Lutcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lutcza
Przystanek autobusowy w Lutczy
Przystanek autobusowy w Lutczy
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat strzyżowski
Gmina Niebylec
Liczba ludności (2013) 2247[1]
Strefa numeracyjna (+48) 17
Kod pocztowy 38-112
Tablice rejestracyjne RSR
SIMC 0656746
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Lutcza
Lutcza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lutcza
Lutcza
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Lutcza
Lutcza
Ziemia 49°48′19″N 21°53′40″E/49,805278 21,894444

Lutczawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Niebylec.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Położenie[edytuj]

Lutcza położona jest na Pogórzu Dynowskim nad rzeką Stobnicą. Wieś zajmuje powierzchnię 28,16 km2[2].

Przez wieś przebiega droga krajowa nr 9, łącząca Radom z Rzeszowem.

Historia[edytuj]

Lutcza założona została przed rokiem 1390[3]. Król Władysław II Jagiełło, pismem datowanym w Skokach, 5 października 1390, oznajmił Czadorowi z Potoka o decyzji przeniesienia wsi Prochnya, Wuzne, Babice, Slunki, Minussiznow, Lustscha, Domaradz in Sandomiriensi, Sadowe, Potok et Blynow z prawa polskiego na magdeburskie[3]. Decyzja została zatwierdzona przez króla w Krakowie 20 października 1390 na prośbę Stanisława Procheńskiego z rodu Gryfitów. Według Jana Długosza dziedzicem Lutczy był Jakub Czepielowski herbu Gryf. W pierwszej połowie XV w. dziedzicami Lutczy byli bracia Andrzej i Jakub. Czador z Potoka h. Gryf, pismem datowanym na środę po święcie Paschy – 17 kwietnia 1392, powierzył swemu zaufanemu, Mikołajowi Bessegerowi, ulepszenie dziedzictwa (stanu posiadania) we wsi Lutcza nad rzeką Stobnyczą (ob. Stobnica)[3]. 16 czerwca 1460 bracia: Marcin, Mikołaj, Jan i Stanisław Machowscy herbu Awdaniec ufundowali w Konieczkowej parafię z wydzielonych okręgów parafialnych Lutczy, Połomi i Czudca. Nową parafię erygował 14 lipca 1464 biskup krakowski Jan Gruszczyński. W 1536 wsią Ludcza władają Stanisław Domaradzki i Bernard Czepielowski[2]. W 1581 w okręgu Lutcza występuje Bonarówka. Patronat szlachecki nad ówczesną parafią w Lutczy sprawują Czepielowscy, Strzyżowscy, Izdebscy i Domaradzcy.

W latach 17951918 Lutcza znalazła się w obrębie zaboru austriackiego, natomiast po odzyskaniu niepodległości przez Polskę weszła w skład województwa lwowskiego.

Po II wojnie światowej Lutcza znalazła się w obrębie województwa rzeszowskiego, a od 1999 – podkarpackiego.

Środowisko przyrodnicze[edytuj]

Teren Lutczy znajduje się w całości w obrębie Pogórza Dynowskiego, które stanowi część makroregionu Pogórza Środkowobeskidzkiego. Obszar zajmowany przez miejscowość charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu, wysokości bezwzględne wahają się w granicach około 250–460 m n.p.m. Grzbiety górskie są rozcięte usytuowaną równolegle do nich doliną rzeki Stobnicy o przebiegu równoleżnikowym, której szerokość wynosi 300–600 m w obrębie wsi. Średni spadek terenu wynosi 10–20%.

Lutcza położona jest w obrębie klimatu wyżyn podkarpackich – głównym czynnikiem kształtującym klimat jest wpływ gór i wyżyn. Powoduje to wysokie dobowe amplitudy temperatury oraz wysokie roczne sumy opadów (700–800 mm), zwłaszcza w dolinie Stobnicy. Częstym zjawiskiem jest także występowanie inwersji temperatury, która powoduje powstawanie mgieł. Średnie roczne wartości temperatury powietrza wahają się od 7,5 do 7,8 °C, natomiast okres wegetacyjny trwa 200 dni. Okres bezprzymrozkowy wynosi średnio 157 dni.

Przeważającym kompleksem leśnym na terenie Lutczy jest buczyna karpacka w formie podgórskiej, w której dominującymi gatunkami drzew są: buk, jodła i sosna. Na stokach wzniesień występuje grąd, natomiast w dolinach potoków występują zbiorowiska łęgów.

Demografia[edytuj]

Pod względem liczby ludności Lutcza zajmuje pierwsze miejsce w gminie. W 2006 zamieszkiwało ją 2 200 mieszkańców, z czego 103 osoby mieszkały w Kątach Luteckich, które są wydzielane odrębnie, gdyż leżą na pograniczu miejscowości i są bardziej związane z Gwoźnicą Górną. Natomiast w przypadku gęstości zaludnienia miejscowość zajmuje ostatnie miejsce w gminie (78,1 osób/km2).

Zmiany liczby ludności Lutczy[2]
Rok Liczba
mieszkańców
Rok Liczba
mieszkańców
Rok Liczba
mieszkańców
1536 44[a] 1984 2367 1994 2249
1581 58[a] 1985 2370 1995 2256
1785 1665 1986 2372 1996 2230
1870 2320 1987 2284 1997 2223
1879 2617 1988 2289 1998 2103
1880 2713[b] 1989 2271 1999 2231
1930 2840 1990 2273 2000 2226
1938 2910 1991 2247 2001 2245
1983 2363 1992 2242 2009 (?)[c] 2254

Zabytki[edytuj]

Drewniany kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy
  • Kościół parafialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony w II poł. XV w., rozbudowany w I poł. XVI w., m.in. o murowaną zakrystię, a także prawdopodobnie w I poł. XVII w. (budowa wieży, wzmocnienie ścian lisicami). Dziedzice Domaradzcy z Gryfitów ufundowali parafię w Lutczy wymienianą 24 stycznia 1442. W 1670 kościół został częściowo zniszczony pożarem. Odbudowano go i odnowiono dopiero po 1722. Z tego okresu pochodzą m.in. strop z fasetą, zaskrzynienia, dach z wieżyczką na sygnaturkę, okna nawy. Świątynię konsekrowano w 1743[2][4].

Kaplice[edytuj]

W Lutczy znajduje się ponad 60 kapliczek przydrożnych, m.in.:

  • Kaplica na cmentarzu I na „Małówce” z 1898, wzniesiona przez hrabiego Łosia, właściciela Żyznowa, którą ufundował po śmierci żony Heleny ze Straszewskich, zmarłej 7 lipca 1898. We wnętrzu kaplicy nagrobek Jadwigi Straszewskiej zmarłej w 1890, przeniesiony z cmentarza. Na ścianie południowej widnieje tablica inskrypcyjna „ŚP. Heleny ze Straszewskich hr. Łosiowej”, zaś na północnej „ŚP. Kantego Wolskiego spoczywającego na tym cmentarzu ur. 1801 i zm. w 1867”.
  • Kaplica Św. Krzyża na obszarze podworskim (w odległości 1 km przy drodze od starego kościoła do Domaradza). W niej znajdował się krzyż z wizerunkiem Chrystusa ukrzyżowanego, który w latach 60. został przeniesiony do starego kościoła na belkę tęczową, a następnie zdjęty stamtąd i umieszczony w nowym kościele przy stacji XII drogi krzyżowej.

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. a b Liczba kmieci.
  2. Wraz z Kątami Luteckimi.
  3. Zamiast roku autor w publikacji wyd. w 2009 używa określenia dzisiaj (zob. przyp.: Antoni Chuchla: Lutcza).

Przypisy[edytuj]

  1. GUS. Bank Danych lokalnych
  2. a b c d Antoni Chuchla: Lutcza (fragment publikacji Niebylec: wczoraj i dziś). Strona gminy Niebylec > Sołectwa > Lutcza – niebylec.com.pl [on-line], 2011-08-17. [dostęp 2012-09-12].
  3. a b c 1. Historia parafii i kościołów. W: Historia [on-line]. Strona parafii w Lutczy > Historia – lutcza.rzeszow.opoka.org.pl. [dostęp 2012-09-12].
  4. Parafia w Lutczy: Kościół zabytkowy. Strona parafii w Lutczy > Kościół zabytkowy – lutcza.rzeszow.opoka.org.pl [on-line]. [dostęp 2012-09-12].

Bibliografia[edytuj]

  • Publikacje książkowe
    • Lutcza. W: Antoni Chuchla: Niebylec: wczoraj i dziś. Rzeszów: Bonus Liber, 2009. ISBN 9788361312673.

Linki zewnętrzne[edytuj]