Mumio

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy pojęcia z zakresu geologii. Zobacz też: kabaret Mumio.

Mumio (ang. shijalit, (sanskryt) शिलाजतु, śilājatu)[1] – gęsta, kleista substancja podobna smole, o barwie wahającej się między białą, a ciemnobrązową (ta druga jest pospolitsza), wydobywana głównie w Himalajach, Karakorum, na Wyżynie Tybetańskiej, na Kaukazie, w Ałtaju oraz górach regionu Gilgit-Baltistan[2][3]. Używana jest w ajurwedzie, tradycyjnej medycynie indyjskiej[4][5].

Skład[edytuj | edytuj kod]

Mumio to czarnobrązowa substancja o zmiennej gęstości

Mumio ma zawierać przynajmniej 85 minerałów, triterpeny i kwasy humusowe[4][5]. 80–85% mumio stanowi paleohumus, szczątki organiczne roślin powstałe ze skamielin po wielu procesach związanych z ciśnieniem i temperarturą, jakiej doświadczały. Wczesne prace dotyczące mumio donosiły, jakoby ze związków organicznych ten miał zawierać głównie kwas benzoesowy, kwas hipurowy, kwasy tłuszczowe, materiały o konsystencji żywicy i wosku, a także białka fibrylarne. Późniejsze intensywne badania z lat 80. XX wieku wykazały, że mumio zawiera głównie próchnicę (60–80%) oraz inne składniki – wspomniane już triterpeny, oraz kwasy: benzoesowy, hipurowy oraz kwasy tłuszczowe, do tego ichtiol, kwas elagowy, żywicę, sterole, aromatyczne kwasy karboksylowe, 3,4-benzokumarynę, aminokwasy oraz tłuszcze z pierścieniem fenolowym. Skład mumio jest zmienny w zależności od roślin, które brały udział w jego tworzeniu (i tym samym od regionu)[6].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Angielskie słowo shilajit jest fonetyczną adaptacją shilaajeet (hindi: शिलाजीत), które pochodzi z sanskrytu ((sanskryt) शिलाजतु, śilājatu)[1]. Dosłowne znaczenie tego wyrazu w sanskrycie oznacza „górską smołę”, pierwszy człon – शिला (śilā) – oznacza należący do, lub mający właściwości, skały, drugi natomiast – जातु (jatu) – znaczy „guma, lak, każda smolista substancja”[7].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pochodzący z sanskrytu wyraz Shilajit jest normalnie stosowany w ajurwedzie. Można również spotkać się z zapisem shilajeet ((hindi) शिलाजीत) i salajeet ((urdu) سلاجیت).

Znany jest pod wieloma innymi nazwami[8], jak mineral pitch czy mineral wax w języku angielskim, Asphaltum punjabianum w łacinie, lokalnie jako shargai, dorobi, barahshin, baragshun ((mong.) Барагшун), mumlai ((pers.) مملایی), tasmayi ((kaz.) тасмайы)[9], brag zhun (klasyczny język tybetański: བྲག་ཞུན་), chao-tong, wu ling zhi ((chiń.) 五灵脂), odnosi się to głównie do ekstrementów polatuch), badha-naghay (język buruszaski, również nawiązuje do odchodów polatuch), baad-a-ghee (w wakhi oznacza „odchody diabła”) oraz arkhar-tash (język kirgiski: архар-таш)[8]. W krajach byłego ZSRR najczęściej użwaną nazwą jest mumio ((ros.) мумиё), zapisywane na różne sposoby: mumijo, mumio, momia, moomiyo), pochodzącego od łacińskiego słowa ((łac.) mumia), zapożyczenia z arabskiego mūmiya ((arab.) مومياء), a dalej z perskiego mūm ((pers.) مومیا}).

Jeden gram oczyszczonego Mumio gotowego do spożycia. Wilgotność tej próbki wynosi 7–9%

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Euphorbia royleana, prawdopodobne źródło mumio

Kilku badaczy stwierdziło, że mumio nie przypomina innych minerałów wyciekających spomiędzy skał i najprawdopodobniej jest pochodzenia roślinnego. Niektóre podobne kaktusom rośliny, jak Euphorbia royleana, widywane były w okolicach miejsc wydobycia mumio, do tego ich gumy mają podobny skład[10]. Nie jest to pomysł nowy. Już starożytne teksty, jak Ćarakasanhita, wspominały o tym wątku. Według wspomnianej sanhity w maju i czerwcu żywica lub guma roślinna miała wyciekać spomiędzy skał ze względu na panujący gorąc, podobne informacje można odnaleźć w Rasarangini i Dwarishtarang. Dokładnego wyjaśnienia naukowego nie opracowano. O produkowanie mumio podejrzewa się wspomniane już wilczomlecze, ale i koniczynę białą (Trifolium repens). W pobliżu miejsc wydobycia rosną również mchy z rodzajów Barbula, skrzydlik (Fissidens), Minium, Thuidium oraz wątrobowce: Asterella, Dumortiera, Marchantia, Pellia, Plagiochasma, Stephenrencella i Anthoceros. Tkanki tych mszaków zawierają podobne pierwiastki (m.in. miedź, srebro, cynk, żelazo, ołów), co mumio[6].

Historia i zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze znane odniesienie do mumio (określonego jako shijalitu) pochodzi z 6 wieku p.n.e. W Ćarakasanhita, starożytnej sanskryckiej rozprawie o medycynie, zawarta jest informacja: Galaretowata substancja wydzielająca się ze sboczy górskich, gdzie w miesiącach [maju i czerwcu] i podgrzewają ją promienie słońca. Znana jest jako Šilájatu i leczy wszelakie dolegliwości. Mumio wydobywa się głównie w Himalajach, na Wyżynie Tybetańskiej, w Ałtaju i na Kaukazie. Barwa, zależnie od składu, prezentuje się jako biała przez żółtobrązową po czarną. W ajurwedzie za najwartościowszą uważa się czarną odmianę. Istnieje wiele lokalnych legend o pochodzeniu mumio, zazwyczaj bardzo przejaskrawionych. Istnieje również podobna wyglądem substancja zbudowana głównie z próchnicy, ozokeryt, który jednak nie jest stosowany leczniczo.

Po oczyszczeniu i ekstrakcji mumio ma jednolitą formę przywodzącą na myśl czarnobrązową pastę, z widocznym połyskiem, osobliwym zapachem i gorzkim smakiem. Wysuszony ma gęstość 1,1–1,8 g/cm³. W temperaturze poniżej 20 °C przyjmuje formę stałą, ogrzane topi się. Łatwo rozpuszcza się w wodzie[11].

Postulowane efekty lecznicze[edytuj | edytuj kod]

Mumio tradycyjnie spożywane jest na północy Indii i w Nepalu[12]. W tradycyjnej indyjskiej medycynie przypisywano mu liczne zastosowania – leczenie cukrzycy przy podawaniu wraz z mlekiem, jako afrodyzjak, w leczeniu kamieni nerkowych, odmy, hemoroidów, otyłości, anoreksji, złamań (razem z żywicą guggul) i zakażeń wewnętrznych. Miało również nasilać działanie innych leków pochodzenia roślinnego, co zaczęto badać w 2005 roku[6] oraz opóźniać starzenie się[12].

Badania[edytuj | edytuj kod]

Istnieje kilka patentów na używanie mumio w Indiach i Nepalu. Potencjalne możliwości lecznicze mumio zależą od jego składu, a tym samym i pochodzenia[12]. Na początku lat 50. XX wieku w Rosji i Indiach rozpoczęto badania naukowe nad mumio. W krajach byłego ZSRR preparaty oparte na mumio są nadal sprzedawane i rozwijane[13]. Przynajmniej do 2011 żaden z postulowanych wpływów mumio na organizm nie został udowodniony[14]. W 2014 oceniono, że wówczas niewiele było opublikowanych dobrze przeprowadzonych badań nad działaniem mumio, ukazało się więcej tych prowadzonych na zwierzętach lub in vitro[15].

Ze względu na zawarte kwasy fulwowe może mieć zastosowanie w zapobieganiu chorobie Alzheimera ze względu na hamowanie agregacji białek tau. Hipoteza ta wymaga dalszych badań[12]. Niektóre badnia sugerują, że mumio wykazuje właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne, adaptogenne, stymulujące układ odpornościowy i znoszące zmęczenie. Prawdopodobnie wynika to z zawartości kwasów fulwowych oraz dibenzo-α-pironów i ich pochodnych. Według Stohsa (2014) potrzeba więcej badań o poprawnej metodologii oraz wystandaryzowanym mumio[15].

Podczas jednego z badań (2016, badanie było randomizowane, z podwójną ślepą próbą i grupą kontrolną otrzymującą placebo) wykazano, że przyjmowanie 250 mg mumio dwa razy dziennie przez 90 dni u ochotników podniosło znacząco (P < 0.05) poziom testosteronu, porównując do wyników u grupy otrzymującej placebo. Nie zmieniły się poziomy LH i FSH[16]. W jednym z badań z 2016 roku autorzy wysnuli hipotezę, jakoby suplementowanie mumio u osób z otyłością typu I miało wspomagać adaptację układu mięśniowego[17].

Stosowanie mumio może stanowić zagrożenie, gdy nie zostało dobrze oczyszczone, ze względu na zawarte mykotoksyny czy jony metali ciężkich. Dotyczy to szczególnie wątpliwej jakości mumio sprzedawanego na niektórych stronach internetowych[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Rigpa Wiki
  2. Carol A. Hill, Paolo Forti: Cave minerals of the world, Volume 2. National Speleological Society, 1997, s. 217–23. ISBN 978-1-879961-07-4. (ang.)
  3. David Winston & Steven Maimes. Adaptogens: Herbs for Strength, Stamina, and Stress Relief, Healing Arts Press, 2007. ​ISBN 978-1-59477-158-3
  4. a b Ahmed R. Al-Himaidi, Mohammed Umar. Safe Use of Salajeet During the Pregnancy of Female Mice. „Journal of Biological Sciences”. 3 (8), s. 681–684, 2013. DOI: 10.3923/jbs.2003.681.684 (ang.). 
  5. a b Shibnath Ghosal. Chemistry of shilajit, an immunomodulatory Ayurvedic rasayan. „Pure and Applied Chemistry”. 62 (7), s. 1285–1288, January 2009. DOI: 10.1351/pac199062071285 (ang.). 
  6. a b c Suraj P. Agarwal, Rajesh Khanna, Ritesh Karmarkar, Md. Khalid Anwer & Roop K. Khar. Shilajit: A Review. „Phytoterapy Research”. 21, s. 401–405, 2007. 
  7. The University of Chicago: Digital South Asia Library (ang.). [dostęp 2017-12-23].
  8. a b Shilajit. W: David Winston, Steven Maimes: Adaptogens: Herbs for Strength, Stamina, and Stress Relief. Inner Traditions / Bear & Company, 2007, s. 201–204. ISBN 978-1-59477-969-5. (ang.)
  9. Murat Kizaibek. Research advances of Tasmayi. „Zhongguo Zhong Yao Za Zhi”. 38 (3), s. 443–448, 2013. DOI: 10.4268/cjcmm20130331 (ang.). 
  10. VK Lal, KK Panday, ML Kapoor. LITERARY SUPPORT TO THE VEGETABLE ORIGIN OF SHILAJIT. „Ancient Science of Life,”. 7 (3–4), s. 145–8, 1988. PMID: 22557605 (ang.). 
  11. Mumijo Traditional Medicine: Fossil Deposits from Antarctica (Chemical Composition and Beneficial Bioactivity). „Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine”. 2011, s. 738131, September 2010. DOI: 10.1093/ecam/nen072. PMID: 18996940 (ang.). 
  12. a b c d e Carlos Carrasco-Gallardo, Leonardo Guzmán & Ricardo B. Maccioni. Shilajit: A Natural Phytocomplex with Potential Procognitive Activity. „International Journal of Alzheimer's Disease”. 2012, 2012. 
  13. Igor Schepetkin, Andrei Khlebnikov, Byoung Se Kwon. Medical drugs from humus matter: Focus on mumie. „Drug Development Research”. 57 (3), s. 140–159, 2002. DOI: 10.1002/ddr.10058 (ang.). 
  14. Eugene Wilson, Dubey, G. Prasad, Klose, Petra i inni. Review on shilajit used in traditional Indian medicine. „Journal of Ethnopharmacology”. 136 (1), s. 1–9, June 2011. DOI: 10.1016/j.jep.2011.04.033. PMID: 21530631 (ang.). 
  15. a b Stohs SJ. Safety and efficacy of shilajit (mumie, moomiyo). „Phytotherapy Research”. 28 (4), 2014. DOI: 10.1002/ptr.5018. 
  16. Pandit S, Biswas S, Jana U, De RK, Mukhopadhyay SC, Biswas TK. „Andrologia”. 48 (5), s. 570-5, 2016. 
  17. Das A, Datta S, Rhea 1, Sinha M, Veeraragavan 2, Gordillo G, Roy S. „Journal of Medicinal Food”. 19 (7), 2016.