NHI NH90

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
NH Industries NH90
NH Industries NH90 należący do Bundeswehry
NH Industries NH90 należący do Bundeswehry
Dane podstawowe
Państwo  Francja
 Niemcy
 Włochy
 Holandia
Producent NHIndustries
Typ śmigłowiec wielozadaniowy
Załoga 2 + 20 pasażerów
Historia
Data oblotu 18 grudnia 1995
Lata produkcji od 2006
Egzemplarze 306
(514 zamówionych)
Dane techniczne
Napęd 2 silniki turbinowe Rolls-Royce Turboméca RTM322-01/9
lub
General Electric T700/T6E1
Moc każdy:
RTM: 2172 KM (1598 kW)
GE: 2095 KM (1541 kW)
Wymiary
Średnica wirnika 16,30 m
Długość 19,56 m
Wysokość 5,31 m
Masa
Własna 6400 kg
Startowa 10 600 kg
Osiągi
Prędkość maks. 300 km/h
Prędkość przelotowa 260 km/h
Prędkość wznoszenia 11,2 m/s
Pułap praktyczny 6000 m
Zasięg 982 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
karabin maszynowy kalibru 7,62 lub 12,7 mm, torpedy, przeciwokrętowe pociski rakietowe
Liczba miejsc
do 20
Rzuty
Rzuty samolotu

NH Industries NH90 – dwusilnikowy śmigłowiec wielozadaniowy produkowany przez europejskie przedsiębiorstwo NHIndustries, założone przez firmy: Agusta, Eurocopter oraz Fokker. Śmigłowiec opracowany został w dwóch wersjach – transportowej TTH (Tactical Transport Helicopter) oraz morskiej NFH (NATO Frigate Helicopter).

Śmigłowiec został zamówiony przez siły zbrojne 14 państw, a jego pierwsze egzemplarze weszły do służby w 2006 roku.

Rozwój[edytuj | edytuj kod]

1 września 1992 roku NH Industries podpisało kontrakt na opracowanie i budowę prototypów śmigłowca NH90. Umowa została zawarta pomiędzy NHIndustries a NAHEMA (NATO Helicopter Management Agency).

Na początku projekt borykał się z problemami finansowymi jednak duże zamówienie na 298 helikopterów w roku 2000 przez kraje partnerskie pozwoliło na kontynuowanie badań.

W założeniu NH90 miał być produkowany w trzech fabrykach: Cascina Costa we Włoszech, Marignane we Francji i Donauwörth w Niemczech. Wraz z kolejnymi zamówieniami uruchomiono także linie montażu finalnego w zakładach Patrii w Finlandii dla krajów skandynawskich oraz w Brisbane dla Australii.

Łącznie złożono zamówienia na 514 śmigłowców tego typu. Pierwsze egzemplarze zostały dostarczone w 2006 roku. Do października 2015 przekazano 250 sztuk[1]. W 2016 roku łączny nalot śmigłowców NG90 osiągnął 100 tys. godzin[2].

Miejsca finalnego montażu:[3]

  • Wenecja-Tessera, Włochy (AgustaWestland) od 2010: 116 dla Włoch, 20 dla Holandii, 14 dla Norwegii, pierwotnie dla Portugalii[4].
  • Donauwörth, Niemcy (Eurocopter Deutschland): 100 dla Niemiec, 4 NFH dla Belgii[5].
  • Marignane, Francja (Eurocopter): 101 dla Francji, 20 dla Omanu, 8 dla Nowej Zelandii, 4 dla Belgii, 4 dla Australii, 2 dla Finlandii, 2 dla Maroka, 1+ dla Grecji.
  • Albacete, Hiszpania (Eurocopter España) od 2013: 22 dla Hiszpanii[6]
  • Halli, Jämsä, Finlandia (Patria) od 2005: 18 dla Finlandii, Szwecji.
  • Brisbane, Australia (Australian Aerospace/Eurocopter): 47 dla Australii.

Problemy[edytuj | edytuj kod]

W 2010 niemiecka gazeta Bild pisała o braku gotowości śmigłowców do transportu żołnierzy. Eksperci niemieckiej armii mówili, że siedzenia w NH90 były dopuszczone do maksimum 110 kg, co jest niewystarczające dla w pełni wyposażonych żołnierzy. Nie było także możliwości zabezpieczenia cięższego uzbrojenia, a podłoga kabiny była podatna na uszkodzenia. Żołnierze w pełnym rynsztunku nie mogli także korzystać z tylnej rampy w związku z nałożonymi ograniczeniami konstrukcyjnymi. Nie było także możliwości zamontowania ciężkiego karabinu maszynowego w drzwiach ani sprzętu do dokonywania desantu z powietrza lub skoków spadochronowych. Raportowano także o problemach z lądowaniem śmigłowca – lądowanie możliwe było tylko na utwardzanej powierzchni z przeszkodami nieprzekraczającymi 16 centymetrów[7]. W odpowiedzi niemieckie ministerstwo obrony ogłosiło, że Eurocopter został poinformowany o problemach i zostaną one rozwiązane[8].

W Listopadzie 2011 śmigłowiec został umieszczony na liście "Projects of Concern" Australijskiego Departamentu Obrony w związku z opóźnieniami i znaczną ilością problemów konstrukcyjnych[9], wliczając w to problem który doprowadził do uziemiania całej floty australijskich MRH90 w 2010 po awarii kompresora w jednym z dwóch silników[10].

W czerwcu 2014 roku Holandia odkryła problemy z korozją we flocie swoich NH90, co doprowadziło do wstrzymania dostaw wersji NFH[11]. Producent zgodził się na pokrycie kosztów programu naprawczego, co doprowadziło do wznowienia dostaw w grudniu 2014[12].

W czerwcu 2014 Niemiecki NH90 doznał awarii przekładni głównej która zmusiła go do awaryjnego lądowania w Uzbekistanie. Raportowano również problemy w innych niemieckich NH90 które miały często uruchamiane silniki - efektem tego zarekomendowano wydłużenie czasu między lotami[13]. Między 6 a 23 lutego 2015 Niemcy uziemiły swoją flotę NH90 przez obawy o bezpieczeństwo pilotów po tym jak śledztwo wykazało, że doszło do zwarcia w konsoli nad głową pilota. NHIndustries wysłało rekomendacje do pozostałych krajów operujących NH90 i zobowiązało się do wprowadzenia usprawnień w konstrukcji[14][15].

W październiku 2014 opublikowano raport wykonany przez firmę P3 w który stwierdzał, że niemieckie śmigłowce NH90 nie będą się kwalifikować do wsparcia operacji NATO i innych działań poza granicami Niemiec do roku 2016[16].

W styczniu 2015 siły zbrojne Finlandii ogłosiły, że w związku z brakiem części zamiennych mają problemy z utrzymaniem śmigłowców w gotowości operacyjnej. W 2014 roku serwis był w stanie wykonywać swoje zadania tylko w 19%, a czas oczekiwania na części zamienne wynosił około 200 dni. Producent wspomniał o zwiększeniu dostaw części i poprawieniu systemu serwisowania[17].

W kwietniu 2017 roku awaria silnika nowozelandzkiego NH90 stała się przyczyną awaryjnego lądowania. W następstwie tego zdarzenia wprowadzono ograniczenia w lotach śmigłowców jedynie do obszarów, na których możliwe jest stosunkowo łatwe znalezienie miejsca do posadzenia maszyny na ziemi[18].

Wersje[edytuj | edytuj kod]

NFH: NATO Frigate Helicopter[edytuj | edytuj kod]

Morska wersja przystosowana do bazowania na fregatach, zasadniczym zadaniem jest zwalczanie okrętów podwodnych i nawodnych. Są przystosowane także do działania w nocy i prowadzenia misji poszukiwawczo-ratowniczych.

TTH: Tactical Transport Helicopter[edytuj | edytuj kod]

Taktyczny śmigłowiec transportowy w wersji bazowej mogący zabrać na pokład 20 wyekwipowanych żołnierzy lub 2,5 t ładunku, wyposażony w tylną rampę załadunkową. Do zadań ewakuacji medycznej może przenosić do 12 noszy. Może zostać przystosowany także do zadań SAR, CSAR, walki elektronicznej, dowodzenia i przewozu VIP.

Szwedzi zamówili 18 śmigłowców w wersji z podwyższoną kabiną (1,82 m zamiast 1,58 m) - rozwijaną także z myślą o śmigłowcach VIP. Problemy w jej rozwoju spowodowały jednak opóźnienie wprowadzenia do służby do około 2020 roku. Jako rozwiązanie tymczasowe Szwecja zakupiła 15 śmigowców UH-60M[19].

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Państwa, które złożyły zamówienie na śmigłowce NH90[20]:

Kraj Wersja Dostarczono
  TTH     NFH     TTH     NFH  
 Australia 47 39
 Belgia 4 4 4 4
 Finlandia 20 20[21]
 Francja 74[22] 27 17 15
 Grecja 20 18
 Hiszpania 45 2
 Holandia 201 20[23]
 Katar 28
 Niemcy 82[24] 182 40
 Norwegia 14 5
 Nowa Zelandia 83 8
 Oman 20 15
 Szwecja 184 16
 Włochy 705 46 30 17
Suma 436 129 209 61
575 270
Anulowane zamówienia
 Portugalia 10[25]

1 W tym 8 T-NFH do zadań transportowych.
2 Zobowiązanie, zamiast 40 TTH.
3 Dziewiąta sztuka z przeznaczeniem na części.
4 Wariant B z wysoką kabiną, 9 w wersji SAR, 9 w wersji ZOP.
5 10 w wariancie NH90 MITT, ze składanym wirnikiem.

Belgia[edytuj | edytuj kod]

27 kwietnia 2007 rząd belgijski zaakceptował formalnie decyzję o zakupie śmigłowców NH90. Belgia zamówiła cztery śmigłowce w wersji TTH i cztery NFH z opcją na kolejne dwie maszyny. Odpowiednią umowę podpisano 18 czerwca 2007 roku w trakcie trwania Międzynarodowego Salonu Lotniczego w Paryżu w trakcie uroczystości, podczas której odpowiednią umowę podpisały również Niemcy[26]. Pierwszą z maszyn w wersji TTH odebrano 21 grudnia 2012 roku, ostatnią 13 listopada 2014 roku. Śmigłowce w tej wersji dla Belgii wyprodukowano we francuskim Marignane. Pierwsza z belgijskich maszyn wersji NFH, oblatana została 13 kwietnia 2013 roku a dostarczona odbiorcy w sierpniu tego samego roku. Ostatni ze śmigłowców tej wersji został odebrany w sierpniu 2015 roku. NH90 TTH znalazły się na stanie 18. Dywizjonu 1. Skrzydła w bazie Beauvechain. Z kolei NH90 NHH, weszły w skład 40. Dywizjonu z bazy w Koksijde[21].

Finlandia[edytuj | edytuj kod]

Finlandia podpisała zamówienie na 20 śmigłowców w wersji transportowej TTH 19 października 2001 roku. Fińskie zamówienie było częścią wspólnego, skandynawskiego programu śmigłowcowego, mającego na celu ujednolicić floty tego typu maszyn w Finlandii, Szwecji, Norwegii i Danii. Dzięki takiemu rozwiązaniu, obniżono by koszty ewentualnych wspólnych ćwiczeń i działań. Dania, w odróżnieniu od pozostałych krajów skandynawskich, wybrała śmigłowiec AW101. W przypadku Finlandii, NH90 miały zastąpić radzieckiej produkcji śmigłowce Mi-8. 15 wrześnie 2004 roku we francuskim Marignane dokonano oblotu pierwszej maszyny przeznaczonej dla Finów. Docelowo jednak, Finlandia wynegocjowała uruchomienie linii montażowej swoich oraz szwedzkich śmigłowców w zakładach Patria w Jämsä. Pierwszy egzemplarz zbudowany w Finlandii został oblatany 13 lipca 2005 roku na lotnisku Jämsä. Za jego sterami siedziała jednak francuska załoga w składzie Didier Guerin (pilot), Nicolas Certain i François Rostaing (technicy pokładowi). Po ukończeniu wszystkich przewidzianych testów i badań, pierwszy z zamówionych śmigłowców został odebrany 11 marca 2008 roku. W lipcu 2015 roku, odebrana została ostatnia z zamówionych maszyn, będącą jednocześnie dziewiętnastym śmigłowcem wyprodukowanym w Finlandii. Śmigłowce zgrupowane są w bazie w Utti[21].

Grecja[edytuj | edytuj kod]

29 sierpnia 2013 roku Grecja podpisała kontrakt na zakup dwudziestu śmigłowców w wersji TTH z opcją na kolejne czternaście. Pierwszy z greckich śmigłowców został oblatany 13 lipca 2005 roku, dopiero jednak sześć lat później, 7 czerwca 2011 roku Grecy odebrali pierwsze dwie maszyny. Powodem zwłoki były długotrwałe próby śmigłowców jakie przeprowadzał producent[21].

Katar[edytuj | edytuj kod]

14 marca 2018 roku, w trakcie odbywających się w Doha targów zbrojeniowych DIMDEX 2018 (Doha International Maritime Defence Exhibition and Conference), rząd Kataru podpisał z firmą Leonardo, reprezentującą konsorcjum NHIndustries, umowę na zakup 28 śmigłowców NH90. Szesnaście z nich, ma zostać wyprodukowane we francuskim Marignane w wersji transportu taktycznego TTH a tuzin, we włoskiej fabryce Leonardo w Wenecja-Tessera w wersji morskiego śmigłowca pokładowego NFH[27].

Oman[edytuj | edytuj kod]

Kontrakt na dostawę dwudziestu śmigłowców dla Omanu podpisano 24 lipca 2004 roku. Wszystkie maszyny do realizacji tego kontraktu wyprodukowano w Marignane. Pierwszy z przeznaczonych dla Omanu śmigłowców został oblatany 9 maja 2007 roku. Trzy lata później, po zrealizowaniu wszystkich badań i prób, 23 czerwca 2010 roku, Oman przejął pierwszy z zamówionych śmigłowców. Uroczystość odbyła się w bazie RAFO Musannah a protokół ich odbioru został podpisany 28 czerwca tego samego roku. O realizacji pierwszej dostawy, konsorcjum NHIndustries poinformowało 30 czerwca 2010 roku. Omańskie śmigłowce należą do wersji TTH ale różnią się wyposażeniem od reszty tego typu maszyn. Śmigłowce wyposażone są w głowice optoelektroniczną Safran Euroflir 410, przeznaczoną dla morskiej wersji śmigłowca. Zapewnia ona załodze lepsze możliwości obserwacji niż będący standardowym wyposażeniem wersji TTH nawigacyjny zestaw FLIR 111. Montaż głowicy, wymusił na konstruktorach przeniesienie anteny radiolokatora meteorologicznego Honeywell Primus 701A ponad głowice i umieszczenie jej w osłonie wystającej z dziobu śmigłowca. Dodatkowo, w omańskich śmigłowcach zamontowano silniki Rolls-Royce Turbomeca RTM322-01/9A, o zwiększonej mocy w porównaniu do standardowych Rolls-Royce Turbomeca RTM322-01/9. Śmigłowce na stałe stacjonują w bazie RAFO Musannah[21][28].

Szwecja[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2001 roku Szwecja podpisała kontrakt na zakup osiemnastu śmigłowców. Trzynaście w wersji TTH i pięć morskich NFH. Produkcja szwedzkich maszyn została zlokalizowana w fińskich zakładach koncernu Patria. Szwedzkie śmigłowce charakteryzują się zmodyfikowanym wyposażeniem, odmiennym od egzemplarzy wykorzystywanych przez pozostałych użytkowników NH90. Obejmuje ono wciągarkę ratowniczą, elektrooptyczną głowicę obserwacyjną, system wsparcia dowodzenia konstrukcji Saab, reflektor poszukiwawczy SX-16, rozbudowany system odladzania oraz zintegrowany system samoobrony. Kabina transportowa jest podwyższona o 24,5 cm, do wysokości 1,82 m. Odmiana z taką kabiną nosi dodatkowe oznaczenie HCV (High Cabin Version). Wymaganiom stawianym przez odbiorce nie był w stanie sprostać producent śmigłowców. Dlatego też pierwsze sześć dostarczonych Szwecji egzemplarzy, pozbawionych było kompletu wyposażenia. W efekcie, maszyny wykorzystywane były jedynie do szkolenia personelu. Będąc pozbawionym w pełni wyposażonych śmigłowców, Szwecja została zmuszona do awaryjnego zakupu amerykańskich Sikorsky UH-60M Black Hawk, które zostały wysłane między innymi do Afganistanu, w celu realizacji szwedzkich zobowiązań międzynarodowych. Pierwszy szwedzki śmigłowiec został oblatany 18 marca 2005 roku w Marignane. Za jego sterami siedzieli pilot Philippe Boutry oraz Denis Trivier i Jean-Claude Rabany - inżynierowie pokładowi. W trakcie prób, maszyna nosiła cywilną rejestrację F-ZWTG. Łącznie we Francji wybudowano trzy śmigłowce TTH dla Szwecji, pozostała dziesiątka została wybudowana w zakładach Patria w Finlandii. Wszystkie pięć maszyn w wersji NFH, wybudowano w niemieckim Donauwörth. Pierwsza z nich została dostarczona do Szwecji 17 grudnia 2015 roku a ostatnia 12 lipca 2017 roku. Szwedzkie NH90 otrzymały lokalne oznaczenie HKP-14. Wersja podstawowa TTH, otrzymała oznaczenie HKP-14A. HKP-14B zarezerwowane jest dla bazowej wersji morskiej. Pierwsze cztery maszyny TTH dostarczono w wersji HKP-14A, kolejne dwa śmigłowce w wersji HKP-14C a kolejne w wersji HKP-14D. Dopiero ta wersja w pełni odpowiadała szwedzkim wymaganiom. Pierwszy, w pełni wyposażony NH90 TTH (HKP-14D), został dostarczony 23 grudnia 2013 roku. Szwedzkie śmigłowce podlegają dalszym modernizacjom, docelowym standardem ma być wersja oznaczona jako HKP-14E i do tego standardu mają zostać doprowadzone wszystkie śmigłowce TTH. Ostateczna morska wersja ma nosić oznaczenie HKP-14F. Szwedzkie maszyny obydwu wersji zostały zgrupowane w skrzydle śmigłowcowym (Helikopterflottiljen). Śmigłowce w wersji transportowej znajdują się na wyposażeniu 1. Dywizjonu (1 Helikopterskvadronen) i stacjonują w bazie Luleå. Natomiast morskie śmigłowce należą do 3. Dywizjonu (3 Helikopterskvadronen) i stacjonują w Ronneby[29][21][30].

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Włoskie maszyny w wersji NH90 TTH zostały jako pierwsze wykorzystane bojowo. 24 sierpnia 2012 roku Włoskie Ministerstwo Obrony poinformowało o rozpoczęciu przerzutu śmigłowców do Afganistanu. Sześć maszyn, które trafiły tam na pokładach ciężkich samolotów transportowych, zastąpiły wykorzystywane wcześniej śmigłowce AB-212[31].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Agencja Lotnicza ALTAIR Sp. z o.o.: Przekazano 250. NH90. 2015-10-15. [dostęp 2015-10-15].
  2. Agencja Lotnicza ALTAIR Sp. z o.o.: 100 tys. h nalotu floty NH90. 2016-05-02. [dostęp 2016-05-03].
  3. nhindustries.com. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. Venice Tessera NH90 Assembly Line Celebrates Its First Anniversary with a Double Delivery. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. Oblot belgijskiego NH90 NFH.
  6. Airbus Helicopters delivers the first NH90 and the first two HAD-E Tigers to the Spanish Ministry of Defense. airbushelicopters.com
  7. Bild: Neuer Nato-Hubschrauber für Soldaten ungeeignet. 23 lutego 2010. [dostęp 23 lutego 2010].
  8. UPI: Germany not happy with NH90 helicopter. 25 lutego 2010. [dostęp 23 lutego 2010].
  9. Minister for Defence and Minister for Defence Materiel: Minister for Defence and Minister for Defence Materiel – Projects of Concern Update. 28 listopada 2011. [dostęp 25 czerwca 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  10. Minister for Defence and Minister for Defence Materiel: MRH90 recommencement of flying operations. 22 lipca 2010. [dostęp 25 czerwca 2015].
  11. Altair: Skorodowane holenderskie NH90. 30 czerwca 2014. [dostęp 25 czerwca 2015].
  12. Defence 24: Holandia odbierze kolejne śmigłowce NH90. Problemy z korozją opanowane?. 18 grudnia 2014. [dostęp 25 czerwca 2015].
  13. Dziennik Zbrojny: Problemy z niemieckimi NH90. 27 października 2014. [dostęp 25 czerwca 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  14. IHS Jane's 360: Germany ends NH90 grounding. 25 lutego 2015. [dostęp 25 czerwca 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  15. IHS Jane's 360: Airbus recommends Germany lift NH90 grounding order. 9 lutego 2015. [dostęp 25 czerwca 2015]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  16. Defence 24: Niemieckie śmigłowce NH90 nie mogą wspierać NATO. 29 października 2014. [dostęp 25 czerwca 2015].
  17. Defence 24: Problemy z serwisowaniem fińskich śmigłowców NH-90. 26 stycznia 2015. [dostęp 25 czerwca 2015].
  18. Jacek Zemło: Kłopoty nowozelandzkich NH90. konflikty.pl, 23 kwietnia 2017. [dostęp 23 kwietnia 2017].
  19. DSCA notified Congress on September 29, of a possible Foreign Military Sale to Sweden of UH-60M BLACKHAWK Helicopters (ang.). 2010-09-30. [zarchiwizowane z tego adresu].
  20. The Royal Air Force of Oman takes delivery of its first NH90 (ang.). NHIndustries, 2010-06-28. [dostęp 2011-06-11].
  21. a b c d e f Michał Fiszer, Jerzy Gruszczyński, NHIndustries NH90, „Lotnictwo Aviation International”, nr 12 (2017), s. 50–55, ISSN 1732-5323
  22. The Ministry of Defence Orders Six Additional NH90 Helicopters. 2016-01-07.
  23. Holandia odebrała ostatni śmigłowiec NH90.
  24. Mniejsze straty niemieckiego Eurocoptera. altair, 17 marca 2013.
  25. Portugalia zrezygnowała z NH90 (pol.). AltAir, 2012-07-03. [dostęp 2012-07-03].
  26. Belgian and German NH90 Orders, „Air Forces Monthly”, nr 8 (2007), s. 13, ISSN 0955-7091
  27. Katar kupuje NH90, „Lotnictwo”, nr 4 (2018), s. 8, ISSN 2450-1298
  28. Oman odebrał pierwsze NH90 TTH, „Lotnictwo”, nr 8 (2010), s. 8, ISSN 2450-1298
  29. Szwedzi odebrali docelowego NH90TTH, „Lotnictwo”, nr 2 (2014), s. 9, ISSN 2450-1298
  30. Michał Gajzler, Postępy w programie NH90, "Nowa Technika Wojskowa", nr 12 (2017), s. 70-77, ISSN 1230-1655
  31. Operacyjny debiut śmigłowców transportowych NH90 TTH w Afganistanie, „Lotnictwo”, nr 10 (2012), s. 4, ISSN 2450-1298

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]