Pol Pot

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pol Pot
PolPot.jpg
Data i miejsce urodzenia 19 maja 1925[1]
Prek Sbauv
Data i miejsce śmierci 15 kwietnia 1998
Anlong Veng
3. Premier Demokratycznej Kampuczy
Okres od 13 maja 1976
do 7 stycznia 1979
Przynależność polityczna Czerwoni Khmerzy
Poprzednik Khieu Samphan
Następca Penn Sovann
Nicolae Ceauşescu z Pol Potem (1978)
Grób Pol Pota w Anlong Veng

Pol Pot, właściwie: Saloth Sar, znany także pod pseudonimami Brat Numer Jeden oraz Wujek Sekretarz, także Pol, Pouk, Hay, Phem[2][3] (ur. najprawdopodobniej 19 maja 1925 w Prek Sbauv[a][1][4][5][6][7][8], zm. 15 kwietnia 1998 w Anlong Veng) – w okresie od 17 kwietnia 1975 do 7 stycznia 1979 roku dyktator Kambodży, członek Komunistycznej Partii Kambodży i przywódca Czerwonych Khmerów. Zdaniem wielu badaczy oraz środowisk opiniotwórczych twórca najskrajniejszej formy totalitaryzmu w całej historii ludzkości[1][9][10][11]. Z zawodu był nauczycielem.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychował się w zamożnej rodzinie chłopskiej, jako ósme z dziewięciorga dzieci Saloth Pena i Sok Nem, którzy wyróżniali się spośród swojej społeczności wyjątkową pobożnością oraz prowadzili dającą wysokie zbiory farmę ryżową, zaś sam Sar jako mały chłopiec był dzieckiem bardzo spokojnym i niestwarzającym problemów wychowawczych i nigdy nie zaznał ciężkiej pracy na farmie[12][13]. W wieku 9 lat wysłano go do szkoły francuskiej w Phnom Penh. W wieku 20 lat udał się na pielgrzymkę do Angkor Wat, gdzie zdał sobie sprawę z dawnej potęgi kraju i zapragnął wyzwolić kraj spod okupacji francuskiej. Studiował na prywatnej uczelni technicznej EFR w Paryżu, ale nie uzyskał dyplomu. Już na początku studiów spotkał się z lewicowymi studentami, należał do radykałów. Wkrótce znalazł się we Francuskiej Partii Komunistycznej. W 1953 roku wrócił do Kambodży i wstąpił do wietnamskiej partyzantki. Po wycofaniu Francuzów wietnamska partyzantka wycofała się z Kambodży. Pol Pot zaczął działać w komunistycznej partyzantce, a oficjalnie utrzymywał się z posady nauczyciela. W tym też czasie poznał Nuon Chea. Po klęsce komunistów w wyborach w Kambodży władze zaczęły kampanię terroru przeciw nim[14]. W 1960 współzałożyciel Komunistycznej Partii Kambodży a w latach 1963–1979 jej sekretarz generalny[15]. W latach 1965 i 1969 podczas tajnych wizyt w Chińskiej Republice Ludowej przechodził szkolenia prowadzone przez tamtejsze służby specjalne[16]. Na jego światopogląd znaczny wpływ miała ideologia Chińskiej Republiki Ludowej z okresu Rewolucji kulturalnej oraz myśli Mao Zedonga, choć sam Pol Pot maoistą nigdy się nie nazwał, a jego ideologia była daleka od marksizmu ze względu na elementy szowinistyczne i rasistowskie, które doprowadziły do eksterminacji mniejszości wietnamskiej i chińskiej na terenie Kambodży i wywołały wojnę z komunistycznym Wietnamem[17].

Stopniowo frakcja Pol Pota zdominowała partię komunistyczną tworząc w niej antywietnamską frakcję (zarzucała wietnamskim komunistom zdradę) zwaną jako "grupa paryska". Chroniąc się przed represjami władz zwolennicy Pol Pota założyli bazę w północno-wschodniej prowincji Ratanakiri, pozyskując tam sympatyków spośród mniejszości etnicznej Khmer Loeu (Khmerów Górskich)[18]. Na czele grupy jak i całej partii komunistycznej stanęła ściśle tajna Angkar Loeu (Najwyższa Organizacja)[19], w skład której wszedł sam Pol Pot. W kwietniu 1967 w prowincji Battambang wybuchło spontaniczne powstanie chłopskie, do którego przyłączyli się komuniści. Powstanie przyczyniło się do dużego wzrostu poparcia dla frakcji Pol Pota która przez panującego monarchę określona została mianem "Czerwonych Khmerów". W styczniu 1968 utworzona przez zwolenników Pol Pota Armia Rewolucyjno-Wyzwoleńcza rozpoczęła partyzancką ofensywę przeciw armii królewskiej[20]. Pol Pot dowodził oddziałami zbrojnymi i rozbudowywał siatkę partyzantki[14].

Wojna domowa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: wojna domowa w Kambodży.

18 marca 1970 roku król Norodom Sihanouk został obalony w wyniku puczu a monarcha udał się do Pekinu. Król osobiście poparł Czerwonych Khmerów i zawarł z nimi sojusz[21]. Czerwoni Khmerzy niezależnie od Wietnamu (który prowadził w Kambodży walki z Amerykanami) zdobyli kontrolę nad częścią kraju i zachowali swoją niezależność od komunistów wietnamskich[22]. Czerwoni Khmerowie w tym czasie nie wykazywali większych oznak fanatyzmu który ujawnił się w okresie ich rządów a przynajmniej nie był on dostrzeżony przez ogół społeczeństwa i władze[23]. Z czasem gdy Czerwoni Khmerowie na kontrolowanych obszarach zaczęli wprowadzać swoje porządki, Wietnamczycy z Północy starli się z nimi zbrojnie (od 1974) a następnie wycofali się z konfliktu kambodżańskiego obawiając się znacznego wzrostu wpływów rebeliantów Pol Pota na skutek upadku rządzącego w Kambodży reżimu[24]. W tym czasie rozpoczął się konflikt na linii wietnamscy komuniści-Czerwoni Khmerowie który wynikał z m.in. różnić ideologicznych (Czerwoni Khmerowie byli prochińscy a Wietnamczycy bardziej proradzieccy)[25].

Demokratyczna Kampucza[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Demokratyczna Kampucza.

W 1975 roku partyzanci obalili rząd, a Pol Pot zmienił nazwę kraju na Demokratyczna Kampucza i rozpoczął jedną z najkrwawszych dyktatur XX wieku. Według Pol Pota kraj miał się składać wyłącznie z chłopów finansujących gospodarkę kraju poprzez wzrost produkcji rolnej. Cała produkcja rolnicza była eksportowana, a ludzie umierali z głodu. Szacuje się, że w Demokratycznej Kampuczy zginęło od 10 do 25 procent,a liczba mieszkańców stolicy – Phnom Penh – wskutek przymusowych wysiedleń zmalała z 2 milionów do 23 tysięcy mieszkańców[26].

Schyłek rządów[edytuj | edytuj kod]

Pol Pot nawiązał współpracę z ChRL. Na tym tle, a także z powodu eksterminacji mniejszości wietnamskiej i incydentów granicznych popadł w ostry konflikt z Wietnamem. W 1979 został obalony przez wojska wietnamskie i wewnętrzną opozycję. Wraz z księciem Sihanoukiem kierował partyzantką wspieraną przez Tajlandię, CIA i ChRL, walczącą z prowietnamskim rządem w Phnom Penh. W latach 1986-1988 Pol Pot mieszkał w Tajlandii chroniony przez armię tajlandzką i tajlandzki rząd. Kontynuował wojnę domową także po wycofaniu wojsk wietnamskich oraz stworzeniu rządu zgody narodowej, gdy w 1991 r. książę Sihanouk ponownie został głową państwa. W 1997 roku w ramach jednej z niezliczonych czystek w kierownictwie partii, zlecił zabójstwo jednego ze swych najbliższych współtowarzyszy jeszcze z czasów paryskich – Son Sena. Kilka tygodni później współtowarzysze pod kierownictwem Ta Moka urządzili proces pokazowy Pol Pota i skazali go na dożywotni areszt domowy, gdzie po kilku miesiącach zmarł, według oficjalnej wersji z przyczyn naturalnych[27]. Po śmierci został skremowany, a jego prochy złożono w samotnym grobie, na ziemi niczyjej, kilkaset metrów od granicy z Tajlandią. Inna wersja mówi, że zostały one rozsypane nad największym jeziorem Półwyspu Indochińskiego Tonle Sap[28].

W Kambodży w okresie 3,5-letnich rządów Pol Pota spośród 7,5 mln mieszkańców Kambodży z głodu, chorób i w wyniku egzekucji zginęło ok. 1,7-2,5 mln ludzi. Pol Pot w udzielanych wywiadach nie uznawał swojej odpowiedzialności za te zbrodnie. O czasach swoich rządów mówił: byliśmy jak dzieci uczące się chodzić, walczyłem nie po to, aby mordować ludzi, naszą walkę prowadziliśmy, by zapobiec wietnamizacji Kambodży, moje sumienie jest czyste.

Uwagi

  1. Według niektórych źródeł, m.in. oficjalnych akt kolonialnych, Pol Pot urodził się 25 maja 1928. Sam Pol Pot potwierdził datę wcześniejszą w wywiadzie udzielonym w 1997 Nate Thayer, por. David Chandler.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Monika Warneńska: Śladami Pol Pota. Warszawa: Politeja, 1998, s. 43.
  2. Robert S. Robins, Jerrold M. Post Paranonoja polityczna.Psychopatologia nienawiści,s.318,Wyd.Książka i Wiedza, Warszawa 1999 ISBN 83-05-13055-X.
  3. Adam W. Jelonek,Kambodża,s.326,wyd Trio, Warszawa 2008 ISSN 1734-7939/ISBN 978-83-7436-157-6.
  4. David Chandler: Brother Number One. Silkworm Book, 1992, s. 7.
  5. Kiernan, Ben. The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge, 1975–79. New Haven, CT: Yale University Press, 1996.
  6. John Pilger. America’s long affair with Pol Pot. , s. 15-17, July, 1998. 
  7. Biography of Pol Pot. asiasource.org. [dostęp 2011-11-16].
  8. Pol Pot Biography – life, family, name, death, school, son, information, born, house, time, year.
  9. Robert S. Robins, Jerrold M. Post, Paranoja polityczna. Psychopatologia nienawiści, s. 307-321, Wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1999.
  10. Bestie XX wieku,cz.I:Pol Pot, [w:] Fakty i Mity Nr 1 (618) 12 stycznia 2012 roku,s.12-13, ISSN 1509-460X
  11. Dobijanie Pol Pota, [w:] Wprost 19 grudnia 2011 roku-1 stycznia 2012 roku,s.92-94 ISSN 0209-1747
  12. Miranda Twiss,"Najwięksi zbrodniarze w historii",s. 166,Wyd. Muza S.A. Warszawa 2004,2005 ISBN 83-7319-269-7
  13. Monika Warneńska,”Śladami Pol Pota”, s,42-43,Warszawa 1999 ISBN 83-7227-262-X Nr 2271.
  14. 14,0 14,1 „Pol Pot – droga na pola śmierci” (Pol Pot – The Journey to The Killing Fields), film dokumentalny, Wielka Brytania, 2005.
  15. Kiernan, Ben. The Pol Pot Regime..., s. 44.
  16. Roger Faligot,Rèmy Kauffer, Tajne służby Chin (1927-1987),s.421,Wyd.Bellona,Warszawa 1994,ISBN 83-11-08223-5.
  17. Zbigniew Marcin Kowalewski, Czas Czerwonych Khmerów – rewolucja, rasizm i ludobójstwo.
  18. Monika Warneńska, Śladami pol Pota, Warszawa : Świat Książki 1999, s. 106-108
  19. Wiesław Górnicki, Bambusowa klepsydra, Warszawa: PIW 1980 s. 216-217
  20. Piotr Ostaszewski, Kambodża: zapomniana wojna 1970-1975 (dojście Czerwonych Khmerów do władzy), Toruń 2003, s. 74, 120
  21. David P. Chandler, The Tragedy of Cambodian History, New Haven CT: Yale University Press, 1991, s. 231.
  22. Sutsakhan, s. 32.
  23. Isaacs, Hardy i Brown, s. 106.
  24. Isaacs, Hardy i Brown, s. 107.
  25. Deac, s. 216, 230
  26. Sophal Ear: The Khmer Rouge Canon 1975-1979: The Standard Total Academic View on Cambodiahe Khmer Rouge Canon 1975-1979. 1995.
  27. Monika Warneńska Śladami Pol Pota, s. 265-268, Wyd. Politeja, Warszawa 1999 ISBN 83-7227-262-X Nr 2271.
  28. Diane Ducret, Emmanuel Hecht, Ostatnie dni dyktatorów, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 123-124.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciech Roszkowski, Półwiecze, historia polityczna świata po 1945 roku, wyd. PWN, Warszawa 2002
  • Adam W. Jelonek, Kambodża, wyd. Trio, Warszawa 2008 ISSN 1734-7939/ISBN 978-83-7436-157-6.
  • Encyklopedia PWN: Historia, wiek XIX i XX, wyd. PWN, Warszawa 2002.
  • Miranda Twiss, Najwięksi zbrodniarze w historii, wyd. Muza S.A., Warszawa 2004.
  • Monika Warneńska, Śladami Pol Pota, wyd. Politeja, Warszawa 1998, ISBN 83-7227-262-X Nr 2271
  • Robert S. Robins, Jerrold M. Post, Paranoja polityczna.Psychopatologia nienawiści, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1999, ISBN 83-05-13055-X.
  • Roger Faligot, Rémi Kauffner, Tajne służby Chin (1927-1987), wyd.Bellona,Warszawa 1994, ISBN 83-11-08223-5.
  • Sutsakhan, Lt. Gen. Sak, The Khmer Republic at War and the Final Collapse. Washington DC: United States Army Center of Military History, 1987.
  • Deac, Wilfred P. (2000). Road to the Killing Fields: the Cambodian War of 1970–1975. College Station TX: Texas A&M University Press.
  • Dougan, Clark; Fulghum, David et al. (1985). The Fall of the South. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-16-6.
  • Isaacs, Arnold; Hardy, Gordon (1988). Pawns of War: Cambodia and Laos. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-24-7.
  • Karnow, Stanley (1983). Vietnam: A History. New York: Viking Press. ISBN 0-670-74604-5.
  • Lipsman, Samuel; Doyle, Edward et al. (1983). Fighting for Time: 1969–1970. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-07-7.
  • Lipsman, Samuel; Weiss, Stephen (1985). The False Peace: 1972–74. Boston: Boston Publishing Company. ISBN 0-939526-15-8.
  • Osborne, Milton (1979). Before Kampuchea: Preludes to Tragedy. Sydney: George Allen & Unwin. ISBN 0-86861-249-9.