Johannes Ockeghem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Johannes Ockeghem
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia ok. 1410 lub 1420
Saint-Ghislain, Walonia
Pochodzenie franko-flamandzkie
Data i miejsce śmierci 6 lutego 1497
Tours
Gatunki muzyka poważna, muzyka renesansowa
Zawód kompozytor
Johannes Ockeghem: Kyrie
Johannes Ockeghem, miniatura z XVI w.

Johannes Ockeghem (ur. ok. 1410 lub 1420 w Saint-Ghislain w Walonii, zm. 6 lutego 1497 w Tours)[1][2]franko-flamandzki kompozytor epoki renesansu, przedstawiciel szkoły franko-flamandzkiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Jako chłopiec, w latach 1443–1444 śpiewał w chórze Katedry NMP w Antwerpii, potem pobierał nauki u Guillaume Dufaya w Cambrai. W 1453 roku objął posadę kapelmistrza na dworze francuskim i pozostał tam aż do śmierci, służąc po kolei trzem władcom: Karolowi VII, Ludwikowi XI i Karolowi VIII. Otrzymywał od nich liczne przywileje, a od 1459 roku także stanowiska kościelne, m.in. był skarbnikiem katedry św. Marcina w Tours, nie przeszkadzało mu to jednak wciąż działać w kapeli dworu królewskiego[1][2].

Johannes Ockeghem cieszył się bardzo dobrą opinią jako człowiek i jako artysta. Antoine Busnois wspomina go jako wybitnego śpiewaka i kompozytora. Johannes Tinctoris i Busnois zadedykowali mu swoje traktaty. Po jego śmierci powstały liczne poematy żałobne, jak Nymphes des bois. Déploration sur la mort de Jean Ockeghem Josquina des Prés[3]. Nie zachował się ani jeden jego autograf ani wizerunek (istnieją przypuszczenia, że został on przedstawiony na jednej z miniatur, przedstawiającej kapelmistrza otoczonego śpiewakami).

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ockeghem jest uważany - obok Jacoba Obrechta - za jednego z najwybitniejszych reprezentantów polifonii franko-flamandzkiej drugiej poł. XV wieku. Jego twórczość dała podstawy tego stylu i wywarła duży wpływ na współczesnych mu i późniejszych twórców. Ockeghem rozwinął technikę kanoniczną, a także zainicjował rozwój techniki przeimitowanej.

Komponował głównie muzykę religijną. Podobnie jak wielu innych kompozytorów, napisał mszę opartą na cantus firmus wziętym z popularnej burgundzkiej piosenki L’homme armé. Czołowe miejsce w dorobku Johannesa Ockeghema zajmują 5-częściowe cykle mszalne, głównie cztero-, ale również trzy- i pięciogłosowe. Na ogół oparte są one na cantus firmus pochodzącym z chansons i innych pieśni, rzadziej z chorału. Traktowanie cantus firmus przez Ockeghema jest bardzo urozmaicone.

W Missa Fors seulment pojawiają się zalążki techniki missae parodiae, wykorzystując nie tylko początkową frazę melodii, lecz także cały trzygłosowy fragment innego utworu, by cytować ją w rozmaity sposób: dosłownie lub wariacyjnie (w tym przypadku Ockeghem zacytował własny utwór).

Ockeghem niejednokrotnie odstępował od przyjętych sposobów komponowania, a wręcz eksperymentował. Na szczególną uwagę zasługują 3 msze niemające precedensu we wcześniejszym rozwoju tej formy:

  1. Missa „Mi-mi” to msza o spoistej i linearnej fakturze, z rzadka przerywanej kadencjami wewnętrznymi z użyciem ornamentyki i figur synkopowanych, cantus firmus tej mszy pochodzi z własnej inwencji kompozytora.
  2. Missa prolationum to msza o wysoce skomplikowanej strukturze kontrapunktyczno-rytmicznej. Zapisana jest w dwugłosie, opartym na cyklu kanonów napisanych we wszystkich interwałach. Dzięki odpowiednim wskazówkom można wprowadzić pozostałe głosy, które tworzą kanon podwójny. Pomimo nawarstwienia tej i innych komplikacji technicznych Missa prolationum jest melodyjna i łatwa w odbiorze.
  3. Missa cuiusvis toni posiada znaki zapytania zamiast kluczy. Należy do tzw. mszy zagadek - jej zagadkowość polega na tym, że wykonawcy sami muszą dobrać klucze, w których mają śpiewać. Wymaga to dokładnego przestudiowania utworu, klucze muszą być dobrane tak, by uniknąć błędów kontrapunktycznych (według zasad kontrapunktu z tamtego okresu).

Ockeghem zapisał się w historii muzyki również jako twórca najstarszego zachowanego do dzisiaj requiem (wcześniejsza msza żałobna Dufaya zaginęła).

Prawdopodobnie jest także autorem 36-głosowego kanonu Deo gratias (rozbrzmiewa w nim jednak najwyżej 11 głosów równocześnie, z wyjątkiem zakończenia, gdzie kolejne głosy trzymają w unisonie długą nutę, dopóki ostatni głos nie zakończy swojej melodii i na ostatnim akordzie wszystkie się spotykają.).

Kompozycje[edytuj | edytuj kod]

(na podstawie materiałów źródłowych [1][2])

Msze[edytuj | edytuj kod]

  • Missa Au travail suis
  • Missa Caput
  • Missa Cuiusvis toni
  • Missa della Madonna (zaginiona)
  • Missa De plus en plus
  • Missa Domine, non secundum peccata nostra (zaginiona)
  • Missa Ecce ancilla Domini
  • Missa Fors seulement
  • Missa Jocundare (zaginiona)
  • Missa La belle se siet (zaginiona)
  • Missa Le serviteur (autorstwo wątpliwe, autorem może być również Johannes Tinctoris)
  • Missa L’homme armé
  • Missa Ma maistresse
  • Missa Mi-mi (Missa quarti toni)
  • Missa Pour quelque peine (autorstwo wątpliwe, autorem może być również Cornelius Heyns)
  • Missa Prolationum
  • Missa quinti toni
  • Missa Sine nomine a 3
  • Missa Sine nomine a 5
  • Requiem
  • Credo “De Village”

Motety[edytuj | edytuj kod]

  • Alma Redemptoris mater
  • Ave Maria
  • Celeste beneficium
  • Gaude Maria
  • Intemerata Dei Mater
  • Salve Regina (I)
  • Salve Regina (II)
  • Ut Heremita solus
  • Vivit Dominus
  • Mort tu as navré/Miserere – chanson/motet


Chansons[edytuj | edytuj kod]

  • Aultre Venus estés
  • Au travail suis
  • Baisiés moy dont fort
  • Departés vous, male bouche
  • D’un aultre amer
  • D’un aultre la
  • Fors seulement contre ce qu’ay promys
  • Fors seulement l’attente
  • Il ne m’en chault plus
  • Je n’ay dueil que je ne suis morte
  • La despourveue et la bannie
  • L’aultre d’antan l’aurtier
  • Les desléaux ont la saison
  • Ma bouche rit
  • Ma maistresse et ma plus grant amye
  • Petite camusette/S’elle m’amera
  • Prenez sur moi vostre exemple
  • Presque transi
  • Quant de vous seul
  • Se vostre cuer eslongne
  • Tant fuz gentement resjouy

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie msze Ockeghema nagrał zespół The Clerk's Group.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Chodkowski 1995 ↓, s. 626.
  2. a b c Perkins 2004 ↓.
  3. Arnaud SAINT-ANTONIN: Nymphes de bois - sommaire (fr.). [dostęp 2010-11-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995. ISBN 83-01-11390-1. (pol.)
  • Leeman L. Perkins: Ockeghem [Okeghem, Hocquegam, Okegus etc.], Jean de [Johannes, Jehan]. W: The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. C. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.)
  • Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, ​ISBN 83-01-00958-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]