Lavaux

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krajobraz kulturowy winnic tarasowych w Lavaux[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Szwajcaria
Typ kulturowy
Spełniane kryterium III, IV, V
Numer ref. 1243
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2007
na 31. sesji
Położenie na mapie Vaud
Mapa lokalizacyjna Vaud
Krajobraz kulturowy winnic tarasowych w Lavaux
Krajobraz kulturowy winnic tarasowych w Lavaux
Położenie na mapie Szwajcarii
Mapa lokalizacyjna Szwajcarii
Krajobraz kulturowy winnic tarasowych w Lavaux
Krajobraz kulturowy winnic tarasowych w Lavaux
Ziemia46°29′31″N 6°44′46″E/46,491944 6,746111
Widok zimą na winnice w Rivaz VD

Lavaux – region winogrodnictwa i winiarstwa nad Jeziorem Genewskim w kantonie Vaud w zachodniej Szwajcarii.

W 2007 roku krajobraz kulturowy winnic tarasowych w Lavaux został wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Lavaux rozciąga się nad Jeziorem Genewskim w kantonie Vaud w zachodniej Szwajcarii[1]. Region obejmuje obszar 898 ha na terenie 14 gmin[1]:

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat Lavaux charakteryzuje się relatywnie łagodnymi zimami i nocami, co zawdzięcza położeniu na zboczach wzgórz o południowo-zachodniej orientacji i bliskości Jeziora Genewskiego[2]. Średnia temperatura roczna to 10,5 °C, przy czym średnie temperatury miesięczne wahają się od 2 °C w styczniu do 20 °C w lipcu[2]. W styczniu nad ranem temperatury spadają średnio do 0 °C a w lipcu do 16 °C[2]. Miesięczne opady deszczu utrzymują się średnio na poziomie 80 mm w okresie od października do kwietnia, i na poziomie 110 mm latem[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Brzegi Jeziora Genewskiego na terenie obecnej Lozanny zamieszkiwane były czasowo w okresie mezolitu 9500–5000 lat p.n.e. przez nomadyczną ludność zbieracko-łowiecką[3]. W okresie neolitu 5500-2200 lat p.n.e. obszar został zasiedlony przez ludność rolniczą[3]. Ślady pierwszego osadnictwa pochodzą z 4000 p.n.e.[3] W Lutry znajdują się pozostałości po dwóch neolitycznych cmentarzyskach oraz prehistoryczne głazy[3].

Region był zamieszkany nieprzerwanie od okresie cesarstwa rzymskiego[3]. Dalszy rozwój Lavaux przypadł na XI wiek w okresie ekspansji biskupstwa w Lozannie, które uzyskało w 1079 roku Lutry, Chexbres i Corsier[4]. W okresie tym w regionie powstały klasztory benedyktynów i cystersów[5].

Po révolution vaudoise w 1798 roku, w regionie doszło do zmian własnościowych i administracyjnych. Cześć posiadłości została znacjonalizowana a następnie sprywatyzowana[6]. Region został podzielony na dwa dystrykty, a parafie zostały przekształcone w gminy[6]. Po tym jak w 1803 roku Lozanna stała się stolicą nowo-utworzonego kantonu Vaud, przystępując do Federacji Szwajcarskiej (niem. Schweizerische Eidgenossenschaft), w regionie rozpoczęto modernizację rolnictwa – terasy zracjonalizowano i otoczono nowymi, wyższymi murami oraz wbudowano nowy system odwadniający[7].

Od końca XIX wieku postępująca urbanizacja i industrializacja zaczęła zagrażać winnicom w Lavaux[6]. W 1977 roku dzięki inicjatywie Franza Webera „Rettet das Lavaux” mieszkańcy kantonu Vaud wypowiedzieli się w lokalnym referendum za objęciem regionu Lavaux ochroną umocowaną prawnie w konstytucji kantonu (1979)[6][8]. Inicjatywa ta miała kolejną odsłonę w latach 2003–2005, by również w nowej konstytucji kantonu z 2003 roku znalazło się postanowienie o ochronie Lavaux – postanowienie to zostało zaakceptowane w referendum w 2005 roku[9]. W 2014 roku kolejna propozycja Webera – o absolutnej ochronie regionu, co wiązałoby się z bardzo restrykcyjnym prawem budowlanym – nie znalazła akceptacji mieszkańców i została odrzucona w referendum[10].

Winnice[edytuj | edytuj kod]

Panorama Lavaux z Saint-Saphorin

Łagodny klimat Lavaux sprzyja rozwojowi uprawy winorośli[11]. Winorośl profituje tu z efektu „potrójnego słońca” – bezpośredniego oddziaływania promieni słonecznych, oddziaływania promieni słonecznych odbitych od tafli Jeziora Genewskiego oraz ciepła oddawanego nocą przez nagrzane za dnia mury winnic[11].

Terasowe winnice w Lavaux rozciągają się na terenie ok. 30 km od zamku Chillon do wschodnich przedmieść Lozanny[5]. Pierwsze ślady uprawy winorośli w tym rejonie pochodzą z okresu rzymskiego (I – II w. n.e.), a winnice terasowe zaczęły masowo powstawać od XI wieku wraz z przybyciem benedyktynów i cystersów[5]. Winogrodnictwem zajmowały się w szczególności cysterskie opactwa w Hauterive (1338), Hautcrêt (1141) i Montheron (1142)[7]. W XIII wieku klasztory zaczęły oddawać winnice w dzierżawę okolicznym chłopom[7].

Pierwsze wzmianki o budowie teras (charmus) pojawiają się w dokumentach z 1331 roku[4][7]. Terasy miały 10–15 metrów szerokości, a ochraniały je mury wysokie na 5–6 metrów[7]. Niektóre terasy (Dézaley, Clos-des-Abbayes i Clos-des-Moines), z uwagi na ogrom pracy niezbędnej do ich założenia, pozostawały nieukończone do XVIII–XIX wieku[4]. W 1536 roku Lozanna przeszła pod panowanie biskupów z Berna – wiele bogatych rodzin berneńskich zakupiło ziemie w Lavaux i infrastruktura transportowa została ulepszona[7]. Winiarstwo w Lavaux przetrwało okres reformacji, a w 1706 roku władze centralne powołały do życia urząd ds. winiarstwa – Izbę Win[4].

Pod koniec XIX wieku winiarze musieli dostosować techniki upraw do walki z chorobami winorośli – prawdziwym i rzekomym mączniakiem winorośli przywleczonymi do Europy z Ameryki Północnej[7]. Wymagało to zorganizowanie łatwiejszego dostępu do roślin, by móc stosować środki ochrony[7], m.in. siarczyny[6]. Winorośl została wysadzona w rzędach[7]. Na początku XX wieku, by ratować winnice, przeszczepiono na stare, jeszcze zdrowe winorośle nowe szczepy[6]. Po II wojnie światowej uprawa winorośli stała się głównym zajęciem zarobkowym mieszkańców regionu[6]. Na obszarze od Lutry do Chardonne znajduje się ok. 1150 winnic[11] i ok. 10 tys. teras[7].

Uprawia się tu głównie deserową odmianę o dużych owocach – „Chasselas”[1]. Region ma 6 apelacji: „Vilette”, „Saint-Saphorin-Lavaux”, „Epesses”, „Dézaley” oraz „Chardonne”[7] i produkuje dwa rodzaje win z francuskim predykatem „cru”[12]. Wina z Lavaux były tradycyjnie eksportowane do Włoch, Holandii i Niemiec[4], a obecnie produkowane są głównie na rynek szwajcarski[11].

W 2007 roku krajobraz kulturowy winnic tarasowych w Lavaux został wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO[5]. W 2010 roku Prince nagrał album 20Ten, na którym umieścił utwór inspirowany regionem – „Lavaux”[13]. W 2011 roku poczta szwajcarska wypuściła na rynek trzy znaczki okolicznościowe z widokami winnic z Lavaux[14].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c AILU, Association pour l’inscription de Lavaux au patrimoine mondial de l’unesco: Lavaux, vignoble en terrasses face au lac et aux alpes (fr.). [dostęp 2015-09-19].
  2. a b c d Lavaux: Nature in Lavaux – Climatology (ang.). [dostęp 2015-09-19].
  3. a b c d e Lavaux: History of Lavaux – Prehistory (ang.). [dostęp 2015-09-19].
  4. a b c d e Lavaux: History of Lavaux – From 1000 AD to 1798 AD (ang.). [dostęp 2015-09-19].
  5. a b c d UNESCO: Lavaux, Vineyard Terraces (ang.). [dostęp 2015-09-19].
  6. a b c d e f g Lavaux: History of Lavaux – Contemporary History (ang.). [dostęp 2015-09-19].
  7. a b c d e f g h i j k UNESCO: Lavaux (Switzerland) No 1243 (ang.). [dostęp 2015-09-19].
  8. Franz Weber will Bauspekulation im Lavaux eindämmen. „Neue Zürcher Zeitung”, 2009-07-10 (niem.). 
  9. Andrea Kucera. Die Winzer des Lavaux bieten Franz Weber die Stirn. „Neue Zürcher Zeitung”, 2012-08-09 (niem.). 
  10. SRF: Waadtländer wollen keinen absoluten Schutz des Lavaux (niem.). [dostęp 2015-09-19].
  11. a b c d Lavaux: Nature in Lavaux – Viticulture (ang.). [dostęp 2015-09-19].
  12. Steven Brook, Hugh Johnson: Der große Johnson: Die Enzyklopädie der Weine, Weinbaugebiete und Weinerzeuger der Welt. Gräfe Und Unzer, 2012, s. 433. ISBN 978-3-8338-3158-4. [dostęp 2015-09-19].
  13. Prince's 15 Best Post-Eighties Deep Cuts. „The Rolling Stone” (ang.). 
  14. Swiss Post: Three special stamps for the Lavaux region (ang.). 2011-09-06. [dostęp 2015-09-19].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]