66 Kaszubski Pułk Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 66 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 66 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 66.
66 Kaszubski Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Kaszubski
Patron Józef Piłsudski
Tradycje
Święto 26 czerwca
Nadanie sztandaru 22 września 1929
Kontynuacja 16 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy por. Leon Kowalski
Ostatni płk Stefan Michalski
Działania zbrojne
II wojna światowa
Organizacja
Dyslokacja Chełmno[1]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 16 Pomorska Dywizja Piechoty
Szkic działań bojowych pułku w latach 1919-1920
Bitwa o granice 1920.png
Pułk walczył w składzie 16 DP

66 Kaszubski Pułk Piechoty im. Marszałka Józefa Piłsudskiego (66 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Formowanie pułku[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu dziennego Nr 30 dowódcy Dywizji Strzelców Pomorskich, płk. Stanisława Wilhelma Skrzyńskiego z dnia 8 października 1919, tydzień później, w garnizonie Poznań, w koszarach na Jeżycach, porucznik Leon Kowalski rozpoczął formowanie Kaszubskiego Pułku Strzelców Pomorskich. Organizacja jednostki zakończona została w maju następnego roku.

Tradycje pułku kultywuowała 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego.

Wojna polsko-bolszewicka[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna polsko-bolszewicka.

Pierwszą bitwę z bolszewikami pułk stoczył 26 czerwca 1920 roku pod Bobrujkami. Rosjanie wielokrotnie ponawiali nieudane ataki na polską linię obrony. Wróg został pokonany a żołnierze uznali to za dobrą wróżbę. Od tego czasu pułk był kierowany na najtrudniejsze odcinki frontu. Kaszubi toczyli ważne boje nad rzeką Tremlą i Rzeczycą. Otoczony przez wroga pułk, na torze kolejowym Kobryń – Żabinka, musiał dalszą drogę torować sobie bagnetem. Później Kaszubi bili się w obszarze Brześcia nad Bugiem. Szczególnie zacięte były walki o Mokrany Stare i Nowe. W bitwie nad Wisłą pułk osłaniał tylko przemarsz 16 Dywizji Piechoty. 16 sierpnia 1920 roku przekroczono rzekę Wieprz. 24 sierpnia pułk dotarł do Łomży, a stąd do Kobrynia, aż, w końcu 14 września rozpoczął walki o Horodec. Był to najkrwawszy, najcięższy i ostatni bój Kaszubów w tej wojnie. Horodec został zdobyty 24 września 1920 roku.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

16 DP w 1938

Po zakończeniu wojny z bolszewikami pułk dyslokowany został z Nieświeża do pokojowego garnizonu Chełmno, w którym stacjonował do 1939. Był w składzie 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty[2].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 15 października, jako datę święta pułkowego[3]. 17 lutego 1928 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przesunął datę święta pułkowego 66 pp z dnia 15 października na 26 czerwca[4].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 66 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[5].

26 czerwca 1935 Minister Spraw Wojskowych „w celu uczczenia i utrwalenia pamięci Marszałka Józefa Piłsudskiego w pułkach: 1 szwoleżerów, 41 i 66 piechoty, których Szefem był Zmarły Marszałek oraz dla Korpusu Kadetów Nr 1, który w tytule swoim nosi Nazwisko Marszałka Piłsudskiego - ustanowił stałą oznakę żałobną”. Oznakę stanowiła czarna obwódka, średnicy 3 mm, złożona z podwójnego czarnego sznura - jedwabnego u oficerów i podoficerów zawodowych, a bawełnianego u szeregowców i kadetów – przyszyta do krawędzi lewego naramiennika kurtki i płaszcza, i noszona stale w służbie i poza służbą do wszystkich rodzajów ubioru wojskowego[6] (zob. Kult Józefa Piłsudskiego).

Kampania wrześniowa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: kampania wrześniowa.

W kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie macierzystej 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty (Armia „Pomorze”).

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • por. Leon Kowalski (od 8 X 1919)
  • płk piech. Czesław Jarnuszkiewicz (4 V 1920 – 17 III 1927 → dowódca piechoty dywizyjnej 16 DP[7])
  • płk dypl. piech. Adam Brzechwa-Ajdukiewicz (31 III 1927[8] – 3 VIII 1931 → dowódca piechoty dywizyjnej 28 DP[9])
  • ppłk / płk dypl. piech. Leon Koc (3 VIII 1931[10] – XI 1935 → szef WINO)
  • ppłk / płk piech. Stefan III Michalski (4 VII 1935[11] – 18 IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku
Kwatermistrzowie
  • kpt. / mjr piech. Konrad Żelazny (1923 – 1924 → dowódca III baonu)
  • mjr piech. Jan Czapracki (IV 1924[14] – 1925)
  • mjr piech. Feliks Pukło (1928 – 14 II 1929 → dyspozycja dowódcy OK VIII[15][16])
  • mjr piech. Edward Metze (6 VII 1929 – 23 III 1932 → dowódca baonu w 36 pp[17])
  • mjr piech. Rafał Sołtan (23 III 1932[18] – XI 1934 → kwatermistrz SPPiech.[19])
  • mjr piech. Tadeusz Stanisław Gontarski[20] (od XI 1934[21])
  • kpt. Władysław Stefanowicz (IX 1939)

Obsada personalna pułku w 1923 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku w 1923 roku[22]:

  • p.o. dowódcy pułku – ppłk piech. Czesław Jarnuszkiewicz
  • zastępca dowódcy – ppłk piech. Stanisław Oziewicz
  • starszy lekarz pułku – mjr lek. Zygmunt Topolnicki
  • młodszy lekarz pułku – por. plek. Wacław Kazimierz Siwiński
  • młodszy lekarz pułku – por. plek. Marian Ziembiński
  • oficer kasowy – por. Roman Sowa
  • oficer prowiantowy – por. Kazimierz Wosicki
  • kapelan – wakat
  • kapelmistrz – wakat
  • oficer taborowy – wakat
  • dowódca I batalionu – mjr Antoni Nieborak
  • p.o. dowódcy II batalionu – kpt. Hugon Zallmann
  • dowódca III batalionu – mjr Ludwik Krynicki
  • p.o. komendanta kadry batalionu zapasowego – kpt. Wacław Malinowski
  • p.o. batalionu sztabowego – kpt. Konrad Żelazny
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[23][a]:

  • dowódca pułku – płk Stefan III Michalski
  • I z-ca dowódcy – vacat
  • adiutant – por. Józef Załoga
  • starszy lekarz – mjr dr Jan Durko
  • młodszy lekarz – vacat
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Tadeusz Stanisław Gontarski
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Jan IV Pawłowski
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Jan Kazimierz Szymulski
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Władysław II Stefanowicz
  • oficer gospodarczy – por. int. Józef Wójcik
  • oficer żywnościowy – por. Jan Sieroń
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Władysław Rygiel
  • oficer placu Chełmno – kpt. adm. (piech.) Orest Białous
  • kapelmistrz – vacat
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Stanisław Markowski
  • dowódca plutonu pionierów – por. Tadeusz Adam König
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Paulin Ignatowicz
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Albin Jan Witkowski
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Bolesław Stanisław Tkaczyk
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Andrzej Burnatowski
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Kazimierz Bolesław Stanek
  • dowódca plutonu – por. Stefan Majewski
  • dowódca plutonu – ppor. Edward Daroń
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Aleksander Buziuk
  • dowódca plutonu – por. Jan Momola
  • dowódca plutonu – ppor. Wincenty Tadeusz Gruszczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Bolesław Bronisław Rusinowski
  • dowódca 3 kompanii – mjr Mieczysław III Ostrowski
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Ksawery Skoczek
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Zygmunt Kowalski
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Szymczak
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Golik
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Marian Aleksander Jankowski
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Stanisław IX Zieliński
  • dowódca plutonu – por. y
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Władysław Wysocki
  • dowódca plutonu – ppor. Feliks Kaczor
  • dowódca 6 kompanii – por. Eugeniusz Rykowski
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Józef Szymon Jezierski
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Stefan Rozbicki
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Franciszek II Kwaśnik
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Bolesław Kluska
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Banaszkiewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Henryk Malec
  • dowódca plutonu – ppor. Rudolf Krótki
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Antoni I Kowalewski
  • dowódca plutonu – por. Tadeusz Stanisław Nowakowski
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Julian Tarnawski
  • dowódca plutonu – ppor. Paweł Pintscher
  • na kursie – por. Jan Józef Pleń
  • na kursie – ppor. Włodzimierz Adam Kolanowski
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 5 DP
  • dowódca – kpt. Stefan Wacław Hilary Leontowicz
  • dowódca – plutonu por. Leon Brunon Flieger
66 obwód przysposobienia wojskowego „Chełmno”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Stanisław I Borowski
  • kmdt powiatowy PW Chełmno – por. kontr. piech. Leon Mondzielewski
  • kmdt powiatowy PW Świecie – ppor. kontr. piech. Jan Grochowski

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[25]

Dowództwo
  • dowódca pułku – płk Stefan Michalski
  • I adiutant – kpt. Jan Pawłowski
  • II adiutant – por. Zygmunt Chrzanowski
  • oficer informacyjny – ppor. Bolesław Rusinowski
  • oficer łączności – por. Leon Flieger
  • kwatermistrz – kpt. Władysław Stefanowicz
  • oficer płatnik– NN
  • oficer żywnościowy – por. Bolesław Tkaczyk
  • naczelny lekarz – mjr lek. dr Jan Durko
  • kapelan – kap. ks. Jan Tołpa
  • dowódca kompanii gospodarczej – NN
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Andrzej Burnatowski
  • adiutant batalionu – ppor. Bazyli Rumierz
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Kazimierz Stanek
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Jan Szymulski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. rez. Antoni Mąka
  • dowódca 1 kompanii ckm – kpt. Zygmunt Kowalski
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Stanisław Deduchowski[b] †14 IX 1939 Zabostów
  • adiutant batalionu – ppor. Hołoga
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – kpt. Jan Markowski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Jan Piotr Momola
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Eugeniusz Rykowski
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Aleksander Buziuk
III batalion
  • dowódca III batalionu – mjr Franciszek Kwaśnik
  • adiutant batalionu – NN
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. rez. Jerzy Piszcz
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Franciszek Szymczak
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. art. Paulin Ignatowicz
  • dowódca kompanii zwiadowców – kpt. Władysław Wysocki
  • dowódca kompanii technicznej – NN
  • dowódca plutonu pionierów – por. Tadeusz Koenig
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Tadeusz Koenig

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[27]:

Order Virtuti Militari
  1. plut. Bierzk Teofil
  2. plut. Bączyński Jan
  3. ppor. Elsner Piotr
  4. sierż. Formela Leon
  5. ppor. Jan Hirsz
  6. ppłk Czesław Jarnuszkiewicz
  7. kpt. Kamiński Marcin
  8. por. Kamiński Józef
  9. sierż. Kamiński Leonard
  10. strz. Kaliszewski Władysław
  11. por. Lucjan Józef Kępiński
  12. kpr. Kiedrowski Jan
  13. st. strz. Landowski Jan
  14. kpr. Lizakowski Jan
  15. ppor. Łukowicz Szczepan
  16. sierż. Łukowicz Teodor
  17. kpr. Pawłowski Władysław
  18. sierż. szt. Piechowski Franciszek
  19. san. Przepiórka Bolesław
  20. ppor. Podwysocki Marian
  21. ppor. Raś Józef
  22. ppor. Reszelski Henryk
  23. kpt. Konstanty Rojek
  24. strz. Rybak Józef
  25. st. strz. Strzelka Bolesław
  26. kpr. Wierzba Leon
  27. ppor. Konrad Żelazny
  28. plut. Wiktor Żywicki

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

22 września 1929 roku, w Grudziądzu, generał dywizji Mieczysław Norwid-Neugebauer wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez szefa - Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego[28]. Chorągiew wykonana została zgodnie z wzorem określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[29], a 8 października 1929 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 66 pp[30]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[31]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie[32].

Odznaka pamiątkowa

15 września 1925 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził odznakę pamiątkową 66 Pułku Piechoty[33]. Odznaka ma kształt ośmiokątnej tarczy z czarnym gryfem kaszubskim na żółtym tle. W otoku granatowym napis „NIGDE DO ZGUBE NIE PRZYŃDĄ KASZUBE” połączone z czterema powtórzonymi numerami pułkowymi „66” układającymi się w ramiona krzyża, między które wplecione są inicjały Józefa Piłsudskiego „JP”. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera WG[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[24].
  2. Stanisław Jan Deduchowski ur. 21 lipca 1899 roku. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach 4 pułku piechoty Legionów Polskich. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 65. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W marcu 1939 roku był komendantem 52 Obwodu Przysposobienia Wojskowego „Złoczów”. Był odznaczony Krzyżem Niepodległosci, Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi[26]. Poległ 14 września 1939 roku w m. Zabostów. Pochowany na cmentarzu wojennym w Kompinie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 111.
  2. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  3. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 5 z 17 lutego 1928 roku, poz. 47.
  5. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  6. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 1 z 26.06.1935 r. poz. 5.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 71.
  8. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 98.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 228.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 233.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 224.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 17 kwietnia 1924 roku, s. 215.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 77.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 216. Major Feliks Pułko z dniem 31 sierpnia 1929 roku został przeniesiony w stan spoczynku. 14 stycznia 1930 roku został mianowany komisarycznym kierownikiem zarządu miasta Skawina, a w 1935 roku został wybrany na stanowisko burmistrza.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 247.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 255.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 258.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 28. Sprostowano imię i nazwisko z „Tadeusz Gątarski” na „Tadeusz Stanisław Gontarski”.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 255.
  22. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 314.
  23. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 625-626 i 679.
  24. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  25. Janicki i Leszczyński 2017 ↓, s. 91.
  26. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 29, 677.
  27. Jankiewicz 1929 ↓, s. 35.
  28. Satora 1990 ↓, s. 127.
  29. Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej Dz.U. z 1919 r. nr 69, poz. 416
  30. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 34 z 31 października 1929 roku, poz. 332.
  31. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 roku o znakach wojska i marynarki wojennej Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32
  32. Satora 1990 ↓, s. 128.
  33. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 31 z 15 września 1925 roku, poz. 319.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]