Krasnopol (województwo podlaskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 54°6′57″N 23°12′25″E
- błąd 38 m
WD 54°6'N, 23°12'E
- błąd 2270 m
Odległość 1921 m
Krasnopol
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat sejneński
Gmina Krasnopol
Liczba ludności (2011) 1245[1]
Strefa numeracyjna 87
Kod pocztowy 16-503
Tablice rejestracyjne BSE
SIMC 0760886
Położenie na mapie gminy Krasnopol
Mapa konturowa gminy Krasnopol, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa konturowa województwa podlaskiego, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Położenie na mapie powiatu sejneńskiego
Mapa konturowa powiatu sejneńskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Krasnopol”
Ziemia54°06′57″N 23°12′25″E/54,115833 23,206944

Krasnopolwieś (dawniej miasto) w Polsce położona na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, w województwie podlaskim, w powiecie sejneńskim, siedziba gminy Krasnopol. Miejscowość leży przy drodze wojewódzkiej nr 653.

Krasnopol uzyskał lokację miejską w 1770 roku, zdegradowany w 1825 roku[2]. Miasto królewskie w ekonomii grodzieńskiej położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Na terenie Krasnopola znajduje się zabytkowa synagoga z 1850. Do rejestru zabytków wpisany jest też układ urbanistyczny miejscowości. We wsi znajduje się kościół parafialny pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego oraz synagoga nie pełniąca już swej pierwotnej funkcji.

Dzieci i młodzież z Gminy Krasnopol uczęszczają do nowego budynku szkoły, w którym mieści się Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II.

Historia[edytuj | edytuj kod]

I Rzeczpospolita

Krasnopol został założony w 1770 z polecenia Antoniego Tyzenhauza w uroczysku Opidemie przy drodze z Sejn do Wigier i Suwałk[4]. Przywilej miejski uzyskał prawdopodobnie w 1782[5]. Według planów miał stać się głównym ośrodkiem klucza dóbr królewski Pomorze, utworzonego w ramach kolonizacji słabo zaludnionej Puszczy Przełomskiej[4]. W trakcie lokalizacji wyznaczono prostokątny rynek o wymiarach 130x90 m z miejscem pod zabudowę kościelną przy południowej pierzei, a także drugi mniejszy rynek[4]. W 1781 erygowano parafię Przemienienia Pańskiego[6]. Pierwotnie powstał na jej potrzeby drewniany kościół[6].

Osadnictwo w Krasnopolu, mimo przeznaczenia w tym celu dużych terenów, rozwijało się powoli[4]. W 1786 w Krasnopolu zamieszkiwały 94 rodziny[7]. W mieście osiedlali się także Żydzi – w 1786 w mieście było 6 rodzin żydowskich, zaś w 1792 zamieszkiwało 26 rodzin[6]. Miejscowość nie rozwinęła się w większy ośrodek usługowo-handlowy (w 1792 był w niej tylko 1 kramarz i 6 rzemieślników), pozostając dużą osadą rolniczą[6].

Królestwo Prus

Po III rozbiorze Polski Krasnopol znalazł się w Królestwie Prus w prowincji Prusy Nowowschodnie w powiecie wigierskim[8]. Na przełomie XVIII i XIX w. Krasnopol liczył 533 mieszkańców i 172 domy, z czego Żydzi stanowili 4,5% (40 osób)[9]. W mieście działało 29 rzemieślników[10]. Miejscowość miała charakter rolniczy, zajmując 120 włók[11]. Liczba hodowanych zwierząt przedstawiała się następująco: 137 koni, 170 wołów, 180 krów, 99 cieląt, 375 owiec i 614 świń[11]. W czasach panowania pruskiego Krasnopol utracił prawa miejskie[12].

Księstwo Warszawskie

5 lipca 1807 Krasnopol został zajęty przez brygadę gen. Stanisława Fiszera[13]. Krasnopol wszedł następnie w skład departamenty łomżyńskiego w Księstwie Warszawskim[14].

Królestwo Kongresowe

W 1827 w Krasnopolu zamieszkiwało 1414 mieszkańców, zaś w 1880 liczba ludności wynosiła 2246 osób[15]. W 1862 w miejscu drewnianego kościoła wybudowano murowaną, późnoklasycystyczną świątynię Przemienienia Pańskiego[6]. W XIX wieku Krasnopol, podobnie jak inne miejscowości powiatu sejneńskiego, specjalizował się ówcześnie w uprawie chmielu[15].

W trakcie powstania styczniowego pod Krasnopolem 26 sierpnia 1863 miała miejsce potyczka oddziału dowodzonego przez Reklewskiego i Dahlena[16]. Po reorganizacji administracyjnej w 1866 Krasnopol wszedł w skład powiatu sejneńskiego w guberni suwalskiej[17].

Dwudziestolecie międzywojenne

Po I wojnie światowej Krasnopol wszedł w skład Polski dopiero w sierpniu 1919[18]. Liczba ludności Krasnopola spadła po wojnie do 1192 mieszkańców[15]. W 1929 we wsi był kościół katolicki oraz synagoga[19].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty[20]:

Synagoga[edytuj | edytuj kod]

Synagoga została wybudowana w 1850. Zlokalizowano przy Małym Rynku Żydowskim (obecnie ul. Polna). Budynek wybudowano na planie prostokąta z surowego kamienia i oszkarpowano go. Pokryta została gontem. W trakcie okupacji Niemcy zdewastowali synagogę. Po wojnie budynek niszczał a następnie został przeznaczony na magazyn. Obecnie budynek jest otynkowany i pokryty dachówką[21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Krasnopol w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-07-19] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 42-43.
  3. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 86.
  4. a b c d Wędzki 1975 ↓, s. 28.
  5. Krachało 1992 ↓, s. 19.
  6. a b c d e Wędzki 1975 ↓, s. 29.
  7. Wędzki 1975 ↓, s. 28–29.
  8. Wędzki 1975 ↓, s. 36–37.
  9. Wędzki 1975 ↓, s. 38.
  10. Wędzki 1975 ↓, s. 39.
  11. a b Wędzki 1975 ↓, s. 40.
  12. Wędzki 1975 ↓, s. 45.
  13. Wędzki 1975 ↓, s. 47.
  14. Wędzki 1975 ↓, s. 48–49.
  15. a b c Krachało 1992 ↓, s. 24.
  16. Katalog miejsc pamięci powstania styczniowego w województwie podlaskim 2013 ↓, s. 59.
  17. Krachało 1992 ↓, s. 23.
  18. Krachało 1992 ↓, s. 27.
  19. Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 130.
  20. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2020-09-30. [dostęp 2018-04-04].
  21. Synagoga w Krasnopolu (Mały Rynek Żydowski) | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2020-03-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katalog miejsc pamięci powstania styczniowego w województwie podlaskim. Białystok: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Oddział Białystok, 2013. ISBN 978-83-88372-50-6.
  • Aleksander Krachało: Dzieje Krasnopola i Ochotniczej Straży Pożarnej. Krasnopol: 1992.
  • Andrzej Wędzki: Miasteczka Pojezierza Sejneńskiego. W: Materiały do dziejów Ziemi Sejneńskiej. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 9–71.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]