Kawa arabska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kawa arabska
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd astropodobne
Rząd goryczkowce
Rodzina marzanowate
Rodzaj kawowiec
Gatunek kawa arabska
Nazwa systematyczna
Coffea arabica L.
Sp. pl. 1:172. 1753
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Rejony uprawy kawy arabskiej
a, kolor żółty – kawa arabska
m, kolor jasnozielony – kawa arabska i robusta
r, kolor ciemnozielony – kawa robusta
Owoce
Kwitnący krzew

Kawa arabska (Coffea arabica L.) – gatunek roślin z rodziny marzanowatych, zwany też kawowym drzewem lub kawowym krzewem. Pochodzi z Etiopii, Mozambiku i obszaru Wielkich Jezior afrykańskich[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzew dorastający do wysokości 5 m.
Liście
Ulistnienie nakrzyżległe, liście skórzaste, zimozielone, lancetowate, o długości 7-10 cm.
Kwiaty
Nieduże, pachnące. Mają białą zrosłopłatkową koronę z 5 ząbkami.
Owoc
Ciemnoczerwony, mięsisty pestkowiec zawierający dwa spłaszczone z jednej strony nasiona[4].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina uprawna: Dostarcza ok. 80-90% światowej produkcji kawy[4]. Najczęściej uprawiana (na plantacjach) w strefie międzyzwrotnikowej Afryki, Ameryki Pd., na Cejlonie, Jawie i Sumatrze[4]. Kwitnie i owocuje prawie przez cały rok. Zewnętrzne części owocu usuwa się poprzez poddanie owoców fermentacji, a następnie wypłukanie nadgniłej, miękkiej owocni. Wysuszone pestki mają barwę szarozieloną i w tej postaci są wysyłane do krajów przeznaczenia. Palenia ziarna kawowego dokonuje się bezpośrednio przed sprzedażą. Podczas prażenia powstają w nasionach substancje nadające im charakterystyczny smak. Zawartość kofeiny w prażonych ziarnach wynosi ok. 1,5%[4].
  • Ze względu na swoje błyszczące liście, białe i wonne kwiaty oraz barwne owoce, bywa uprawiana w doniczkach jako roślina ozdobna.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Występuje w wielu odmianach[5]:

  • Coffea arabica L. var. arabica
  • Coffea arabica L. var. goiaba Taschdjian
  • Coffea arabica L. var. laurina P. J. S. Cramer
  • Coffea arabica L. var. maragogipe A. Fern. ex A. Froehner
  • Coffea arabica L. var. mirta P. J. S. Cramer
  • Coffea arabica L. var. mokka P. J. S. Cramer – kawa mokka
  • Coffea arabica L. var. polysperma P. J. S. Cramer

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Jako roślina pokojowa jest łatwa w uprawie. Wymaga stanowiska jasnego, bez bezpośredniego promieniowania słonecznego (brązowienie liści). Strefy mrozoodporności 10-12[6]. Roślina wymaga umiarkowanego podlewania, po dokładnym przeschnięciu powierzchni ziemi. Rozmnaża się za pomocą nasion lub z sadzonek[6].
Największe zbiory kawy na świecie w 1993 roku:

Lp Kraj tys. ton %
1 Brazylia 1362 24,1
2 Kolumbia 888 15,7
3 Indonezja 470 8,3
4 Etiopia 220 3,9
5 Wyb. Kości Słoniowej 192 3,4
6 Gwatemala 191 3,4
7 Meksyk 184 3,3
8 Uganda 180 3,2
9 Indie 165 2,9
10 Salwador 147 2,6
ŚWIAT 5651 100,0

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-05-27] (ang.).
  3. Coffea arabica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b c d e Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  5. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  6. a b Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]