolicki kapłan Bartłomiej Rozmus[4]. Zachowane z tego okresu księgi metrykalne (z 1679 r.) podają łacińską nazwę miejscowości: Kacvinensis lub Kaczvinkensis. Ostatni taki zapis pojawia się jeszcze w roku 1919 (wpisu dokonał ks. Pataky).

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Kacwin”[5].

Atrakcje turystyczne[edytuj]

  • zimą w Kacwinie funkcjonuje otwarty w 2006 wyciąg narciarski;
  • dawne spichlerze, młyn sprzed dwustu lat;
  • XV-wieczny zabytkowy kościół, zabytkowe kaplice;
  • jedyne zachowane w Polsce "Sypańce" czyli miejsca do przechowywania zboża;
  • wodospady: „Pod Młynarzką”, „Pod Upłazem” i inne
Kościół Wszystkich Świętych w Kacwinie
Ośrodek wypoczynkowy
Kacwin 2MS7.jpg
Kaplica przy drodze do Wielkiej Frankowej

Folklor[edytuj]

Region Spisza posiada wyraźnie wyodrębnioną autentyczną i żywą kulturę lokalną, na którą składa się folklor śpiski; m.in. gwara spiska, będąca w ogóle nie rozpoznawalna w Polsce, a zazwyczaj uznawana za mowę podhalańską. Charakterystyka folkloru widoczna jest dodatkowo w kuchni, rękodziele ludowym, a także muzyce, tańcu i oryginalnym stroju śpiskim, w odmianie zwanej kacwińską[potrzebny przypis].

Szlaki turystyki pieszej i rowerowej[edytuj]

szlak turystyczny czerwony:szlak rowerowy czerwony Łapsze Niżne – Kacwin – Wielka Frankowa
szlak turystyczny niebieski:szlak rowerowy niebieski Kacwin – KrzyżowaPieskowy WierchHolowiecPrzełęcz nad ŁapszankąPawlików WierchTrybsz

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. Kunia góra w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  3. Geoportal. [dostęp 2010-07-15].
  4. A. Skorupa Zabytkowe kościoły Polskiego Spisza, Kraków 2001, s. 44
  5. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]