Kalinov

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kalinov
Ilustracja
Pomnik wyzwolenia wsi Kalinov
Państwo  Słowacja
Kraj  preszowski
Powiat Medzilaborce
Starosta Ivan Sivák[1]
Powierzchnia 13,784[2] km²
Wysokość 453[3] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

292[3]
21,18 os./km²
Nr kierunkowy 057
Kod pocztowy 068 01 (pošta Medzilaborce)
Tablice rejestracyjne ML
Położenie na mapie kraju preszowskiego
Mapa lokalizacyjna kraju preszowskiego
Kalinov
Kalinov
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Kalinov
Kalinov
49°18′57″N 21°55′20″E/49,315833 21,922222
Strona internetowa

Kalinov (rusiń. Калинів, Kałyniw) – wieś (obec) na Słowacji, w kraju preszowskim, w powiecie Medzilaborce. Leży w historycznej krainie Zemplin.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Położona w dolinie Głębokiego Potoku (słow. Hlboký potok), 5 km na północny wschód od miasta Medzilaborce, a jej teren katastralny o powierzchni 13,784 km2 sięga aż po granicę państwową słowacko-polską na głównym grzbiecie wododziałowym Karpat między Weretyszowem (741 m n.p.m.) a Danawą (Daniową, 841 m n.p.m.). Centrum wsi leży na wysokości ok. 450 m n.p.m. Liczy ona 133 domy i 269[4] mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Znaleziska dwudziestu srebrnych monet z epoki rzymskiej świadczą, że przez teren dzisiejszego Kalinova przemieszczali się ludzie już blisko 2 tys. lat temu. Sama wieś założona została zapewne pod koniec XVI w. - wspominana jest po raz pierwszy w 1595 r. Należała do feudalnego „państwa” z siedzibą w Humenném, którym w latach 1321-1684 władali Drugethowie. Po nich właścicielami tego majątku były rody Csákych i Szirmayów[5]. Mieszkańcy zajmowali się pracą w lesie, wypalaniem węgla drzewnego, hodowlą, a później również rolnictwem. W 1715 r. wieś miała 14 zamieszkałych i 8 pustych domów oraz własny młyn wodny (stał w miejscu dzisiejszego pawilonu handlowego). W 1787 r. w Kalinovie były już 43 domy z 282 mieszkańcami. W 1828 r. wieś miała 50 domów i 389 mieszkańców. Powyżej niej istniał tartak wodny z jednym gatrem, w którym dziennie pod kierunkiem pochodzącego z Polski majstra Hrabowskiego pracowało ok. 20 miejscowych chłopów. Tartak działał do 1895 r., a pozostałości jego fundamentów w miejscu zwanym pod Debrou są rozpoznawalne do dziś.

Po tzw. zrównaniu austriacko-węgierskim w 1864 r. mieszkańcy wsi – prawie w całości greckokatoliccy Rusini – zaczęli odczuwać ucisk madziaryzacyjny. Kiedy wybuchła I wojna światowa, a ofensywa rosyjska zbliżyła się do głównego grzbietu Karpat, we wsi ujawniły się silne nastroje prorosyjskie. W tej sytuacji władze węgierskie deportowały ok. 2/3 mieszkańców na tzw. Dolną Ziemię – częściowo do Trebišova, częściowo aż do Miszkolca.[5] W latach 1914-1915 w rejonie głównego grzbietu Karpat nad Kalinowem toczyły się zacięte boje, a wieś została poważnie zniszczona. Żołnierze padli w tych walkach są pochowani na miejscowym cmentarzu wojennym (tuż powyżej cerkwi i cmentarza cywilnego).

Spod okupacji hitlerowskiej Kalinov został wyzwolony 21 września 1944 r. przez żołnierzy trzeciej strzeleckiej brygady górskiej I Armii Gwardii 4 Frontu Ukraińskiego jako pierwsza miejscowość obecnej Czechosłowacji. W trakcie zaciętych walk w najbliższej okolicy zginęło ok. 3 tys. żołnierzy radzieckich, a sama wieś ponownie została prawie w całości zniszczona. Odbudowana w dawnym stylu ulicówki z dwiema równoległymi ulicami, biegnącymi po dwóch stronach Głębokiego Potoku. Od 1962 r. funkcjonuje tu Dom Dziecka.

Zabytki i obiekty pamiątkowe[edytuj | edytuj kod]

  • Cerkiew greckokatolicka pw. Wniebowzięcia Marii Panny z końca XVIII w., barokowo-klasycystyczna, projektu terezjańskiej pracowni budowlanej, częściowo przebudowana.

Obok cerkwi 300-letnia lipa drobnolistna.

Powyżej cerkwi cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej. W 5 grobach masowych, 3 grobach wspólnych i 16 grobach indywidualnych zostało tu pochowanych 124 żołnierzy austro-węgierskich, 1 niemiecki, 111 żołnierzy rosyjskich i 28 żołnierzy niezidentyfikowanych (najprawdopodobniej również rosyjskich). Po zaciętych walkach jesienią 1944 r. na cmentarzu tym pochowani zostali również padli żołnierze radzieccy. Po utworzeniu centralnego cmentarza Armii Czerwonej w Michalovcach prochy żołnierzy radzieckich z Kalinova zostały tam przeniesione. Odtąd cmentarz ten, uporządkowany niedawno przy wsparciu ambasady rosyjskiej, funkcjonuje znów jako cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej.

Wyzwolenie Kalinowa spod niemieckiej okupacji przez żołnierzy radzieckich przypomina pomnik na skwerze w centrum wsi, a zacięte boje, jakie tu stoczono – czołg T-34 i kilka radzieckich dział, ustawionych w różnych punktach miejscowości. Wydarzenia te ilustruje również wystawa w miejscowej izbie pamiątkowej.

Na granicy wsi, na głównym grzbiecie Karpat, w płytkiej przełęczy między Kanasiówką (823 m n.p.m.) a Pasiką (844 m n.p.m.), przez którą pododdziały Armii Czerwonej wkroczyły na teren Kalinova 20 września 1944 r., znajduje się obelisk z okolicznościową tablicą, wzniesiony z okazji 30-lecia wyzwolenia wsi.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-29].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-10-29].
  3. a b Slovakia: Prešovský kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-10-29].
  4. Wg inf. na panelu w centrum wsi; stan na sierpień 2015
  5. a b Barański Mirosław J.: Wspomnienia trzech wojen, w: „Gazeta Górska” R. XXIV, nr 3 (95) lato 2016, s. 36-39

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Laborecká vrchovina. Dukla. Turistická mapa 1 : 50 000, 2. wyd.; VKÚ Harmanec 2004, ​ISBN 80-8042-181-1​.