Katar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy państwa Katar. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
دولة قطر
Państwo Katar
Flaga Kataru
Godło Kataru
Flaga Kataru Godło Kataru
Hymn:
As Salam al Amiri

(Hymn pokoju)
Język urzędowy arabski
Stolica Doha
Ustrój polityczny monarchia absolutna
Typ państwa emirat
Głowa państwa emir Tamim ibn Hamad Al Sani
Szef rządu premier Abd Allah ibn Nasir ibn Chalifa Al Sani
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
166. na świecie
11 586[1] km²
0%
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
146. na świecie
2 042 444[a]
176 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

166,3 mld[2] USD
60 804[2] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

340,6 mld[2] dolarów międzynar.
124 529[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna rial katarski (QAR)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
3 września 1971
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 QA
Domena internetowa .qa
Kod samochodowy QA
Kod samolotowy A7
Kod telefoniczny +974
Qatar CIA map PL.png

Katar (arab. قطر (wym. [ˈqɑtˤɑr]) – trl. Qaţar, trb. Katar), Państwo Katar (arab. دولة قطرtrl. Dawlat Qaţar, trb. Daulat Katar) – państwo położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego (na półwyspie Katar) nad Zatoką Perską. Stolicą Kataru jest Doha. Inne większe miasta to Ar-Rajjan, Musajid, Al-Wakra, Chaur, Duchan, Umm Bab. Powierzchnia Kataru wynosi 11,6 tys. km²; graniczy on tylko z Arabią Saudyjską. Językiem urzędowym jest język arabski, ale w użyciu jest także angielski[3]. Katar podzielony jest na siedem okręgów.

Katar jest państwem członkowskim Ligi Państw Arabskich, Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, Międzynarodowej Organizacji Pracy, Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Organizacji Współpracy Islamskiej, Organizacji Krajów Eksportujących Ropę Naftową, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Rady Współpracy Zatoki Perskiej, Światowej Organizacji Handlu[3].

Społeczeństwo katarskie jest najbogatszym społeczeństwem świata[4].

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Katar to księstwo (emirat). Według tymczasowej konstytucji z 1970 głową państwa jest emir (z panującego rodu Al Sani)[5]. Władzę wykonawczą sprawuje powoływany przez emira rząd (z premierem). 35-osobowa Rada Doradcza jest organem konsultacyjnym rządu[5]. Nie ma parlamentu ani partii politycznych[5].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Katar od 2004 roku podzielony jest na 7 okręgów.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Kataru.
Widok z kosmosu

Powierzchnia państwa jest nizinna (wysokość 50–103 m), pustynna (pustynia piaszczysto-kamienista), w części północno-wschodniej zabagniona[6]. Klimat zwrotnikowy wybitnie suchy. Średnia temperatura miesięczna w styczniu wynosi 17 °C, a w sierpniu waha się od 38 do 44 °C[6]. Średnia roczna suma opadów wynosi około 80 milimetrów. Ulewne deszcze pojawiają się w okresie od grudnia do lutego[6]. Katar nie ma wód śródlądowych. Ludność zaopatrywana jest w odsoloną wodę morską. W Katarze występuje roślinność pustynna. Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XVI wieku Portugalczycy próbowali opanować półwysep[7]. Od XIX wieku kraj jest rządzony przez ród Al Sani. Katar dwa razy w historii był pod zaborami: w latach 1871–1916 wcielony do Imperium Osmańskiego, a w latach 1916–1971 pod protektoratem Wielkiej Brytanii[7]. Od 1971 tym wewnętrznie stabilnym krajem znów rządzi ród Al Sani.

W 1913 swoich roszczeń co do Kataru zrzekła się Turcja. Trzy lata później obszar ziem arabskich został podzielony między dwa europejskie mocarstwa: Francję i Wielką Brytanię. W 1915 ostatni tureccy żołnierze opuścili Katar, a rok później na mocy katarsko-brytyjskiej umowy państwo zostało protektoratem Wielkiej Brytanii. W zamian za ograniczone gwarancje bezpieczeństwa szejk Kataru zobowiązał się nie utrzymywać stosunków dyplomatycznych z żadnym mocarstwem bez zgody rządu brytyjskiego[7]. W 1939 odkryto złoża ropy naftowej i w 1949 rozpoczęto ich przemysłową eksploatację[7]. W 1970 wprowadzono prowizoryczną konstytucję[7]. 1 września 1971 następca tronu, szejk Chalifa ibn Hamad, ogłosił pełną niepodległość Kataru. Dwa dni później układ z Wielką Brytanią z 1916 stracił moc, a Katar stał się państwem suwerennym. W tym samym roku Katar przystąpił do Organizacji Narodów Zjednoczonych i Ligi Państw Arabskich. W 1972 w wyniku bezkrwawego zamachu stanu władzę zdobył Chalifa ibn Ahmad Al Sani.

W 1979 Katar zerwał stosunki dyplomatyczne z Egiptem (po zawarciu układu pokojowego z Izraelem). Stosunki dyplomatyczne przywrócono w 1987. Katar poparł Irak w wojnie iracko-irańskiej. W 1990 Katar potępił agresję Iraku na Kuwejt i udostępnił swoje terytoria wojskom koalicji antyirackiej[7]. W czerwcu 1995 Chalifa ibn Ahmad Al Sani utracił władzę na rzecz swego syna Hamada[7].

W drugiej dekadzie XXI wieku Katar zorganizował wiele imprez sportowych o światowym formacie, w tym Mistrzostwa Świata w Piłce Ręcznej Mężczyzn 2015[8] i Mistrzostwa Świata w Kolarstwie Szosowym 2016[9]. W 2022 odbędą się w tym państwie mistrzostwa świata w piłce nożnej[10].

5 czerwca 2017 część krajów arabskich ogłosiło zerwanie stosunków dyplomatycznych z Katarem pod pretekstem wspierania przez to państwo terroryzmu[11].

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Katar dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[12]. W 2017 uzbrojenie sił lądowych Kataru składało się z: 92 czołgów, 464 opancerzonych pojazdów bojowych, 24 zestawów artylerii holowanej oraz 21 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[12]. W tym samym roku Marynarka wojenna Kataru dysponowała 69 okrętami obrony przybrzeża[12]. Katarskie siły powietrzne posiadały w 2014 uzbrojenie w postaci, między innymi, 9 myśliwców, 53 samolotów transportowych, piętnastu samolotów szkolno-bojowych oraz 43 śmigłowców[12].

Wojska katarskie w 2014 liczyły 12 tysięcy żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2017) katarskie siły zbrojne stanowią 91. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1,93 mld dolarów (USD)[12].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Doha – stolica Kataru

Katarowi najwięcej dochodów przynosi wydobycie gazu ziemnego oraz ropy naftowej. Krajowy przemysł koncentruje się nie tylko na wydobywaniu tych surowców, ale i na ich przetwórstwie. W 1971 u wybrzeży emiratu odkryto największe złoże gazu ziemnego na świecie – tzw. Pole Północne – o zasobach sięgających 18 bilionów metrów sześciennych[13], co uplasowało Katar (obok Rosji i Iranu) wśród trzech państw o największych zasobach gazu ziemnego na świecie. Do Kataru należy około 5% światowych rezerw gazu ziemnego[14]. Katar jest obecnie największym eksporterem gazu ziemnego w postaci płynnej (LNG) na świecie. Rozwija tę technologię od 1997, gdy pierwszy transport LNG został wysłany do Hiszpanii[13]. Według szacunków złoża ropy naftowej wyczerpią się około 2025[14]. Przepisy dotyczące działalności firm zagranicznych w sektorze naftowym zliberalizowano w 2002[7].

W 1998 rozpoczęto prywatyzację sektora państwowego (w tym naftowego)[14]. Produkt krajowy brutto w 2016 wyniósł 129726 dolarów na osobę[15].

Przemysł przetwórczy (rafineryjny, nawozów sztucznych, hutnictwo, odsalarnie wody morskiej) jest skoncentrowany w specjalnej strefie przemysłowej Musajid oraz w stolicy (spożywczy, cementowy, odzieżowy, elektrownie, odsalarnie wody morskiej). Wokół portu Ras Laffa powstały zakłady przetwarzania gazu ziemnego[14].

Rolnictwo jest słabo rozwinięte. Grunty orne i sady zajmują 0,7% powierzchni kraju. Warzywa (pomidory, melony, kapusta), zboża (proso, sorgo, kukurydza) oraz owoce (głównie palmę daktylową) uprawia się na glebach nawadnianych odsoloną wodą morską[14]. Hoduje się bydło, owce, kozy i wielbłądy. Na wybrzeżu poławia się ryby i perły[14].

W Katarze rozwinął się transport samochodowy (1,2 tys. km dróg) oraz rurociągowy (ropociągi, gazociągi i inne o łącznej długości ok. 2,4 tys. km)[14]. Porty morskie znajdują się w Dosze i Musajidzie. Międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy[14].

Katar eksportuje ropę naftową i produkty naftowe, gaz ziemny, stal i nawozy sztuczne, a importuje maszyny, sprzęt transportowy, wyroby przemysłowe i żywność[14]. Głównymi partnerami handlowymi są: Japonia, Korea Południowa, Francja, Niemcy[14].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 2017 w Katarze mieszkało 2 314 307 osób[1]. Państwo to zamieszkują Arabowie (40%), Pakistańczycy (18%), Indyjczycy (18%), Irańczycy (10%) i inni[1]. Przyrost naturalny w 2017 wyniósł 2,27‰[1]. Struktura wiekowa: 0–14 lat 12,63%; 15–24 lat 12,35%, 25–54 lat 70,59%, 55–64 3,42%, 65 lat i więcej 1%[1]. Śmiertelność niemowląt w 2017 wyniosła 6,2 zgonów na tysiąc urodzeń[1], a współczynnik dzietności 1,9 dzieci na jedną kobietę[1]. Oczekiwana dalsza długość trwania życia w 2017 wyniosła 78,9 lat (dla mężczyzn 76,8, dla kobiet 81)[1].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 według Pew Research Center[16][17]:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Kultura Kataru jest zdominowana przez islam. Obowiązują normy obyczajowości muzułmańskiej[18].

W Katarze swoją siedzibę ma arabska telewizja Al-Dżazira (powstała w 1996)[7].

Święto państwa przypada 18 grudnia (w rocznicę uchwalenia niepodległości)[3].

Katarska biblioteka narodowa uruchomiła w 2014 cyfrową bibliotekę z ponad 100 tysiącami archiwaliów. Wśród dostępnych online znajdują się książki, mapy, nagrania, rękopisy. Większość zasobów dostępna jest w domenie publicznej[19][20].

Emirowie Kataru[edytuj | edytuj kod]

Dynastia Al Sani:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Dane szacunkowe na lipiec 2013, podane za The World Factbook (ang.).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h CIA The World Factbook (ang.). [dostęp 2017-12-02].
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2015: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, October 2015 (ang.). [dostęp 12-06-2018].
  3. a b c Katar. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  4. Qatar richest in the world, says report (ang.). thepeninsulaqatar, 2010-09-20. [dostęp 2017-12-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-30)].
  5. a b c Katar. Ustrój polityczny. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  6. a b c d Katar. Warunki naturalne. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  7. a b c d e f g h i Katar. Historia. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  8. 24th Men's Handball World Championship (ang.). [dostęp 2015-02-01].
  9. Andrzej Gucwa: Mistrzostwa Świata 2016 w Katarze odbędą się w październiku. naszosie.pl, 2014-02-11. [dostęp 2017-12-02].
  10. 2022 FIFA World Cup Qatar (ang.). fifa.com]. [dostęp 2017-12-02].
  11. Ada Michalak: Władze Iranu: Zerwanie stosunków z Katarem to nie sposób na regionalny kryzys. rp.pl, 2017-06-05. [dostęp 2017-12-02].
  12. a b c d e Qatar (ang.). globalfirepower.com. [dostęp 2017-12-02].
  13. a b Wawrzyniec Smoczyński: Katar: Emirat na gazie. polityka.pl, 2009-10-12. [dostęp 2017-12-02].
  14. a b c d e f g h i j Katar. Gospodarka. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  15. Barbara Tasch: RANKED: The 30 richest countries in the world (ang.). businessinsider.com. [dostęp 2017-12-02].
  16. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2017-12-02].
  17. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2017-12-02].
  18. Katar - Kultura, obyczaje, zabytki. odyssei.com. [dostęp 2017-12-02].
  19. Cyfrowa Biblioteka Kataru. 2014-10-30. [dostęp 2017-12-02].
  20. Qatar Digital Library (ang.). qdl.qa. [dostęp 2017-12-02].