Lutry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lutry
wieś
Ilustracja
kościół p.w.św.Marii Magdaleny i św.Walentego
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Kolno
Wysokość 148 m n.p.m.
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0478440
Położenie na mapie gminy Kolno
Mapa lokalizacyjna gminy Kolno
Lutry
Lutry
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lutry
Lutry
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Lutry
Lutry
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Lutry
Lutry
Ziemia54°00′35,37″N 20°53′50,98″E/54,009825 20,897494
Lutry, wnętrze kościoła
Lutry

Lutry (niem. Luthen, Lautern) – wieś warmińska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Kolno.

Do 1954 roku siedziba gminy Lutry. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś warmińska nad Jeziorem Luterskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi pochodzi od nazwiska Henryka Lutrawójta krajowego. Wieś została założona ok. 1333–1342 r. przez wójta Henryka Lutra, jednak dokument lokacyjny nie zachował się. W 1346 r. Bruno Luter założył karczmę. Zasadźcami byli Henryk, Piotr i Mikołaj. Drugi akt lokacyjny był wystawiony przez biskupa Henryka Sorboma w 1375 r. Mieszkańcy wsi byli zobowiązani do szarwarku na rzecz zamku w Jezioranach, który zniesiono w 1528 r. (przyczynił się do tego biskup Feber). W 1688 r. karczmę prowadził Michał Dost. Była ona wyposażona w jedną morgę ziemi uprawnej. W czasie wojen polsko-krzyżackich i szwedzkich wieś została zniszczona.W plebiscycie w 1920 r. głosowano za Prusami Wschodnimi (ok. 700 głosów). Po 1945 r., Lutry stały się wsią sołecką ze szkołą.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Spośród 174 budynków część uznano za zabytkowe. Szczególna jest zabudowa warmińska w postaci murowanych i częściowo drewnianych obiektów mieszkalnych i gospodarczych.

  • Kościół parafialny św.św. Marii Magdaleny i Walentego, 1863, nr rej.: 3031 z 22.03.2000
  • kapliczka przydrożna z pocz. XIX w., nr rej.: 634 z 12.10.1967
  • cmentarz rzym.-kat., nr rej.: 3780 z 2.03.1987[1].

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół wybudowany w XIV w., spalił się w roku 1550. Po odbudowaniu konsekrowany był 18 kwietnia 1580 r. przez biskupa warmińskiego Marcina Kromera pod wezwaniem Marii Magdaleny. Obecny kościół (neogotycki) wybudowano w 1863 r., otrzymał drugi tytuł św. Walentego był konsekrowany 3 czerwca 1893 r. przez biskupa Andrzeja Thiela. Parafia pw. Świętej Marii Magdaleny istnieje od 15 kwietnia 1375 r. Posiada wysoki szczyt i sześcioboczną wieżę zwieńczoną szczycikami i hełmem ostrosłupowym[2].

Parafia[edytuj | edytuj kod]

Rzymskokatolicka Parafia św. Marii Magdaleny i św. Walentego w Lutrach należy do dekanatu Jeziorany archidiecezji warmińskiej. Kościół parafialny znajduje się w Lutrach. Od 2009 r. proboszczem parafii jest ks. Lech Kozikowski. Do parafii należą kaplice w Kikitach, Wągstach i Pierwągach. Wspólnota liczy około 1000 osób.

W XIV wieku roku biskup Henryk III Sorbom zatwierdził wybudowanie kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Walentego. Po pożarze w 1550 roku świątynia w 1580 roku została ponownie konsekrowana przez biskupa Marcina Kromera ku czci św. Marii Magdaleny.

Obecny kościół neogotycki (1860–1863) a konsekrował w 1893 roku biskup Andrzej Thiel, dodając mu tytuł św. Walentego. Wyposażenie wnętrza jest także neogotyckie. Przy kościele mieści się budynek, w którym przed wojną znajdowała się duża plebania[3].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

We wsi zlokalizowana jest szkoła oraz przedszkole. Szkoła w Lutrach istnieje od XVIII w. W Wiejskim Domu Kultury organizowane są różne spotkania, wystawy (stałe i tymczasowe), imprezy kulturalne. Funkcjonuje Ochotnicza Straż Pożarna i Zespół Opieki Zdrowotnej.

W 2017 roku nastąpiło otwarcie nowej Remizy Strażackiej, którą poświęcił proboszcz Kozikowski a otworzył Wójt gminy Kolno Henryk Duda[4].

We wsi znajdują się gospodarstwo agroturystyczne, ośrodek turystyczny, karczma oraz trzy sklepy.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W okolicy znajduje się rezerwat kormoranów.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności wsi Lutry od XVIII wieku do dziś. Obecnie we wsi mieszka 18 % dzieci i młodzieży, 63 % pracujących dorosłych oraz 18 % seniorów [5].

rok ludność
1783 57 gospodarstw
1818 393
1848 630
1939 781
1998 561
2002 502
2011 498

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. woj. warmińsko-mazurskie – pow. olsztyński, wieś Lutry (pol.). W: Rejestr zabytków nieruchomych [on-line]. NID, 2017-12-31. s. 158. [dostęp 2018-02-14].
  2. Piotr Skurzyński "Warmia, Mazury, Suwalszczyzna" Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​ s. 92
  3. Parafia pw. św. Marii Magdaleny w Lutrach (pol.). Encyklopedia Warmii i Mazur. [dostęp 2018-02-14].
  4. Uroczyste otwarcie remizy strażackiej OSP w Lutrach (pol.). Gmina Kolno - portal informacyjny, 03-07-2017. [dostęp 2018-02-14].
  5. Wieś Lutry (pol.). Polska w liczbach. [dostęp 2018-02-14].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biskupiec z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn, 1969. (s. 168)
  • "Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii", Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn, 1973 (s. 51-52)
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​, s. 163
  • Jan Chłosta, Słownik Warmii, Olsztyn: Wydawnictwo LITTERA, 2002, ISBN 83-914158-5-6, OCLC 830456403.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]