Królestwo Litwy (1251-1263)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy średniowiecznej monarchii. Zobacz też: Królestwo Litwy.
Lietuvos Karalystė
Regnum Lithuaniae

Królestwo Litwy
1251–1263
Herb
Herb
Język urzędowy litewski, ruski
Stolica Nowogródek
Ustrój polityczny monarchia
Ostatnia głowa państwa Mendog
podniesienie do rangi królestwa Innocenty IV
1251
Data likwidacji 1263
Religia dominująca pogaństwo, katolicyzm
Terytoria zależne Księstwo połockie, Księstwo witebskie, Mińsk
Mapa
Królestwo Mendoga : na zielono – ziemie dziedziczne i anektowane; pasy – ziemie zależne

Królestwo Litwyśredniowieczne państwo litewskie istniejące w latach 1251–1263; jedynym królem był Mendog.

Powstanie królestwa[edytuj]

Bulla Innocentego IV z decyzją o koronacji
Wit, prawdopodobnie pierwszy biskup Litwy

W końcu lat 40. XIII w. Mendog znalazł się w trudnym położeniu: był otoczony z każdej strony przez wrogów (od zachodu- Jaćwingowie, Krzyżacy i Żmudzini; od północy – Zakon kawalerów mieczowych; od wschodu – zbuntowani krewniacy; od południa – Ruś Halicko-Włodzimierska), którzy chcieli obalić Mendoga. W tej sytuacji – wciąż pogański władca – postanowił przeciągnąć na swoją stronę państwa zakonne i zbliżyć się do cywilizacji chrześcijańskiej. Mendog zdołał nawiązać kontakty z Państwem Kościelnym (papież Innocenty IV obiecał Wielkiemu Księciu koronę królewską w zamian za chrzest) i obiecał Krzyżakom, że w zamian za sojusz Litwa stanie się państwem chrześcijańskim. W tej sytuacji państwa zakonne wsparły Litwinów, którzy odparli ataki koalicji.

Oficjalnie status królestwa państwu litewskiemu przyznano – po chrzcie Mendoga – 17 lipca 1251, specjalną bullą Innocentego IV, która stwierdzała zwierzchność papieża na Litwą. Bullę tę otrzymał biskup chełmiński Heidenryk, z poleceniami: koronacji Wielkiego Księcia ma króla, mianowania biskupa dla Litwy i budowy katedry. Sam władca został uroczyście koronowany, prawdopodobnie w stołecznym Nowogródku, 6 lipca 1253[1]. Do nowego królestwa przybył biskup misyjny. Był nim albo Chrystian albo Wit, którego źródła wymieniają jako biskupa Litwy, a który zrezygnował z tej diecezji[2]. Możliwe też, że Chrystian zastąpił Wita w 1255, jednak już w 1259 opuścił diecezję, prawdopodobnie pozostawiając niedokończoną budowę katedry w Wilnie.

W 1255 papież Aleksander IV wydał Mendogowi pozwolenie na koronacje jego syna.

Upadek[edytuj]

Młode królestwo nie miało jednak szczęścia. Już w 1259 południowe rubieże państwa zostały najechane przez Mongołów baskaka Burundaja. Armia litewska została, pobita a część miast i zamków złupiona.

Sam Mendog na początku lat 60. XIII wieku zaczął powoli odchodzić od chrześcijaństwa, zapewne na skutek opuszczenia diecezji przez biskupa Chrystiana. Innym powodem mogło być powstanie Żmudzinów przeciwko Kawalerom mieczowym. Po dwóch żmudzińskich zwycięstwach pod Szkudami i pod Durben, Mendog wsparł pogan w dalszej wojnie z Krzyżakami.

W cztery lata później, w 1263, państwu został zadany drugi cios: kniaziowie Dowmunt i Treniota, niezadowoleni z twardych rządów króla, stanęli na czele buntu innych kniaziów i zamordowali Mendoga oraz jego dwóch synów – Ruklysa i Rupeikisa. Możni, po śmierci władcy, nie dopuścili do nowej koronacji i zerwali związki z Rzymem, powracając do pogańskich kultów. Tym samym Litwa utraciła status królestwa.

Próba restytucji w XV w.[edytuj]

W 1430 próbę wskrzeszenia królestwa podjął Witold Kiejstutowicz, któremu koronę obiecał król Niemiec i przyszły cesarz Zygmunt Luksemburski (uznał on nawet powstanie Królestwa Litwy). Koronę wiezioną Witoldowi przejęli jednak Polacy[3], a sam Witold zmarł jesienią tego samego roku. Na nowego króla Litwini czekali aż do 1918, kiedy to obrano na monarchę Wilhelma Karola von Urach.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Część historyków jednak podważa tę datę;
  2. Informuje o tym bulla papieża Aleksandra IV z 1 marca 1255 r. Zob.: Problem biskupa litewskiego Wita – dostęp: 16 maja 2010
  3. Stronnicy biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego.

Bibliografia[edytuj]

  1. Latkowski Juliusz, Mendog, król litewski, Kraków 1892;
  2. Kiaupa Zigmantas, Kiaupiene Jurate, Kuncewicius Albinas, Historia Litwy: od czasów najdawniejszych do 1795 roku, Warszawa 2007.