Paweł Hulka-Laskowski
| |
| Imię i nazwisko urodzenia |
Paweł Hulka |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
25 czerwca 1881 |
| Data i miejsce śmierci |
29 października 1946 |
| Miejsce spoczynku | |
| Zawód, zajęcie |
pisarz, tłumacz, działacz, publicysta |
| Narodowość | |
| Wyznanie | |
Paweł Hulka-Laskowski, właśc. Paweł Hulka, swoje prace sygnował także jako Paweł Laskowski ps. T. Gruda, Sylwester Prałacik (ur. 25 czerwca 1881 w Żyrardowie[1], zm. 29 października 1946 w Cieszynie) – polski pisarz i tłumacz; działacz i publicysta (społeczny, lecz przede wszystkim religijny – był ewangelikiem reformowanym), wolnomyśliciel[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]
Urodził się w protestanckiej, wywodzącej się z czeskich emigrantów, rodzinie robotniczej Józefa Hulki i Elżbiety z Howorków[1], pracowników Fabryki Wyrobów Lnianych. Po ukończeniu w 1892 szkoły fabrycznej rozpoczął pracę jako goniec i pomocnik rachmistrza w kantorze tkalni. Zadebiutował w 1901 tłumaczeniem nowelki Svatopluka Čecha Jastrząb contra Hordliczka, zamieszczonym na łamach „Tygodnika Ilustrowanego”. Dzięki pomocy Karola Dittricha jr (współwłaściciela żyrardowskich zakładów włókienniczych) w latach 1903–1908 studiował filozofię, religioznawstwo i teologię na Uniwersytecie w Heidelbergu. Po studiach, z żoną Kazimierą i córką Elżbietą, zamieszkał w Grodzisku Mazowieckim. W czerwcu 1910 oboje zostali aresztowani pod zarzutem współudziału w zamachu na komendanta carskiej żandarmerii i umieszczeni na Pawiaku. Po zwolnieniu z więzienia przeprowadzili się do Żyrardowa. Przed I wojną światową publikował w pismach: „Sfinks”, „Bluszcz”, „Echo Literacko-Artystyczne” i „Myśl Niepodległa”. W 1915 współtworzył „Klub Robotniczy” zajmujący się działalnością oświatową w środowisku robotników. W stowarzyszeniu „Samokształcenie” wykładał historię cywilizacji. Potem został prelegentem Polskiej Macierzy Szkolnej[3].
W lutym 1920 wyjechał do Pragi, gdzie przez trzy miesiące był attaché prasowym w Polskim Poselstwie. W 1921 wspólnie z żoną zaczął wydawać niezależne „Echo Żyrardowskie”, które było pierwszą gazetą w Żyrardowie. W dwudziestoleciu międzywojennym pisał do wielu czasopism, w tym do ewangelickiego pisma „Jednota”, od 1924 stale współpracował z „Wiadomościami Literackimi”. Działał w Polskim Związku Myśli Wolnej[2]. Publikował artykuły w organie prasowym PZMW „Wolnomyślicielu Polskim”[4].
Podczas okupacji niemieckiej, w 1940 został aresztowany przez gestapo i osadzony na Pawiaku, z którego dzięki staraniom rodziny i przyjaciół został zwolniony[3].
Po zakończeniu II wojny światowej przeniósł się na Śląsk Cieszyński, zamieszkał w Wiśle, a wkrótce potem do Cieszyna.
Tłumaczył na polski utwory takich autorów jak: Karel Čapek, Božena Němcová, Jonathan Swift, James Fenimore Cooper, Dmitrij Mereżkowski, Ernst Kretschmer, Emil Ludwig, Roger Martin du Gard. Jednak najbardziej jest znany z przekładu Przygód dobrego wojaka Szwejka Jaroslava Haška.
W 1945 otrzymał Nagrodę Ministerstwa Kultury i Sztuki za całą działalność literacką[5].
Zmarł na wylew krwi do mózgu w cieszyńskim szpitalu. Został pochowany na cmentarzu ewangelickim w Cieszynie.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]
- Twórca religii Iranu Zaratustra i jego nauka (1912)
- Porucznik Regier[6] (1927)
- Matka Jezusa, matki bogów, królowe niebios, Warszawa: Nakładem Spółdzielni Wydawniczej „Bez Dogmatu” (1928)
- Mój Żyrardów. Z dziejów polskiego miasta i z życia pisarza (1934, wyd. II „Czytelnik” 1958, seria: „Biblioteka Dwudziestolecia”)
- Śląsk za Olzą (1938)
- Pięć wieków herezji. Wypisy z literatury polskiej, Warszawa: Spółka Księgarsko-Wydawnicza „Słowo” (1939)
- Księżyc nad Cieszynem[7] (1946)
- Rebarbaryzacja szpitala podczas wojny. Drukarnia Wojewódzka, Katowice 1946. s. 13.
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]
15 maja 1966 r. na budynku przy obecnej ulicy Gabriela Narutowicza 34 umieszczono tablicę o treści:
PISARZOWI
PAWŁOWI
HULCE-LASKOWSKIEMU
TOWARZYSZOWI WALK ROBOTNICZYCH
MIESZKAŃCY ŻYRARDOWA
15 MAJA 1966
W jego mieszkaniu w 1991 r. został otwarty Gabinet Pisarza Pawła Hulki-Laskowskiego. W grudniu 1996 r., z okazji 80-lecia praw miejskich, Rady Miejska Żyrardowa nadała pisarzowi tytuł Zasłużonego dla miasta Żyrardowa[8], zaś lata 2001 i 2011 (w 130. rocznicę urodzin i 65 rocznicę śmierci pisarza) władze Żyrardowa ogłosiły Rokiem Pawła Hulki-Laskowskiego[9].
W dniach 20–30 maja 2015 r. zorganizowano w Łodzi poświęcone mu sympozjum naukowe, z którego referaty opublikowano w Paweł Hulka-Laskowski. Pisarz, religioznawca, bibliofil i pedagog. Materiały z konferencji odbytej w Łodzi 20–30 maja 2015 roku[10].
Poświęcono mu także monografię: Rafał Marcin Leszczyński, Agnieszka T. Tys, Paweł Hulka-Laskowski w kręgu ewangelickiej teologii liberalnej, Wydawnictwo Naukowe Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, Warszawa 2025, ss. 288, ISBN 978-83-60273-87-6.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa: Wyd. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe: na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 268.
- ↑ a b Andrzej Nowicki, Wykłady o krytyce religii w Polsce, Warszawa: Książka i Wiedza, 1965, s. 122.
- ↑ a b Paweł Tomczyk (PAP), 140 lat temu urodził się Paweł Hulka-Laskowski 25.06.2021 [dostęp 2025-07-30].
- ↑ Rafał Marcin Leszczyński, Agnieszka Teresa Tys, Miłość jako centralna kategoria w refleksji wychowawczej Pawła Hulki-Laskowskiego, „STUDIA Z TEORII WYCHOWANIA”, tom VIII (nr 3), Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, 2016, str. 84 [dostęp 2011-11-04].
- ↑ Nagrody Literackie. „Głos Wielkopolski”. Rok I, Nr 48, s. 2, 13 kwietnia 1945. Poznań: Wojewódzki Urząd Informacji i Propagandy. [dostęp 2025-07-30].
- ↑ Paweł Hulka-Laskowski, Porucznik Regier. Powieść wyd. 1827. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-24].
- ↑ Paweł Hulka-Laskowski, Księżyc nad Cieszynem: (wspomnienie z lat niewoli i dni wyzwolenia), wyd. 1946. [online], polona.pl [dostęp 2018-07-24].
- ↑ Uzasadnienie do Uchwały Nr XLVI/332/14 Rady Miasta Żyrardowa z dnia 22 maja 2014 r. w sprawie ustanowienia tytułu „Honorowy Obywatel Miasta Żyrardowa”.
- ↑ Rada Miasta Żyrardowa, Uchwałą Nr V/30/11 z dnia 27 stycznia 2011 r., ustanowiła rok 2011 „Rokiem Pawła Hulki-Laskowskiego w Żyrardowie”.
- ↑ Praca pod red. Rafała Marcina Leszczyńskiego, Wydawnictwo Naukowe Towarzystwa Pedagogiki Filozoficznej „Chowanna”, Łódź 2016, ISBN 978-83-939175-4-9.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 50, 51. ISBN 83-60353-11-5.
- Gabinet Pisarza Pawła Hulki-Laskowskiego
- Paweł Hulka-Laskowski – biografia pisarza
- Paweł Hulka-Laskowski – zbiór prac pisarza
- Publikacje Pawła Hulki-Laskowskiego w serwisie Polona.pl
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Paweł Hulka-Laskowski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2022-01-23]
- Paweł Hulka-Laskowski – Matka Jezusa, matki bogów, królowe niebios (1928)
- Honorowi obywatele Żyrardowa
- Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa)
- Ludzie urodzeni w Żyrardowie
- Ludzie związani z kalwinizmem w Polsce
- Pisarze Młodej Polski
- Pochowani na cmentarzu ewangelickim przy ul. Bielskiej w Cieszynie
- Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego
- Polscy tłumacze literatury czeskiej
- Radni Żyrardowa (II Rzeczpospolita)
- Urodzeni w 1881
- Więźniowie Pawiaka (Królestwo Kongresowe)
- Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka)
- Zmarli w 1946