Karel Čapek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karel Čapek
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 9 stycznia 1890, Malé Svatoňovice
Data i miejsce śmierci 25 grudnia 1938, Praga
PodpisKarlaČapka.jpg

Karel Čapek (ur. 9 stycznia 1890 w Malych Svatoňovicach, zm. 25 grudnia 1938 w Pradze) – czeski pisarz tworzący w XX wieku.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w miejscowości Malé Svatoňovice, wtedy znajdującej się w Austro-Węgrzech, obecnie w Czechach. Po raz pierwszy użył i spopularyzował słowo robot, które pojawiło się w jego sztuce R.U.R. (Roboty Uniwersalne Rossuma). Był jednym z pionierów fantastyki naukowej, wolnomularz[1].

W latach 19251933 prezes czechosłowackiego PEN klubu. Od 1917 redaktor „Národních listů”, od 1921 „Lidových novin”.

We wczesnym okresie twórczości wychodził z doświadczeń czeskiej przedwojennej techniki i nowych europejskich kierunków naukowych (Boží muka, Trapné povídky, dramat Loupežník). Sprzeciw wobec świadomego użycia techniki i nauki w I wojnie światowej przeciw życiu ludzkiemu oraz nieufność wobec jednoznacznych filozoficznych i politycznych koncepcji przejawia się w jego utopijno-fantastycznych dramatach (R. U. R., Věc Makropulos), w powieściach z zaczątkami science fiction (Továrna na absolutno, Krakatit) i w alegorycznych sztukach teatralnych (Ze života hmyzu, Adam Stvořitel – obydwie napisał wraz z bratem Josefem Čapkiem).

Stworzył oryginalny typ krótkich detektywistycznych historyjek (Povídky z jedné kapsy, Povídky z druhé kapsy), napisał Knihu apokryfů (Księgę apokryfów) oraz wydał tom z wyborem felietonów i drobnej prozy z różnych okresów aktywności dziennikarskiej (Zahradníkův rok, Jak se co dělá, Na břehu dnů, Místo pro Jonathana). Książki: Měl jsem psa a kočku, Kalendář, O lidech, Bajky a podpovídky zostały wydane pośmiertnie. W Polsce największą popularnością cieszyła się powieść dla dzieci Daszeńka, czyli żywot szczeniaka, opowiadająca o przygodach psa foksteriera.

W drugiej połowie lat 30. znów powrócił do utopijno-fantastycznej wizji współczesności w powieści Válka s mloky (Inwazja jaszczurów), gdzie alegorycznie wskazał na niebezpieczeństwo faszyzmu i zagrożenie europejskiej demokracji.

Na podstawie powieści Krakatit w roku 1948 powstał film w reżyserii Otakara Vávry; rolę inż. Prokopa odtwarzał Karel Höger.

Zmarł przedwcześnie na zapalenie płuc w kilka tygodni po aneksji części Czechosłowacji przez Niemcy hitlerowskie na mocy Układu monachijskiego.

Jego brat Josef Čapek był malarzem i autorem książek dla dzieci, został zamordowany w obozie koncentracyjnym Bergen-Belsen.

Dzieła w polskich przekładach[edytuj]

Grób Karela Čapka na cmentarzu wyszehradzkim w Pradze
  • Fabryka Absolutu – tłum. Paweł Hulka-Laskowski, Wydawnictwo „Mewa” Katowice 1947
  • Księga apokryfów – tłum. Helena Gruszczyńska-Dębska, Wydawnictwo Zachodnie, 1948
  • Meteor – tłum. Paweł Hulka-Laskowski, Wiedza, Warszawa 1948
  • Hordubal – tłum. Paweł Hulka-Laskowski, Wiedza, Warszawa 1948
  • Zwyczajne życie – tłum. Paweł Hulka-Laskowski, Wiedza, Warszawa 1948
  • Bajka o dobrym listonoszu – tłum. Maria Kann, Nasza Księgarnia, Warszawa 1952
  • Inwazja jaszczurów – tłum. Jadwiga Bułakowska, Wydawnictwo Zachodnie i Morskie, Poznań,1949
  • Listy z Anglii – tłum. Emilia Witwicka, PIW, Warszawa 1957
  • Osiem twarzy mistrza Foltyna – tłum. Emilia Witwicka, PIW, Warszawa 1959
  • Opowieści z różnych kieszeni – tłum. Maria Erhardtowa i Zdzisław Hierowski, PIW, Warszawa 1959
  • Krakatit – tłum. Emilia Witwicka, Śląsk, Katowice 1974
  • Bajki i przypowiastki – tłum. Anna Jolanta Bluszcz, Śląsk, Katowice 1983, ​ISBN 83-216-0332-7
  • Rok ogrodnika – tłum. Halina Janaszek-Ivaničková, Iskry, Warszawa 1986, ​ISBN 83-207-0357-3
  • Aforyzmy – tłum. Stanisław Alberti, wstęp: Halina Janaszek-Ivaničková, Państwowy Instytut Wydawniczy)[2]
  • Daszeńka czyli Żywot szczeniaka – tłum. Jadwiga Bułakowska, Nasza Księgarnia, Warszawa 1989, ​ISBN 978-83-10-09308-0
  • Listy z podróży – tłum. Piotr Godlewski, WAB, 2011, ​ISBN 978-83-7414-931-0
  • Sprawa Makropulos – tłum. Jan Gondowicz, Axis Mundi, 2013, ​ISBN 978-83-61432-52-4

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ludwik Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928. Warszawa 1984, s. 218.
  2. = brief_results Aforyzmy (ang.). worldcat.org. [dostęp 2015-01-22].