Prezydenci Litwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prezydent Litwy
Lietuvos Respublikos Prezidentė
Flaga Prezydenta
Flaga Prezydenta
Obecny
Obecny Prezydent Litwy
Stanowisko
Państwo  Litwa
Data utworzenia 4 kwietnia 1919
Pierwszy Antanas Smetona
Obecny Dalia Grybauskaitė
Obecny od 12 lipca 2009
Siedziba Pałac Prezydencki w Wilnie
Strona internetowa
Litwa
Godło Litwy
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Litwy

Wikiprojekt Polityka

Prezydent Republiki (lit. Respublikos Prezidentas) – reprezentuje państwo litewskie i wykonuje obowiązki nałożone na niego przez konstytucję oraz ustawy.

Przyjęty w konstytucji system parlamentarno-prezydencki nadał prezydentowi szczególną rolę arbitra pomiędzy legislatywą a rządem. Dlatego ustawa zasadnicza wyposaża prezydenta w pełnomocnictwa wobec rządu i Sejmu, przy założeniu równowagi władz oraz sprawnego funkcjonowania państwa.

Wybór prezydenta przeprowadzony jest na miesiąc przed upływem kadencji na podstawie 4-przymiotnikowego prawa wyborczego. Kandydat, obywatel Litwy z pochodzenia, winien zamieszkiwać na Litwie co najmniej od 3 lat, mieć ukończone 40 lat i mieć prawo być wybranym do Sejmu. Kadencja prezydenta trwa 5 lat. Osoba wybrana na prezydenta winna zawiesić swoją działalność w partiach i organizacjach politycznych, nie może również łączyć swojej funkcji z piastowaniem mandatu poselskiego. Osoba prezydenta jest nietykalna.

Prezydent może być przedterminowo pozbawiony urzędu w wypadku poważnego naruszenia konstytucji, złamania przysięgi, dokonania przestępstwa. Rozstrzyga o tym Sejm w trybie procesowym. Również w wypadku wyborów przedterminowych może on w ciągu 30 dni od swego pierwszego posiedzenia większością 3/5 głosów zatwierdzić przedterminowe wybory prezydenckie.

Kompetencje prezydenta wygasają wskutek: upływu czasu, na który został wybrany (maksymalnie można sprawować urząd prezydenta przez 2 kadencje), wyborów przedterminowych, podania się do dymisji, śmierci, pozbawienia go urzędu w drodze postępowania procesowego przez Sejm, uchwały przyjętej większością 3/5 głosów ogólnej liczby jego członków na wniosek Sądu Konstytucyjnego stwierdzającej, że stan zdrowia nie pozwala mu pełnić obowiązków.

Prezydenta, który nie może pełnić swoich obowiązków, zastępuje przewodniczący Sejmu, któremu w tym czasie nie wolno zarządzać przedterminowych wyborów do Sejmu, dymisjonować lub mianować ministrów bez zgody Sejmu, rozpatrywać wniosku o wyrażenie wotum nieufności przewodniczącemu Sejmu.

Kompetencje prezydenta wymagające współdziałania z Sejmem dotyczą:

  • zwoływania sesji nadzwyczajnej,
  • przedstawienia dorocznego orędzia o stanie Litwy oraz o wewnętrznej i zewnętrznej polityce,
  • zarządzania wyborów zwyczajnych i przedterminowych,
  • przedkładania do ratyfikacji podpisanych umów międzynarodowych,
  • mianowania i odwoływania prezesa Rady Ministrów,
  • przedstawiania kandydatur sędziów i przewodniczącego Sądu Najwyższego,
  • mianowania sędziów i przewodniczących Sądu Apelacyjnego i Sądu Konstytucyjnego,
  • powoływania kontrolera państwowego i przewodniczącego Zarządu Banku Litwy,
  • podpisywania i zarządzania publikacji ustaw przyjętych przez Sejm lub zwrotu ustaw do ponownego rozpatrzenia,
  • mianowania i odwoływania dowódcy wojska i szefa służby bezpieczeństwa,
  • wprowadzania stanu wojennego, mobilizacji oraz stanu wyjątkowego.

Kompetencje prezydenta wymagające współdziałania z rządem dotyczą:

  • mianowania prezesa Rady Ministrów, powierzenia mu misji sformowania rządu i zatwierdzenia jego składu,
  • przyjmowania dymisji rządu, poszczególnych ministrów,
  • mianowania oraz odwoływania przedstawicieli dyplomatycznych Litwy w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych,
  • powoływania i odwoływania, na wniosek premiera, ministrów oraz urzędników państwowych.

Prezydent w trybie przewidzianym przez ustawę nadaje obywatelstwo, przyznaje nagrody państwowe, przyjmuje listy uwierzytelniające, nadaje najwyższe stopnie dyplomatyczne i tytuły specjalne. Prezydent stosuje prawo łaski.

Urząd Prezydenta Litwy we współczesnej Litwie został ustanowiony przez Konstytucję, przyjętą w ogólnonarodowym referendum 25 października 1992 roku, które się odbyło razem z wyborami do Sejmu Republiki Litewskiej. W tych wyborach wygrała Litewska Demokratyczna Partia Pracy. Jej lider, Algirdas Brazauskas został Przewodniczącym Sejmu i zgodnie z 89 artykułem nowo przyjętej konstytucji zaczął czasowo pełnić obowiązki Prezydenta.

Pierwsze wybory Prezydenta Litwy we współczesnej Litwie odbyły się 14 lutego 1993 roku, które wygrał Algirdas Brazauskas, uzyskując 60,03% głosów.


Lista prezydentów Litwy[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza Republika Litewska 1918–1940[edytuj | edytuj kod]

# Prezydent Fotografia Okres rządów Uwagi
1 Antanas Smetona Antanas Smetona 2.jpg 4 kwietnia 191919 czerwca 1920
- Aleksandras Stulginskis Aleksandras Stulginskis (1885-1969).jpg 19 czerwca 192021 grudnia 1922 Marszałek Sejmu, pełniący obowiązki prezydenta
2 Aleksandras Stulginskis Aleksandras Stulginskis (1885-1969).jpg 21 grudnia 19227 czerwca 1926 Pierwszy konstytucyjny prezydent
3 Kazys Grinius Kazys Grinius.jpg 17 czerwca 192617 grudnia 1926 Usunięty w wyniku zamachu stanu 17 grudnia 1926 r.
- Jonas Staugaitis Jonas Staugaitis.jpg 17 grudnia 192619 grudnia 1926 Pełniący obowiązki
Aleksandras Stulginskis Aleksandras Stulginskis (1885-1969).jpg 19 grudnia 1926 Pełniący obowiązki
4 Antanas Smetona
Ponownie
Antanas Smetona 2.jpg 19 grudnia 192615 czerwca 1940 Po zamachu stanu 17 grudnia 1926 r.
- Antanas Merkys Antanas Merkys.jpg 15 czerwca 194017 czerwca 1940 Pełniący obowiązki po ucieczce A. Smetony
- Justas Paleckis 17 czerwca 194025 sierpnia 1940 Pełniący obowiązki – nieuznawany na arenie międzynarodowej
(5) Jonas Žemaitis HPIM0823.JPG 16 lutego 194926 listopada 1954 Dowódca partyzantki litewskiej w latach władzy radzieckiej, dekretem Sejmu z 12 marca 2009 uznany za głowę państwa litewskiego

Prezydenci na uchodźstwie (1940-1991)[edytuj | edytuj kod]

# Prezydent Fotografia Okres rządów Uwagi
4 Antanas Smetona 15 czerwca 19409 stycznia 1944
5 Stasys Lozoraitis LozoraitisS.jpg 9 stycznia 194424 grudnia 1983
6 Stasys Antanas Bačkis 24 grudnia 19836 września 1991

Litewska SRR (1940-1990)[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Rady Najwyższej[edytuj | edytuj kod]

# Przewodniczący Okres urzędowania Uwagi
1 Justas Paleckis 25 sierpnia 1940 – 14 kwietnia 1967 w latach 1941 – 1944 na emigracji
2 Motiejus Šumauskas 14 kwietnia 1967 – 24 grudnia 1975
3 Antanas Barkauskas 24 grudnia 1975 – 18 listopada 1985
4 Ringaudas Songaila 18 listopada 1985 – 7 grudnia 1987
5 Vytautas Astrauskas 7 grudnia 1987 – 15 stycznia 1990
6 Algirdas Brazauskas 15 stycznia 1990 – 11 marca 1990

Republika Litewska od 1990[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący Rady Najwyzszej[edytuj | edytuj kod]

# Prezydent Fotografia Okres rządów Uwagi
- Vytautas Landsbergis Landsbergis, Vytautas-0085.jpg 11 marca 1990 - 25 listopada 1992

Prezydenci Litwy[edytuj | edytuj kod]

Sztandar Prezydenta Litwy
# Prezydent Fotografia Okres rządów Uwagi
- Algirdas Brazauskas Algirdas Brazauskas 1998.jpg 25 listopada 199225 lutego 1993 Marszałek Sejmu, pełniący obowiązki prezydenta
1 Algirdas Brazauskas Algirdas Brazauskas 1998.jpg 25 lutego 199325 lutego 1998 Pierwszy prezydent po odzyskaniu niepodległości
2 Valdas Adamkus Valdas Adamkus 16072008.jpg 26 lutego 199825 lutego 2003
3 Rolandas Paksas Rolandas Paksas.png 26 lutego 20036 kwietnia 2004
- Artūras Paulauskas Artūras Paulauskas.jpg 6 kwietnia 200412 lipca 2004 Pełniący obowiązki
4 Valdas Adamkus Valdas Adamkus 16072008.jpg 12 lipca 200412 lipca 2009
5 Dalia Grybauskaitė Dalia Grybauskaitė.jpg od 12 lipca 2009

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gdulewicz E., Ustroje państw współczesnych, cz. 2, Lublin 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]