5 Pułk Strzelców Podhalańskich (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 5 Pułku Strzelców Podhalańskich. Zobacz też: 5 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 5.
5 Pułk Strzelców Podhalańskich
Odznaka pspodh.jpg
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1 października 1921
Rozformowanie 10 września 1939
Nazwa wyróżniająca Podhalańczycy
Tradycje
Święto 14 sierpnia
Nadanie sztandaru 15 lipca 1923
Kontynuacja 5 Pułk Strzelców Podhalańskich im. gen. bryg. Andrzeja Galicy (1989-1993) 21 Brygada Strzelców Podhalańskich
Dowódcy
Ostatni ppłk Antoni Żółkiewski
Działania zbrojne
wojna obronna 1939, wojna polsko-bolszewicka, wojna polsko-ukraińska
Organizacja
Dyslokacja Przemyśl
Podległość Odwody Naczelnego Wodza
Rodzaj wojsk piechota górska
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Skład 22 Dywizja Piechoty Górskiej, Armia Kraków
Bronina - pomnik żołnierzy 22 Dywizji Piechoty Górskiej poległych w bitwie pod Broniną
Korpusówka Strzelców Podhalańskich (do 1945)

5 Pułk Strzelców Podhalańskich (5 pspodh.) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie[edytuj]

Organizacja Pułku rozpoczęła się na terenie Włoch jako 4 Pułku Strzelców Polskich, skąd jeszcze w toku organizacji przeniesiono został do Francji. Tam wszedł w skład Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Wraz z całą armią w maju 1919 roku powrócił do Polski.

Po powrocie do Polski otrzymał nazwę 46 Pułku Strzelców Kresowych, aby w dniu 1 października 1921 roku otrzymać ostatecznie nazwę 5 Pułku Strzelców Podhalańskich.

Walki w latach 1919-1920[edytuj]

Brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej w 1919 oraz w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku. W sierpniu 1920 roku został "czasowo rozwiązany" za "sromotne opuszczenie stanowisk pod Radzyminem w nocy z 13 na 14 sierpnia" [1].

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

Pułk stacjonował w garnizonie Przemyśl. Podporządkowany był dowódcy 22 Dywizji Piechoty Górskiej.

Na początku lat 20. w pułku, wzorem z C. i K. Armii, została zorganizowana kompania jagliczna dla żołnierzy chorych na jaglicę. Dowódcą tego pododdziału był por. Kazimierz Paklikowski, a od 1 czerwca 1923 roku - por. Adam Kramarz [2].

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej,[3] pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[4].

Kampania wrześniowa 1939[edytuj]

W 1939 w trakcie kampanii wrześniowej walczył w składzie 22 Dywizji Piechoty Górskiej (Armia Kraków).

W dniu 2 września 1939 roku w trakcie transportu pułk został zbombardowany i odłączył się od niego 3 batalion.

W dniu 3 września pułk zajął pozycje obronne w rejonie miejscowości Klucze koło Olkusza. Następnie w dniach 4–5 września znajdował się w odwrocie do rejonu Miechowa i Działoszyc.

W nocy z 6 na 7 września pułk w rejonie Złota i Jurkowa osłaniał przeprawę dywizji przez Nidę. W dniu 8 września walczył pod miejscowością Owczary, a w dniu 9 września pod Broniną, gdzie poniósł znaczne straty. W dniu 10 września w trakcie marszu na Staszów 22 Dywizja Piechoty Górskiej została rozproszona.

11 września pułk wchodzi w skład zgrupowania płk. Woźnikowskiego, wraz z którym przeprawił się przez Wisłę pod Połańcem i skierował się w kierunku Rozwadowa, aby w dniu 12 września stoczyć walkę w Jaślanach. W dniu 18 września pułk wobec okrążenia i niemożności prowadzenia dalszych walk został rozwiązany.

Natomiast III batalion 2 września podporządkowany został dowódcy 156 Pułku Piechoty Rezerwowego, ppłk Walerianowi Młyńcowi.

W ramach Armii Krajowej[edytuj]

W lipcu 1944 nastąpiło odtworzenie Pułku w ramach Armii Krajowej na terenie podokręgu Rzeszów w rejonie Jasła. Pułk został rozwiązany po zajęciu terenu jego działania przez oddziały Armii Czerwonej.

Strzelcy podhalańscy[edytuj]

Dowódcy pułku:

Tablica pamiątkowa w Jaśle na cześć Tadeusza Klimeckiego
  • mjr Henryk Witkowski (8 XII 1918 – 5 I 1919 we Włoszech)
  • ppłk Franciszek Kozłowski (6 I – 4 II 1919 we Francji)
  • płk Marian Mercier (5 II – 19 X 1919 we Francji i Polsce)
  • ppłk / płk Eugeniusz Stecz (20 X 1919 – 20 V 1920)
  • mjr Józef Liwacz (21 V – 8 VIII 1920)
  • płk Bronisław Krzywobłocki (9 – 13 VIII 1920)
  • mjr Józef Liwacz (14 – 28 VIII 1920)
  • płk Jan Branicki (29 VIII 1920 – 19 III 1927)
  • płk Filip Brzezicki (14 IV 1927 – 20 I 1930)
  • płk piech. Julian Janowski (21 I 1930 – 1936)
  • ppłk dypl. Tadeusz Klimecki (1936 – 1938)
  • ppłk Antoni Żółkiewski (1938 – 1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

Oficerowie pułku:

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu Wojennego „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
Spis utworzony na podstawie publikacji "Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920. 5 Pułk Strzelców Podhalańskich" z 1928[6]

Order Virtuti Militari
  • por. Andrzej Biskupski (dowódca 9 kompanii)
  • plut. Józef Błaż
  • płk Jan Branicki (dowódca pułku)
  • por. Antoni Czyżewski
  • mjr Józef Liwacz (dowódca I batalionu)
  • kpr Jan Magdziarz
  • mjr Jan Zdziarski (dowódca I batalionu)

Obsada personalna pułku w kampanii wrześniowej 1939 roku

  • dowództwo
    • dowódca pułku – ppłk Antoni Żółkiewski
      • I adiutant – kpt. Andrzej Stańczyk
      • oficer informacyjny – NN
      • oficer łączności – kpt. Stanisław Serba
      • kwatermistrz – kpt. Stanisław Maskowicz
        • oficer płatnik – NN
        • oficer żywnościowy – chor. Władysław Chawliczek
        • naczelny lekarz – NN
        • dowódca kompanii gospodarczej – NN
        • kapelmistrz – kpt. Adam Kazimierz Osada
      • kapelan – kpl rez. ks. Stanisław Grodecki
  • pododdziały specjalne
    • dowódca kompanii zwiadu – por. Bronisław Józef Romaniec
      • dowódca plutonu kolarzy – NN
      • dowódca plutonu konnego – wachm. Józef Iknał
      • szef – plut. Jan Magierski
    • dowódca kompanii przeciwpancernej – kpt. Józef Grzegorz Różański
      • dowódca I plutonu – plut. pchor. rez. Feliks M. Dobrowolski
      • dowódca II plutonu – ppor. rez. Zygmunt Palusiński
      • dowódca III plutonu – plut. pchor. rez. Edmund Żywicki
    • dowódca plutonu artylerii piechoty – por. Ryszard Oskar Kornicki
      • zastępca dowódcy plutonu artylerii piechoty – ppor. rez. Rudolf Dziadosz
      • szef – plut. [?] Domin
    • dowódca plutonu pionierów – ppor. rez. Tadeusz Piotr Gibalewicz
      • szef – sierż. Franciszek Guzik
    • dowódca plutonu przeciwgazowego – kpt. Władysław Piotr Mazoń
    • dowódca plutonu łączności – NN
  • I batalion
    • dowódca I batalionu – mjr Władysław Mróz
      • adiutant – por. rez. Wiktor Skwirzyński
      • lekarz – por. rez. lek. dr Jan Witkiewicz
      • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Jacek Bętkowski
        • dowódca I plutonu – NN
        • dowódca II plutonu – ppor. rez. Kazimierz Olchowiak
        • dowódca III plutonu – NN
        • szef – plut. [?] Wiciak
      • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Adam Alojzy Chrapkiewicz
        • dowódca I plutonu – NN
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
      • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – ppor. Henryk Mieczysław Higersberger
        • dowódca I plutonu – ppor. rez. Leszek Kwaśniewski
        • dowódca II plutonu – sierż. pchor. rez. Alfred Hofman
        • dowódca III plutonu – ppor. rez. Franciszek Moczulski
      • dowódca 1 kompanii karabinów maszynowych – por. Andrzej Kotarba
        • dowódca I plutonu – ppor. rez. Wojciech Bachowski
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
        • dowódca IV plutonu taczanek – NN
        • dowódca V plutonu moździerzy – NN
  • II batalion
    • dowódca II batalionu – mjr Mieczysław Kubasiewicz + 10 IX 1939 Las Rytowiany
      • adiutant – NN
      • lekarz – NN
      • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. rez. Stefan Ziobro
        • dowódca I plutonu – NN
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
      • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – ppor. Władysław Leon Chawrona
        • dowódca I plutonu – ppor. rez. Edmund Świtalski
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
      • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Alojzy Stanisław Kuza
        • dowódca I plutonu – ppor. Mieczysław Marian Nyczek
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
        • szef – st. sierż. [?] Żak
      • dowódca 2 kompanii karabinów maszynowych – kpt. Lucjan Rylski
        • dowódca I plutonu – sierż. pchor. rez. Jan K. Żaczek
        • dowódca II plutonu – ppor. rez. Alojzy Kopeć
        • dowódca III plutonu – plut. pchor. rez. Adam Mazur
        • dowódca IV plutonu taczanek – ppor. rez. Lewiński
        • dowódca V plutonu moździerzy – ppor. rez. Stanisław Kumik
        • szef – st. sierż. Paweł Gołąb
  • III batalion
    • dowódca III batalionu – mjr mgr Janusz Rowiński
      • adiutant – NN
      • lekarz – NN
    • dowódca plutonu łączności – ppor. rez. Władysław Jan Wachułka
    • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – ppor. Zefiryn Ludwik Machalla
        • dowódca I plutonu – NN
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
      • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Stanisław Dembiński
        • dowódca I plutonu – ppor. Edmund Bijakowski
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
      • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – kpt. Ludomir Frąckowiak
        • dowódca I plutonu – NN
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
      • dowódca 3 kompanii karabinów maszynowych – kpt. Edward II Szymański + 10 IX 1939 Niepołomice
        • dowódca I plutonu – NN
        • dowódca II plutonu – NN
        • dowódca III plutonu – NN
        • dowódca IV plutonu taczanek – NN
        • dowódca V plutonu moździerzy – NN
        • szef – st. sierż. Stanisław Paprzycki


Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów nr 31 z 1920 roku; poz. 693
  2. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 47 z 13.07.1923 r.
  3. Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
  4. Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  6. Józef Władysław Wyzina: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920. 5 Pułk Strzelców Podhalańskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, s. 27.

Bibliografia[edytuj]

  • Franciszek Groński. 22 Dywizja Piechoty Górskiej. 2 Pułk Strzelców Podhalańskich – Sanok. „Przemyskie Zapiski Historyczne”, s. 264-278, R. XIV-XV z 2003-2005. ISSN 0860-0317. 
  • „85 lat garnizonu WP w Przemyślu”, wyd. Przemyśl 2003 r., s. 45.
  • W. Moś – „5 pułk strzelców podhalańskich”, Wyd. Ajaks, Pruszków 1996 r., s. 55.
  • P. Stawecki – „Oficerowie dyplomowani wojska II RP”, Wyd. WIH AON, 1997 r., s. 168.
  • B. Szwedo – „Kawalerowie VM Ziemi Sandomierskiej”, t. I, Wyd. Sandomierz 2001 r., s. 245.
  • T. Jurga – „Obrona Polski 1939 r.” (opracował W. Strzałkowski); Wyd. PAX 1990 r., s. 774.
  • P. Stawecki – „Słownik biograficzny generałów WP 1918-1939”, Wyd. Bellona, Warszawa 1994 r., s. 86.
  • „Rocznik Oficerski 1932”, s. 619.
  • S.M.Przybyszewski, Straty osobowe na terenie powiatu Kazimierza Wielka 1939-1945, Wydawnictwo Nowa Nidzica 2013
  • L.Mucha "5 pułk strzelców podhalańskich im.gen.Andrzeja Galicy 1989-1993", pr.mgr WSP w Krakowie 1995 r.
  • Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
  • [red.]Bronisław Prugar-Ketling: Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
  • Józef Władysław Wyzina: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918-1920. 5 Pułk Strzelców Podhalańskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928.