Msza (muzyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielka msza żałobna Francois Joseph Gosseca wykonywana przez Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk"

Msza – forma wokalna lub wokalno-instrumentalna muzyki liturgicznej o budowie cyklicznej. Przeznaczona jest do wykonania w kościele podczas liturgii mszy.

Na mszę pisaną dla celów liturgicznych w Kościele katolickim składają się 2 rodzaje śpiewów:

Po reformie liturgicznej Soboru Watykańskiego II zmianie uległy części zmienne, które mogą być opracowywane muzycznie, do których obecnie zalicza się: antyfonę na wejście (w miejsce introitu), alleluja, antyfonę na Komunię (w miejsce communio). Wyszły z użytku: graduał (zastąpiony przez psalm responsoryjny), offertorium i niemal wszystkie sekwencje - obecnie sekwencję wykonuje się obowiązkowo tylko w Niedzielę Zmartwychwstania (Victimae Paschali Laudes) oraz w Uroczystość Zesłania Ducha Świętego (Veni Sancte Spiritus); dopuszcza się wykonanie ad libitum sekwencji Victimae Paschali Laudes w Oktawie Wielkiej Nocy, Lauda Sion Salvatorem w "Boże Ciało" oraz Stabat Mater[1].

Do X wieku msze śpiewano jednogłosowo (msze chorałowe), później wielogłosowo w technice organum, a następnie wraz z rozwojem sztuki kompozytorskiej tworzono msze przy wykorzystaniu różnych technik polifonicznych. Od XVII wieku w obrządku łacińskim wprowadzono towarzyszenie instrumentów muzycznych (msza kantatowa, później symfoniczna). W kościele prawosławnym i unickim zachowany został do dzisiaj pierwotny sposób wykonywania mszy a cappella.

Pod względem budowy msze dzielą się na:

  • Msze chorałowe – śpiewane jednogłosowo przez chór.
  • Msze motetowe – w których każda z części jest motetem. Były to wielogłosowe (najczęściej 4-gł.) msze, wykonywane przez chór a cappella. Taka forma wykształciła się w XIV wieku.
  • Msze kantatowe – w których każda część jest kantatą. Msza taka była wykonywana przez orkiestrę, chór i solistów.
  • Msze symfoniczne – na orkiestrę symfoniczną, chór i solistów.

Pod względem wykorzystania materiału muzycznego msze dzielą się na:

  • msze oparte na cantus firmus – gdzie c.f. występuje w tenorze (później również w sopranie), a pochodził głównie z chorału gregoriańskiego.
  • msze przeimitowane – forma ta powstała przez ujednolicenie rytmiczne wszystkich głosów, rezygnację z cantus firmus w długich wartościach. Polegała ona na tym, że utwór podzielony był na odcinki, które imitowane były przez kolejne głosy.
  • missa parodia – oparta była na istniejącej już kompozycji polifonicznej własnej lub obcej. Kompozytor mógł zmienić ilości głosów w kompozycji, mógł ją modyfikować.
  • missa sine nomine (msza bez nazwy) – była zbudowana na melodii pochodzącej z inwencji kompozytora

Podział mszy w zależności od ilości części cyklicznych:

  • missa brevis – msza krótka, zwana też zwykłą, składająca się jedynie z dwóch części: Kyrie i Gloria;
  • missa solemnis – msza uroczysta, rozbudowana.

Znane msze muzyczne[edytuj]

Częstym zjawiskiem w czasie renesansu było opracowywanie słynnej francuskiej melodii świeckiej L'homme armé. Msze L'homme armé napisali m.in. Guillaume Dufay, Johannes Ockeghem czy Josquin des Pres.

Polscy kompozytorzy mszy[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ordo lectionum missae

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Dąbek: Twórczość mszalna kompozytorów polskich w XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.