Gwara spiska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gwara spiska – gwara południowomałopolska z kilkoma odmianami.

Jest używana w 14 wsiach leżących na terenie Polski i w 33 wsiach na Słowacji. Od zachodu graniczy z gwarą podhalańską, od północnego wschodu z gwarą Lachów sądeckich, od południowego wschodu z gwarą Górali sądeckich. Jest to jedna z gwar górskich obok podhalańskiej, orawskiej i południowożywieckiej. Niektórzy dialektolodzy zaliczają ją do grupy gwar podhalańsko-beskidzkich[1].

Gwara spiska nie jest oddzielnie zaznaczana na mapach gwar polskich, ze względu na mały obszar występowania na polskim Spiszu. Zasięg gwary w Polsce to obszar między rzeką Białką, Dunajcem a Magurą Spiską. Na Słowacji to okolice Kieżmarku i dolina Popradu w okolicach Starej Lubowli[1].

Mowa górali spiskich posiada także drobne odmienności wymowy nawet w sąsiadujących ze sobą wsiach Spisza, np. różna jest w Krempachach i Jurgowie[2].

Sąsiedztwo górali spiskich z Niemcami oraz Rusinami wzbogaciło gwarę spiską o słowa rusińskie, niemieckie i wołoskie. Obecne są także wpływy języka słowackiego i węgierskiego[3].

Gwara spiska wyróżnia się od innych gwar górskich zamianą ch na f, np. o tyf (zamiast o tych), if (zamiast ich), przykufennych, w woreckaf (woreczkach), w tyf nazwaf (nazwach), na karteckaf (karteczkach), fcieli (chcieli) a także zamianą kt na ft, np. nifto, ftóry. Następuje także zamiana ów na ók w końcówkach wyrazów gwarowych, takich jak: workók (worków), gatunkók (gatunków), ze snopkók (snopków), do słoikók (słoików), także już uprzednio zmienionych gwarowo: rokók (roków), takik piórkók (takich piórków), siostrók (siostrów= sióstr)[1].

Charakterystyczne są określenia kobiet, nacechowane emocjonalnie: drańdula (kobieta, która lubi dużo mówić), dróngula (wysoka kobieta), habina (wysoka, szczupła), paradnica (lubi się stroić), przespanica (niezamężna z dzieckiem), rómbanica, rypanica (dobrze zbudowana)[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Halina Karaś: Gwara regionu Spisz. Charakterystyka gwar spiskich. Instytut Języka Polskiego UW. ISBN 978-83-62844-10-4. [dostęp 2013-03-11]. (pol.)
  2. Jan Budz: Gwara spiska - Jynzik gibki jak pryńć (pol.). 20 stycznia 2011. [dostęp 2013-03-13].
  3. Polski Spisz: historia, mieszkańcy, gwara, budownictwo.... [dostęp 2013-03-13].