Marceli Cerklewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Marceli Cerklewicz
Bończa, Paszota
Ilustracja
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia 26 kwietnia 1889
Bar
Data i miejsce śmierci 1942
Auschwitz
Przebieg służby
Siły zbrojne Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Polska Organizacja Wojskowa
Orzełek II RP.svg Wojsko PolskieGrunwald”
Komenda Obrońców Polski
Stanowiska komendant organizacji konspiracyjnej Grunwald
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
powstanie wielkopolskie,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Srebrny Krzyż Zasługi
Państwowa Odznaka Sportowa

Marceli Cerklewicz (ur. 26 kwietnia 1889 w Barze na Podolu, zm. 1942 (?) w KL Auschwitz) – major piechoty Wojska Polskiego, komendant pomorskiej organizacji konspiracyjnej „Grunwald” (1939–1941).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Franciszka, powstańca styczniowego, i Antoniny z Radziejowskich. Uczęszczał do szkoły realnej w Płoskirowie, którą ukończył w 1907 r. Następnie do 1909 r. był uczniem szkoły wojskowej w Gregorjewsku. Prawdopodobnie z powodów politycznych został jednak pozbawiony stopnia oficera i odesłany do służby wojskowej w armii rosyjskiej. W 1911 r. rozpoczął studia na politechnice w Kijowie na Wydziale Mechanicznym. Zostały one przerwane z powodu wybuchu I wojny światowej, w wyniku czego został zmobilizowany do lotnictwa. Już 28 września 1914 r. został ranny podczas walki powietrznej z Niemcami nad Krasnostowcami.

Od października 1915 r. służył w polskim Legionie Puławskim. Po przejściu kursu oficerskiego, przeszedł w stopniu chorążego do I Brygady formowanej w rejonie Bobrujska. Następnie od lutego 1916 r. był dowódcą kompanii w Polskiej Organizacji Wojskowej w Kijowie. Na początku listopada 1918 r. brał udział w akcji rozbrajania Niemców w Warszawie.

Następnie wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego, obejmując funkcję dowódcy kompanii w 21 pułku piechoty „Dzieci Warszawy”. Od marca 1919 r. uczestniczył w powstaniu wielkopolskim jako dowódca I batalionu w 5 pułku Strzelców Wielkopolskich (17 stycznia 1920 przemianowany na 59 pułk piechoty wielkopolskiej). Od 7 sierpnia do 26 września 1920 r., w przełomowym momencie wojny z bolszewikami dowodził swoim pułkiem. Za udział w walkach pod Warszawą 16-18 sierpnia otrzymał Order Virtuti Militari. 15 listopada został bezpodstawnie zawieszony w czynnościach i sądzony. 8 sierpnia 1921 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu uniewinnił go i przywrócił do służby wojskowej.

Po zakończeniu wojny zweryfikowany został w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1919 (w 1924 r. zajmował 20, a w 1928 r. – 27 lokatę w korpusie oficerów zawodowych piechoty). Sprawował różne stanowiska dowódcze kolejno w 59 pp, 67 pułku piechoty wielkopolskiej (1924), 7 batalionie granicznym KOP, 66 Kaszubskim pułku piechoty im. Marszałka J. Piłsudskiego w Chełmnie (1928), ponownie w 67 pp i 5 pułku Strzelców Podhalańskich w Przemyślu (1932).

27 stycznia 1930 awansowany został na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 r. i 99. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Latem 1934 r. został oddelegowany na stanowisko komendanta zgrupowania obozów letnich w Cetniewie. Z dniem 31 sierpnia 1935 przeniesiony został w stan spoczynku.

Początkowo zamieszkał w Brodnicy, a od 1938 r. w Toruniu. Tam jako działacz Konfederacji Związków Obrońców Ojczyzny został zaangażowany w tworzenie pomorskiej siatki dywersji pozafrontowej o kryptonimie „Grunwald”. Prawdopodobnie został inspektorem obszarowym Tajnej Organizacji Wojskowej „Grunwald” na teren Pomorza z ramienia dowództwa Dowództwa Okręgu Korpusu nr VII.

Podczas wojny obronnej 1939 r. walczył w obronie Modlina. Po wydostaniu się z twierdzy 7 października, powrócił do Torunia, gdzie został aresztowany przez Niemców i osadzony w Forcie VIII. Dzięki pomocy żony przyjaciela został przeniesiony do szpitala, skąd udało mu się wydostać. 5 listopada 1939 r. na tajnym spotkaniu utworzył na bazie dywersji pozafrontowej, którą wcześniej organizował, organizację konspiracyjną „Grunwald”. Następnie wyjechał do Warszawy, gdzie założył struktury swojej organizacji, m.in. komórkę legalizacji. Prawdopodobnie z powodu braku możliwości samodzielnej działalności pod koniec kwietnia 1940 r. przystąpił do ogólnokrajowej Komendy Obrońców Polski; został szefem wydziału wojskowego i kierownikiem grup szturmowych Komendy Głównej KOP. W 1941 r. został aresztowany w Warszawie przez Gestapo, a następnie zesłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zginął prawdopodobnie w 1942 r.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dekret Wodza Naczelnego L. 2976 z 13 maja 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 825
  2. Kronika. Krajowa. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 230 z 6 października 1931. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 282, 365.
  • Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 80, 200.
  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 37, 619.