Lon Nol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Lon Nol (ur. 13 listopada 1913, zm. 17 listopada 1985 w Fullerton, Kalifornia) – kambodżański polityk i wojskowy. Prezydent Republiki Khmerów (dzisiejsza Kambodża) w latach 1972-1975.

Lon Nol

W armii kambodżańskiej dosłużył się stopnia generalskiego. Po raz pierwszy ministrem obrony został w latach 60. W rządzie zajmował stanowisko proamerykańskie. Za zgodą króla Norodoma Sihanouka rozprawił się z lewicową partią Pracheachon pod pretekstem działalności wywrotowej i rzekomej służalczości tej frakcji względem Hanoi[1]. 11 września odbyły się pierwsze wolne wybory w których na skutek fałszerstw 75 procent mandatów w Zgromadzeniu Narodowym zdobyli konserwatyści[2][3]. Lon Nol został przez nich desygnowany na premiera a duże wpływy w rządzie zdobył ultrakonserwatywny członek rządzącego klanu Sisowath Sirik Matak znany z wrogości wobec Sihanouka. Rządy Lon Nola doprowadziły do napięć społecznych i stworzyły korzystne warunki do budowy na obszarach wiejskich partyzantki komunistycznej[4]. 11 marca 1967 w miejscowości Battambang wybuchło powstanie chłopskie. Powstanie rozprzestrzeniło się na cały rejon. Lol Non pod nieobecność króla lecz działając za jego zgodą ogłosił stan wojenny. W wyniku represji jego rządu zginęły setki chłopów a całe wioski zostały zniszczone[5][6]. Po powrocie do kraju król zmusił Lol Nona do dymisji[7]. Kryzys minął lecz spowodował że radykalna frakcja Komunistycznej Partii Kambodży określana jako Czerwoni Khmerzy przyciągnęła tysiące rekrutów którzy utworzyli oddziały partyzanckie a postać Lol Nona dla chłopstwa zaczęła kojarzyć się z brutalnymi represjami[8].

W listopadzie 1968 roku w obliczu postępującej rebelii król przywrócił Lon Nola do rządu. Lon ponownie został ministrem obrony a gdy w 1969 roku król utworzył Rząd Ocalenia Narodowego, Lon Nol został premierem[9]. Podczas gdy król udał się do Francji w kraju wybuchły częściowo sponsorowane przez jego rząd antywietnamskie zamieszki. Lon Nol nie zrobił nic aby je powstrzymać[10] a ponadto wysłał ultimatum do sił Wietkongu żądając wycofania się jednostek z terenów Kambodży grożąc podjęciu przeciwko nim działań wojskowych[11]. 18 marca 1970 roku Lon Nol złożył wniosek o odsunięcie króla od władzy. W wyniku głosowania król został pozbawiony władzy a Lon zwiększył zakres swojej władzy[12]. Odsunięcie od władzy spowodowało protesty przeciwko Lon Nol[13]. W trakcie zamieszek z rąk tłumu zginął brat Lon Nola, Lon Nil któremu to rozwścieczony tłum wyrwał wątrobę która została następnie zjedzona[14]. Lon Nol winą za chaos w kraju obarczył mniejszość Wietnamczyków która liczyła około 400 tysięcy osób. Wojsko z jego rozkazu dokonywało masakr ludzi pochodzenia wietnamskiego[15]. Wietnam Północny, Wietnam Południowy i Wietkong potępiły czystki[16].

Generał w miejsce królestwa powołał Republikę Khmerów. Po odejściu Sihanouka oddziały amerykańskie i południowowietnamskie weszły do Kambodży w pościgu za partyzantką wietnamską. Wkrótce potem eskalacji uległy walki między armią rządową i oddziałami Czerwonych Khmerów. Lon Nol zwrócił się do Stanów Zjednoczonych o pomoc, uzyskując decyzją Kongresu USA 155 mln USD pomocy wojskowej, jednak nie zdołało to powstrzymać Czerwonych Khmerów, którzy w 1975 zajęli Phnom Penh. Generał Lon Nol uzyskał po ucieczce z kraju azyl na Hawajach.

Lon Nol był znany z okrucieństwa – niektórzy komentatorzy tłumaczyli to przeżyciami z młodości, gdy musiał znosić złe traktowanie dzieci w szkole, prowadzące go do przekonania, że brutalność jest jedynym sposobem przeżycia.

Przypisy

  1. Isaacs, Hardy and Brown, s. 85.
  2. Chandler, s. 153–156.
  3. Osborne, s. 187.
  4. Chandler, s.157.
  5. Isaacs, Hardy i Brown, s. 86.
  6. Chandler, s. 165.
  7. Chandler, s. 166.
  8. Isaacs, Hardy i Brown, s. 87.
  9. Isaacs, Hardy i Brown, s. 90.
  10. Lipsman i Doyle, s. 142.
  11. Sutsakhan, s. 42.
  12. Lipsman and Doyle, s. 143.
  13. Deac, s. 69.
  14. Lipsman i Doyle, s. 144.
  15. Lipsman i Doyle, s. 144.
  16. Lipsman and Doyle, s. 146.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sutsakhan, Lt. Gen. Sak, The Khmer Republic at War and the Final Collapse. Washington DC: United States Army Center of Military History, 1987.
  • Chandler, David P. (1991). The Tragedy of Cambodian History. New Haven CT: Yale University Press. ISBN 0-300-04919-6.
  • Deac, Wilfred P. (2000). Road to the Killing Fields: the Cambodian War of 1970–1975. College Station TX: Texas A&M University Press.
  • Dougan, Clark; Fulghum, David et al. (1985). The Fall of the South. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-16-6.
  • Isaacs, Arnold; Hardy, Gordon (1988). Pawns of War: Cambodia and Laos. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-24-7.
  • Karnow, Stanley (1983). Vietnam: A History. New York: Viking Press. ISBN 0-670-74604-5.
  • Lipsman, Samuel; Doyle, Edward et al. (1983). Fighting for Time: 1969–1970. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-07-7.
  • Lipsman, Samuel; Weiss, Stephen (1985). The False Peace: 1972–74. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-15-8.
  • Osborne, Milton (1979). Before Kampuchea: Preludes to Tragedy. Sydney: George Allen & Unwin. ISBN 0-86861-249-9.