Lutry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł

54°0′35″N 20°53′51″E

- błąd

38 m

WD

53°58'N, 20°57'E

- błąd

20842 m

Odległość

741 m

Lutry
wieś
Ilustracja
kościół p.w.św.Marii Magdaleny i św.Walentego
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

olsztyński

Gmina

Kolno

Wysokość

148 m n.p.m.

Liczba ludności (2022)

418[1]

Strefa numeracyjna

89

Kod pocztowy

11-311[2]

Tablice rejestracyjne

NOL

SIMC

0478440

Położenie na mapie gminy Kolno
Mapa konturowa gminy Kolno, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Lutry”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Lutry”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Lutry”
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa konturowa powiatu olsztyńskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Lutry”
Ziemia54°00′35″N 20°53′51″E/54,009722 20,897500
Lutry, wnętrze kościoła
Lutry

Lutry (niem. Luthen, Lautern) – wieś warmińska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Kolno.

Do 1954 roku siedziba gminy Lutry. W latach 1954-1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Lutry. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś warmińska nad Jeziorem Luterskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi pochodzi od nazwiska Henryka Lutrawójta krajowego. Wieś została założona ok. 1333–1342 r. przez wójta Henryka Lutra, jednak dokument lokacyjny nie zachował się. W 1346 r. Bruno Luter założył karczmę. Zasadźcami byli Henryk, Piotr i Mikołaj. Drugi akt lokacyjny był wystawiony przez biskupa Warmińskiego Henryka Sorboma w 1375 r. Mieszkańcy wsi byli zobowiązani do szarwarku na rzecz zamku w Jezioranach, który zniesiono w 1528 r. (przyczynił się do tego biskup warmiński Maurycy Ferber). W 1688 r. karczmę prowadził Michał Dost. Była ona wyposażona w jedną morgę ziemi uprawnej. W czasie wojen polsko-krzyżackich i szwedzkich wieś została zniszczona. W plebiscycie w 1920 r. głosowano za Prusami Wschodnimi (ok. 700 głosów). Po 1945 r., Lutry stały się wsią sołecką ze szkołą.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Spośród 174 budynków część uznano za zabytkowe. Szczególna jest zabudowa warmińska w postaci murowanych i częściowo drewnianych obiektów mieszkalnych i gospodarczych.

  • Kościół parafialny św.św. Marii Magdaleny i Walentego, 1863, nr rej.: 3031 z 22.03.2000
  • kapliczka przydrożna z pocz. XIX w., nr rej.: 634 z 12.10.1967
  • cmentarz rzym.-kat., nr rej.: 3780 z 2.03.1987[3].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół wybudowany w XIV w., spalił się w roku 1550. Po odbudowaniu konsekrowany był 18 kwietnia 1580 r. przez biskupa warmińskiego Marcina Kromera pod wezwaniem Marii Magdaleny. Obecny kościół (neogotycki) wybudowano w 1863 r., otrzymał drugi tytuł św. Walentego był konsekrowany 3 czerwca 1893 r. przez biskupa Andrzeja Thiela. Parafia pw. Świętej Marii Magdaleny istnieje od 15 kwietnia 1375 r. Posiada wysoki szczyt i sześcioboczną wieżę zwieńczoną szczycikami i hełmem ostrosłupowym[4].

Parafia[edytuj | edytuj kod]

Rzymskokatolicka Parafia św. Marii Magdaleny i św. Walentego w Lutrach należy do dekanatu Jeziorany archidiecezji warmińskiej. Kościół parafialny znajduje się w Lutrach. Od 2009 r. proboszczem parafii jest ks. Lech Kozikowski. Do parafii należą kaplice w Kikitach, Wągstach i Pierwągach. Wspólnota liczy około 1000 osób.

W XIV wieku roku biskup warmiński Henryk Sorbom zatwierdził wybudowanie kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Walentego. Po pożarze w 1550 roku świątynia w 1580 roku została ponownie konsekrowana przez biskupa warmińskiego Marcina Kromera ku czci św. Marii Magdaleny.

Obecny kościół neogotycki (1860–1863) a konsekrował w 1893 roku biskup Andrzej Thiel, dodając mu tytuł św. Walentego. Wyposażenie wnętrza jest także neogotyckie. Przy kościele mieści się budynek, w którym przed wojną znajdowała się duża plebania[5].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

We wsi zlokalizowana jest szkoła oraz przedszkole. Szkoła w Lutrach istnieje od XVIII w. W Wiejskim Domu Kultury organizowane są różne spotkania, wystawy (stałe i tymczasowe), imprezy kulturalne. Funkcjonuje Ochotnicza Straż Pożarna i Zespół Opieki Zdrowotnej.

W 2017 roku nastąpiło otwarcie nowej Remizy Strażackiej, którą poświęcił proboszcz Kozikowski a otworzył Wójt gminy Kolno Henryk Duda[6].

We wsi znajdują się gospodarstwo agroturystyczne, ośrodek turystyczny, karczma oraz trzy sklepy.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W okolicy znajduje się rezerwat kormoranów.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności wsi Lutry od XVIII wieku do dziś. Obecnie we wsi mieszka 18% dzieci i młodzieży, 63% pracujących dorosłych oraz 18% seniorów[7].

rok ludność
1783 57 gospodarstw
1818 393
1848 630
1939 781
1998 561
2002 502
2011 498

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych, Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-06].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 695 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. woj. warmińsko-mazurskie – pow. olsztyński, wieś Lutry. [w:] Rejestr zabytków nieruchomych [on-line]. NID, 2017-12-31. s. 158. [dostęp 2018-02-14]. (pol.).
  4. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ISBN 83-7200-631-8 s. 92
  5. Parafia pw. św. Marii Magdaleny w Lutrach. Encyklopedia Warmii i Mazur. [dostęp 2018-02-14]. (pol.).
  6. Uroczyste otwarcie remizy strażackiej OSP w Lutrach. Gmina Kolno – portal informacyjny, 03-07-2017. [dostęp 2018-02-14]. (pol.).
  7. Wieś Lutry w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2018-02-14] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biskupiec z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn, 1969. (s. 168)
  • "Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii", Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn, 1973 (s. 51-52)
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ISBN 83-902165-0-7, s. 163
  • Jan Chłosta, Słownik Warmii, Olsztyn: Wydawnictwo LITTERA, 2002, ISBN 83-914158-5-6, OCLC 830456403.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]