Lon Nol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Lon Nol (ur. 13 listopada 1913, zm. 17 listopada 1985 w Fullerton, Kalifornia) – kambodżański polityk i wojskowy. Prezydent Republiki Khmerów (dzisiejsza Kambodża) w latach 1972-1975.

Lon Nol

Nol kształcił się w Liceum Chasseloup-Laubat w Sajgonie, a następnie w Królewskiej Akademii Wojskowej. W drugiej połowie lat 30. podjął pracy urzędnika. W 1946 roku został gubernatorem prowincji Kracheh . Stał się współpracownikiem panującego monarchy Sihanouka. W armii kambodżańskiej dosłużył się stopnia generalskiego. Po raz pierwszy ministrem obrony został w latach 60. W rządzie zajmował stanowisko proamerykańskie. Za zgodą króla Sihanouka pod pretekstem działalności wywrotowej i rzekomej służalczości tej frakcji względem Hanoi rozprawił się z lewicową Partią Ludową[1]. 11 września 1966 roku odbyły się pierwsze w historii kraju wolne wybory w których na skutek fałszerstw 75 procent mandatów w Zgromadzeniu Narodowym zdobyli konserwatyści[2][3]. Lon Nol został przez nich desygnowany na premiera a duże wpływy w rządzie zdobył ultrakonserwatywny członek rządzącego klanu Sisowath Sirik Matak znany z wrogości wobec Sihanouka. Rządy Lon Nola doprowadziły do napięć społecznych i stworzyły korzystne warunki do budowy na obszarach wiejskich partyzantki komunistycznej[4]. 11 marca 1967 w miejscowości Battambang wybuchło powstanie chłopskie. Powstanie rozprzestrzeniło się na cały rejon. Lol Non pod nieobecność króla lecz działając za jego zgodą ogłosił stan wojenny. W wyniku represji jego rządu zginęły setki chłopów a całe wioski zostały zniszczone[5][6]. Po powrocie do kraju król zmusił Lol Nona do dymisji[7]. Kryzys spowodował że radykalna frakcja Komunistycznej Partii Kambodży określana jako Czerwoni Khmerzy przyciągnęła tysiące rekrutów którzy utworzyli oddziały partyzanckie a Lol Non w oczach chłopstwa zaczął kojarzyć się z brutalnymi represjami[8].

W listopadzie 1968 roku w obliczu postępującej rebelii król przywrócił Lon Nola do rządu. Lon ponownie został ministrem obrony a gdy w 1969 roku król utworzył Rząd Ocalenia Narodowego, Lon Nol został premierem[9]. Podczas gdy król udał się do Francji w kraju wybuchły częściowo sponsorowane przez jego rząd antywietnamskie zamieszki. Lon Nol nie zrobił nic aby je powstrzymać[10] a ponadto wysłał ultimatum do sił Wietkongu żądając wycofania się jednostek z terenów Kambodży grożąc podjęciu przeciwko nim działań wojskowych[11]. 18 marca 1970 roku Lon Nol złożył wniosek o odsunięcie króla od władzy. W wyniku głosowania król został pozbawiony władzy a Lon zwiększył zakres swojej władzy[12]. Odsunięcie od władzy spowodowało protesty przeciwko Lon Nol[13]. W trakcie zamieszek z rąk tłumu zginął brat Lon Nola, Lon Nil któremu to rozwścieczony tłum wyrwał wątrobę która została następnie zjedzona[14]. Lon Nol winą za chaos w kraju obarczył liczącą około 400 tysięcy osób mniejszość wietnamską Wojsko z jego rozkazu dokonywało masakr ludzi pochodzenia wietnamskiego[15]. Wietnam Północny, Wietnam Południowy i Wietkong potępiły czystki[16].

Generał w miejsce królestwa powołał Republikę Khmerów. Po odejściu Sihanouka oddziały amerykańskie i południowowietnamskie weszły do Kambodży w pościgu za partyzantką wietnamską. Wkrótce potem eskalacji uległy walki między armią rządową i oddziałami Czerwonych Khmerów. Lon Nol zwrócił się do Stanów Zjednoczonych o pomoc, uzyskując decyzją Kongresu USA 155 mln USD pomocy wojskowej, jednak nie zdołało to powstrzymać Czerwonych Khmerów, którzy w 1975 zajęli Phnom Penh. Generał Lon Nol uzyskał po ucieczce z kraju azyl na Hawajach. Od 1979 mieszkał w Kalifornii, gdzie zmarł na zawał serca w wieku 72 lat.

Lon Nol był znany z okrucieństwa – niektórzy komentatorzy tłumaczyli to przeżyciami z młodości, gdy musiał znosić złe traktowanie dzieci w szkole, prowadzące go do przekonania, że brutalność jest jedynym sposobem przeżycia.

Ze związku z Sovanną Lon miał 9 dzieci.

Przypisy

  1. Isaacs, Hardy and Brown, s. 85.
  2. Chandler, s. 153–156.
  3. Osborne, s. 187.
  4. Chandler, s.157.
  5. Isaacs, Hardy i Brown, s. 86.
  6. Chandler, s. 165.
  7. Chandler, s. 166.
  8. Isaacs, Hardy i Brown, s. 87.
  9. Isaacs, Hardy i Brown, s. 90.
  10. Lipsman i Doyle, s. 142.
  11. Sutsakhan, s. 42.
  12. Lipsman and Doyle, s. 143.
  13. Deac, s. 69.
  14. Lipsman i Doyle, s. 144.
  15. Lipsman i Doyle, s. 144.
  16. Lipsman and Doyle, s. 146.

Bibliografia[edytuj]

  • Sutsakhan, Lt. Gen. Sak, The Khmer Republic at War and the Final Collapse. Washington DC: United States Army Center of Military History, 1987.
  • Chandler, David P. (1991). The Tragedy of Cambodian History. New Haven CT: Yale University Press. ISBN 0-300-04919-6.
  • Deac, Wilfred P. (2000). Road to the Killing Fields: the Cambodian War of 1970–1975. College Station TX: Texas A&M University Press.
  • Dougan, Clark; Fulghum, David et al. (1985). The Fall of the South. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-16-6.
  • Isaacs, Arnold; Hardy, Gordon (1988). Pawns of War: Cambodia and Laos. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-24-7.
  • Karnow, Stanley (1983). Vietnam: A History. New York: Viking Press. ISBN 0-670-74604-5.
  • Lipsman, Samuel; Doyle, Edward et al. (1983). Fighting for Time: 1969–1970. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-07-7.
  • Lipsman, Samuel; Weiss, Stephen (1985). The False Peace: 1972–74. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-15-8.
  • Osborne, Milton (1979). Before Kampuchea: Preludes to Tragedy. Sydney: George Allen & Unwin. ISBN 0-86861-249-9.