Marceli Cerklewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marceli Cerklewicz
Bończa, Paszota
Ilustracja
major piechoty major piechoty
Data i miejsce urodzenia 26 kwietnia 1889
Bar
Data i miejsce śmierci 1942
Auschwitz
Przebieg służby
Stanowiska komendant organizacji konspiracyjnej Grunwald
Główne wojny i bitwy I wojna światowa, powstanie wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa, kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Srebrny Krzyż Zasługi
Państwowa Odznaka Sportowa

Marceli Cerklewicz (ur. 26 kwietnia 1889 w Barze na Podolu, zm. 1942 (?) w KL Auschwitz) – major piechoty Wojska Polskiego, komendant pomorskiej organizacji konspiracyjnej „Grunwald” (1939–1941).

Życiorys[edytuj]

Był synem Franciszka, powstańca styczniowego, i Antoniny z Radziejowskich. Uczęszczał do szkoły realnej w Płoskirowie, którą ukończył w 1907 r. Następnie do 1909 r. był uczniem szkoły wojskowej w Gregorjewsku. Prawdopodobnie z powodów politycznych został jednak pozbawiony stopnia oficera i odesłany do służby wojskowej w armii rosyjskiej. W 1911 r. rozpoczął studia na politechnice w Kijowie na Wydziale Mechanicznym. Zostały one przerwane z powodu wybuchu I wojny światowej, w wyniku czego został zmobilizowany do lotnictwa. Już 28 września 1914 r. został ranny podczas walki powietrznej z Niemcami nad Krasnostowcami.

Od października 1915 r. służył w polskim Legionie Puławskim. Po przejściu kursu oficerskiego, przeszedł w stopniu chorążego do I Brygady formowanej w rejonie Bobrujska. Następnie od lutego 1916 r. był dowódcą kompanii w Polskiej Organizacji Wojskowej w Kijowie. Na początku listopada 1918 r. brał udział w akcji rozbrajania Niemców w Warszawie.

Następnie wstąpił do odrodzonego Wojska Polskiego, obejmując funkcję dowódcy kompanii w 21 Pułku Piechoty „Dzieci Warszawy”. Od marca 1919 r. uczestniczył w powstaniu wielkopolskim jako dowódca I batalionu w 5 Pułku Strzelców Wielkopolskich (17 stycznia 1920 przemianowany na 59 Pułk Piechoty Wielkopolskiej). Od 7 sierpnia do 26 września 1920 r., w przełomowym momencie wojny z bolszewikami dowodził swoim pułkiem. Za udział w walkach pod Warszawą 16-18 sierpnia otrzymał Order Virtuti Militari. 15 listopada został bezpodstawnie zawieszony w czynnościach i sądzony. 8 sierpnia 1921 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu uniewinnił go i przywrócił do służby wojskowej.

Po zakończeniu wojny zweryfikowany został w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 lipca 1919 (w 1924 r. zajmował 20, a w 1928 r. – 27 lokatę w korpusie oficerów zawodowych piechoty). Sprawował różne stanowiska dowódcze kolejno w 59 pp, 67 Pułku Piechoty Wielkopolskiej (1924), 7 Batalionie Granicznym KOP, 66 Kaszubskim Pułku Piechoty im. Marszałka J. Piłsudskiego w Chełmnie (1928), ponownie w 67 pp i 5 Pułku Strzelców Podhalańskich w Przemyślu (1932).

27 stycznia 1930 awansowany został na majora ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 r. i 99. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Latem 1934 r. został oddelegowany na stanowisko komendanta zgrupowania obozów letnich w Cetniewie. Z dniem 31 sierpnia 1935 przeniesiony został w stan spoczynku.

Początkowo zamieszkał w Brodnicy, a od 1938 r. w Toruniu. Tam jako działacz Konfederacji Związków Obrońców Ojczyzny został zaangażowany w tworzenie pomorskiej siatki dywersji pozafrontowej o kryptonimie „Grunwald”. Prawdopodobnie został inspektorem obszarowym Tajnej Organizacji Wojskowej Grunwald na teren Pomorza z ramienia dowództwa Dowództwa Okręgu Korpusu nr VII.

Podczas wojny obronnej 1939 r. walczył w obronie Modlina. Po wydostaniu się z twierdzy 7 października, powrócił do Torunia, gdzie został aresztowany przez Niemców i osadzony w Forcie VIII. Dzięki pomocy żony przyjaciela został przeniesiony do szpitala, skąd udało mu się wydostać. 5 listopada 1939 r. na tajnym spotkaniu utworzył na bazie dywersji pozafrontowej, którą wcześniej organizował, organizację konspiracyjną Grunwald. Następnie wyjechał do Warszawy, gdzie założył struktury swojej organizacji, m.in. komórkę legalizacji. Prawdopodobnie z powodu braku możliwości samodzielnej działalności pod koniec kwietnia 1940 r. przystąpił do ogólnokrajowej Komendy Obrońców Polski; został szefem wydziału wojskowego i kierownikiem grup szturmowych Komendy Głównej KOP. W 1941 r. został aresztowany w Warszawie przez Gestapo, a następnie zesłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zginął prawdopodobnie w 1942 r.

Ordery i odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. Dekret Wodza Naczelnego L. 2976 z 13 maja 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 21, poz. 825
  2. Kronika. Krajowa. „Gazeta Lwowska”, s. 5, Nr 230 z 6 października 1931. 

Bibliografia[edytuj]

  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 282, 365.
  • Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 80, 200.
  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 37, 619.