Sejny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Sejny (ujednoznacznienie).
Sejny
miasto i gmina
Ilustracja
Ulica Piłsudskiego w Sejnach
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat sejneński
Burmistrz Arkadiusz Adam Nowalski
Powierzchnia 4,49 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

5554[1]
1237,0 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 16-500
Tablice rejestracyjne BSE
Położenie na mapie powiatu sejneńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sejneńskiego
Sejny
Sejny
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Sejny
Sejny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sejny
Sejny
Ziemia54°06′24″N 23°20′55″E/54,106667 23,348611
TERC (TERYT) 2009011
SIMC 0977918
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 25
16-500 Sejny
Strona internetowa
BIP

Sejny (lit. Seinai) – miasto powiatowe w północno-wschodniej części województwa podlaskiego, w powiecie sejneńskim. Położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, nad Marychą (lewy dopływ Czarnej Hańczy).

Miasto ma 5641 mieszkańców (31 grudnia 2012)[2].

Prywatne miasto duchowne położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim w województwie trockim[3].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Sejny zajmują obszar 4,49 km² (2002)[4], w tym:

  • użytki rolne: 65%
  • użytki leśne: 2%

Miasto zajmuje obszar 4,49 km² (1 stycznia 2011)[5], stanowiąc 0,52% powierzchni powiatu.

Niedaleko Sejn znajduje się przejście graniczne z Litwą.

W latach 1975–1998 w województwie suwalskim.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Grodziński, który latach 1593–1602 założył nad rzeką Sejną miasteczko, nazwał je od swojego imienia Juriewo. Ta nazwa jednak się nie przyjęła – miasteczko nazwano Sejny od przepływającej przez nie rzeki (dziś Marycha). Słowo seina w języku jaćwieskim oznacza trawy porastające w tamtym czasie bujnie brzegi i zakola rzeki. Z języka jaćwieskiego wywodzi się więcej nazw (jezior, miejscowości itd.) w okolicach miasta.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Klimat umiarkowany ciepły, przechodzący w kontynentalny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Defilada polskiej kawalerii w Sejnach (1920 r.)
Dom Litewski i Konsulat Republiki Litewskiej w Sejnach
Dawny urząd pocztowy, wcześniej gimnazjum hebrajskie
Rondo w Sejnach
  • w 1422 roku Suwalszczyzna weszła w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego
  • 22 grudnia 1522 roku ziemię nad Sejną otrzymał od króla Zygmunta I jego dworzanin, kniaź Iwan Wiśniowiecki hetman wojsk królewskich, który wzniósł w nim dwór, odziedziczony przez kolejno jego syna Dymitra, drugiego syna Andrzeja, a potem jego córkę Annę z mężem Mikołajem Sapiehą
  • 1593 rok Jerzy Grodziński, leśniczy przełomski i starosta przeroski, kupił dwór od Sapiehów i w latach 1593–1602 założył przy nim miasteczko, które w późniejszym czasie nazwano Sejny
  • 1602 rok Sejny jako miasto prywatne Grodziński zapisuje sprowadzonym z Wilna dominikanom
  • z Sejnami jako starosta związany był Jan Kostka[6][7], herbu Dąbrowa, zm. w 1623 r, syn Krzysztofa i Anny Pileckiej,
  • 1655–1660 spalone i zniszczone przez Szwedów
  • ponowny rozwój w 2. poł. XVIII w., kiedy zbudowano murowany ratusz i drewniane hale targowe na 21 kramów
  • od 1795 w zaborze pruskim, rok później, gdy władze pruskie skonfiskowały dobra zakonne, Sejny stały się miastem królewskim
  • od 1807 w Księstwie Warszawskim
  • od 1815 w Królestwie Polskim
  • w latach 1818–1925 siedziba biskupstwa
  • 1818 rok – wielki pożar miasta i w latach następnych przebudowa, która ukształtowała jego dzisiejszy wygląd
  • 23 sierpnia 1919 powstanie sejneńskie
  • 19 lipca 1920 – zajęte przez wojska litewskie przy współdziałaniu z bolszewikami
 Osobny artykuł: Bitwa o Sejny.
  • do 1939 na obszarze powiatu suwalskiego województwa białostockiego
  • do września 1939 garnizon macierzysty Batalionu KOP „Sejny”
  • w latach 1807–1925, 1956–1975 i od roku 1999 miasto powiatowe
  • w okresie PRL-u 1945–1989 miasto nie zanotowało większego rozwoju. Powstały tylko dwa liczące się zakłady przemysłowe: Zakład Mleczarski i Państwowy Ośrodek Maszynowy
  • 1969 rok - odsłonięcie Pomnika Braterstwa Broni na Placu Centralnym[8].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto liczy 5641 mieszkańców (31 grudnia 2012)[2].

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 5641 100 2960 52,47 2681 47,53
powierzchnia 4,49 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1256,35 659,24 597,10

Około 8% populacji stanowią Litwini[9].

  • Piramida wieku mieszkańców Sejn w 2014 roku[1].
    Piramida wieku Sejny.png

Wielonarodowość i wielokulturowość[edytuj | edytuj kod]

Sejny od wieków zamieszkują nie tylko Polacy. Gdy zostało założone, dla rozpowszechnienia handlu i przemysłu, sprowadzono Żydów, którzy zasiedlali je do II wojny światowej (w 1885 roku stanowili 75% mieszkańców, a w 1931 24%[10]). Mieszkali i nadal mieszkają w Sejnach także Litwini. Miasto zamieszkiwali również Rosjanie, Niemcy, Białorusini oraz wiele innych. Każda z tych narodowości wniosła do życia miasta własną kulturę i tradycję[potrzebny przypis].

Litwini[edytuj | edytuj kod]

W Sejnach znajduje się konsulat Republiki Litewskiej, działa szkoła podstawowa i gimnazjum z litewskim językiem nauczania Žiburys („Światełko”), która prowadzi także przedszkole.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Sejnach rozwija się przemysł spożywczy.[potrzebny przypis] Największym zakładem tej branży jest mleczarnia Sejnmlek z zakładem serowarskim i proszkownią. Ponadto mieści się tu gorzelnia i zakłady drzewne.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest przy drodze krajowej nr 16 prowadzącej do granicy z Litwą (w Ogrodnikach). Ma dobre połączenie drogowe z Augustowem i Suwałkami. Przewozy autobusowe zapewnia przedsiębiorstwo PKS Suwałki.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Bazylika Nawiedzenia NMP i klasztor dominikański. W głębi kościół Matki Boskiej Częstochowskiej – dawny zbór ewangelicki
Rejestr zabytków

Do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisane są następujące obiekty[11]:

  • część miasta, XVI/XVII, XIX w. (nr rej.: 74 z 24.11.1956 oraz 19 z 23.02.1979)
  • zespół klasztorny dominikanów (nr rej.: 1 z 9.02.1979):
  • kościół poewangelicki, obecnie kościół Matki Boskiej Częstochowskiej, poł. XIX w. (nr rej.: 658 z 10.03.1989)
  • Kaplica św. Agaty (nr rej.: 379 z 17.05.1983) – kaplica postawiona na placu św. Agaty przed bazyliką, zbudowana około 1789 r. z fundacji parafian. Na jej postawienie wpływ miały liczne pożary nawiedzające miasto. W kaplicy znajduje się obraz św. Agaty z połowy XVIII w. Fresk na sklepieniu wyobrażający „Kuszenie Chrystusa” namalował w latach 50. XX wieku Stanisław Kaźmierczyk. Na dachu stoi figura św. Agaty wykonana w drewnie lipowym w 1828. Kute ogrodzenie budowli w 1904 jest dziełem miejscowych rzemieślników.
  • Synagoga zbudowana na miejscu Starej Synagogi (nr rej.: 171 z 20.04.1960 oraz 37 z 23.05.1979)
  • Biała Synagoga z lat 1860–1870 (nr rej.: 170 z 20.04.1960 oraz 15 z 19.02.1979)
  • cmentarz rzymskokatolicki „stary”, 1. połowa XIX w., ul. Głowackiego (nr rej.: 519 z 23.07.1986)
    • kaplica rodziny Wolmerów, 1830 (nr rej.: 378 z 17.03.1983)
    • ogrodzenie z bramami, XIX w.
  • ratusz miejski z 1846 (nr rej.: 177 z 15.02.1962 oraz 14 z 17.02.1979)
  • poczta, ul. Piłsudskiego 35, koniec XIX w. (nr rej.: 1011 z 14.10.1994)
  • dawny pałac biskupi, obecnie dom mieszkalny, ul. Piłsudskiego 28, 1841 (nr rej.: 377 z 17.03.1983)
Inne obiekty
  • figura Matki Bożej Sejneńskiej słynąca wieloma cudami i łaskami. Sprowadzona do Sejn w 1602, jej koronacja odbyła się 7 września 1975
  • pomnik powstania sejneńskiego
  • pomnik Antoniego Baranowskiego
  • pomnik wdzięczności poległym w walce
  • kamienice w centrum

Poza tym w Sejnach znajduje się Muzeum Ziemi Sejneńskiej w którym eksponowane są zbiory archeologiczne, numizmatyczne, dominikanów i biskupów w Sejnach.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Sejnach odbywa się m.in. Międzynarodowy Koncert Organowy Młodych i Baltic-Satelid. Ponadto działa ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów”, który przekazuje historię, kulturę, tradycje i wielonarodowość Sejn.

W 2006 roku powstała orkiestra dęta przy OSP Sejny.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kaplica św. Agaty
 Osobny artykuł: Sejny (stolica biskupia).

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Sejnach działa piłkarski klub sportowy Pomorzanka, założony w 1957 roku. Drużyna mecze rozgrywa na stadionie miejskim przy ul. Konarskiego 23A, mieszczącym 1000 widzów. Trenerem jest Wojciech Milewski. Obecnie Pomorzanka Sejny występuje w klasie okręgowej w grupie podlaskiej. Posiada drużyny młodzieżowe: juniorów młodszych, żaków i orlików.

Związani z Sejnami[edytuj | edytuj kod]

Sejny w mediach i utworach[edytuj | edytuj kod]

Ratusz miejski w Sejnach
  • Do Sejn – utwór Lonstara z płyty Co to jest to country.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie: Litwa Onikszty[potrzebny przypis]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Sejny polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. a b Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII 2012 r.. stat.gov.pl. [dostęp 2014-07-17].
  3. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 87.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 10 sierpnia 2011, ISSN 1505-5507 [zarchiwizowane z adresu 2013-12-20].
  6. Jan Obłąk, Jan Karol Konopacki, biskup nominat warmiński, Nasza Przeszłość. Wyd. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, Kraków 1958, tom 8 s. 161.
  7. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, s. 82. ​ISBN 978-83-89976-40-6​.
  8. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 696
  9. http://web.archive.org/web/20140701232900/http://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultstronaopisowa/5743/1/1/nsp2002_tabl4.xls.
  10. Demografia – Sejny.
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2018-09-30. [dostęp 2018-04-04].
  12. Strona Staroprawosławnej Pomorskiej Cerkwi RP.
  13. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]