Katar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa Katar. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
دولة قطر
Państwo Katar
Flaga Kataru
Godło Kataru
Flaga Kataru Godło Kataru
Hymn:
As Salam al Amiri
Język urzędowy arabski
Stolica Doha
Ustrój polityczny monarchia absolutna
Głowa państwa emir Tamim ibn Hamad Al Sani
Szef rządu premier Abd Allah ibn Nasir ibn Chalifa Al Sani
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
166. na świecie
11 586[1] km²
0%
Liczba ludności (2013)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
146. na świecie
2 042 444 [a]
176 osób/km²
PKB (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

192,0 mld[2] USD
78 829[2] USD
PKB (PSN) (2015)
 • całkowite 
 • na osobę

324,1 mld[2] dolarów międzynar.
133 039[2] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna rial katarski (QAR)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
3 września 1971
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +3
Kod ISO 3166 QA
Domena internetowa .qa
Kod samochodowy QA
Kod samolotowy A7
Kod telefoniczny +974
Qatar CIA map PL.png

Katar (arab. قطر (wym. [ˈqɑtˤɑr]) – trl. Qaţar, trb. Katar), Państwo Katar (arab. دولة قطرtrl. Dawlat Qaţar, trb. Daulat Katar) – państwo położone we wschodniej części Półwyspu Arabskiego (na półwyspie Katar) nad Zatoką Perską. Graniczy z Arabią Saudyjską. Stolicą Kataru jest Doha. Inne większe miasta to Ar-Rajjan, Musajid, Al-Wakra, Chaur, Duchan, Umm Bab. Powierzchnia Kataru wynosi 11,6 tys. km². Katar graniczy z jednym państwem – Arabią Saudyjską. Językiem urzędowym jest język arabski, ale w użyciu jest także język angielski[3]. Katar podzielony jest na siedem okręgów.

Katar jest państwem członkowskim Ligi Państw Arabskich, Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, Międzynarodowej Organizacji Pracy, Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Organizacji Współpracy Islamskiej, Organizacji Krajów Eksportujących Ropę Naftową, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Rady Współpracy Zatoki Perskiej, Światowej Organizacji Handlu[3].

Społeczeństwo katarskie jest najbogatszym społeczeństwem świata[4].

Ustrój polityczny[edytuj]

Katar to księstwo (emirat). Według tymczasowej konstytucji z 1970 roku głową państwa jest emir (z panującego rodu Al Sani)[5]. Władzę wykonawczą sprawuje powoływany przez emira rząd z premierem. 35-osobowa Rada Doradcza jest organem konsultacyjnym rządu[5]. Nie ma parlamentu ani partii politycznych[5].

Podział administracyjny[edytuj]

Katar od 2004 roku podzielony jest na 7 okręgów.

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Kataru.
Widok z kosmosu

Powierzchnia państwa jest nizinna (wysokość 50–103 m), pustynna (pustynia piaszczysto-kamienista), w części północno-wschodniej zabagniona[6]. Klimat zwrotnikowy wybitnie suchy. Średnia temperatura miesięczna w styczniu wynosi 17 °C, a w sierpniu waha się od 38 do 44 °C[6]. Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 80 mm. Ulewne deszcze pojawiają się w okresie od grudnia do lutego[6]. Katar nie ma wód śródlądowych. Ludność jest zaopatrzona w odsoloną wodę morską. W Katarze występuje roślinność pustynna. Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta[6].

Historia[edytuj]

W XVI wieku Portugalczycy próbowali opanować półwysep[7]. Od XIX wieku kraj jest rządzony przez ród Al Sani. Katar dwa razy w historii był pod zaborami: w latach 1871–1916 wcielony do Turcji, a w latach 1916–1971 pod protektoratem Wielkiej Brytanii[7]. Od 1971 roku tym wewnętrznie stabilnym krajem znów rządzi ród Al Sani.

W 1913 roku swoich roszczeń co do Kataru zrzekła się Turcja. Trzy lata później obszar ziem arabskich został podzielony pomiędzy dwa europejskie mocarstwa – Francję oraz Wielką Brytanię. W 1915 roku ostatni tureccy żołnierze opuścili Katar, a rok później na mocy katarsko-brytyjskiej umowy, państwo zostało protektoratem Wielkiej Brytanii. W zamian za ograniczone gwarancje bezpieczeństwa, szajch Kataru zobowiązał się nie utrzymywać stosunków dyplomatycznych z żadnym mocarstwem bez zgody rządu brytyjskiego[7]. W 1939 roku odkryto złoża ropy naftowej, od 1949 roku rozpoczęto ich przemysłową eksploatację[7]. W 1970 roku wprowadzono prowizoryczną konstytucję[7]. 1 września 1971 roku następca tronu szajch Chalifa ibn Hamad ogłosił pełną niepodległość Kataru. Dwa dni później układ z Wielką Brytanią z 1916 roku stracił moc, a Katar stał się państwem suwerennym. W tym samym roku Katar przystąpił do Organizacji Narodów Zjednoczonych i Ligi Państw Arabskich. W 1972 roku w wyniku bezkrwawego zamachu stanu władzę zdobył Chalifa ibn Ahmad Al Sani.

W 1979 roku Katar zerwał stosunki dyplomatyczne z Egiptem (po zawarciu układu pokojowego z Izraelem). Stosunki dyplomatyczne przywrócono w 1987 roku. Katar poparł Irak w wojnie iracko-irańskiej. W 1990 roku Katar potępił agresję Iraku na Kuwejt i udostępnił swoje terytoria wojskom koalicji antyirackiej[7]. W czerwcu 1995 roku Chalifa ibn Ahmad Al Sani utracił władzę na rzecz swego syna Hamada[7].

W XXI wieku Katar organizował wiele imprez sportowych o światowym formacie, jak Mistrzostwa Świata w Piłce Ręcznej Mężczyzn 2015[8], w kolarstwie szosowym w 2016[9]. W 2022 roku odbędą się Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej[10].

5 czerwca 2017 r. część krajów arabskich ogłosiło zerwanie stosunków dyplomatycznych z Katarem pod pretekstem wspierania przez to państwo terroryzmu[11].

Siły zbrojne[edytuj]

Katar dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[12]. Uzbrojenie sił lądowych Kataru składało się w 2017 roku z: 92 czołgów, 464 opancerzonych pojazdów bojowych, 24 zestawów artylerii holowanej oraz 21 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych[12]. Marynarka wojenna Kataru dysponowała w 2017 roku 69 okrętami obrony przybrzeża[12]. Katarskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 9 myśliwców, 53 samolotów transportowych, piętnastu samolotów szkolno-bojowych oraz 43 śmigłowców[12].

Wojska katarskie w 2014 roku liczyły 12 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2017) katarskie siły zbrojne stanowią 91. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 1,93 mld dolarów (USD)[12].

Gospodarka[edytuj]

Doha – stolica Kataru

Katarowi najwięcej dochodów przynosi wydobycie gazu ziemnego oraz ropy naftowej. Krajowy przemysł koncentruje się nie tylko na wydobywaniu tych surowców, ale i na ich przetwórstwie. W 1971 roku u wybrzeży emiratu odkryto największe złoże gazu ziemnego na świecie – tzw. Pole Północne – o zasobach sięgających 18 bilionów metrów sześciennych[13], co uplasowało Katar (obok Rosji i Iranu) wśród trzech państw o największych zasobach gazu ziemnego na świecie. Do Kataru należy ok. 5% światowej rezerw gazu ziemnego[14]. Katar jest obecnie największym eksporterem gazu ziemnego w postaci płynnej (LNG) na świecie. Rozwija tę technologię od 1997 roku, gdy pierwszy transport LNG został wysłany do Hiszpanii[13]. Według szacunków złoża ropy naftowej wyczerpią się ok. 2025 roku[14]. Przepisy dotyczące działalności firm zagranicznych w sektorze naftowym zliberalizowano w 2002 roku[7].

W 1998 roku rozpoczęto prywatyzację sektora państwowego (w tym naftowego)[14]. Produkt krajowy brutto w 2016 roku wyniósł 129726 dolarów na osobę[15].

Przemysł przetwórczy (rafineryjny, nawozów sztucznych, hutnictwo, odsalarnie wody morskiej) jest skoncentrowany w specjalnej strefie przemysłowej Musajid oraz w stolicy (spożywczy, cementowy, odzieżowy, elektrownie, odsalarnie wody morskiej). Wokół portu Ras Laffa powstały zakłady przetwarzania gazu ziemnego[14].

Rolnictwo jest słabo rozwinięte. Grunty orne i sady zajmują 0,7% powierzchni kraju. Warzywa (pomidory, melony, kapusta), zboża (proso, sorgo, kukurydza) oraz owoce (głównie palmę daktylową) uprawia się na glebach nawadnianych odsoloną wodą morską[14]. Hoduje się bydło, owce, kozy i wielbłądy. Na wybrzeżu poławia się ryby i perły[14].

W Katarze rozwinął się transport samochodowy (1,2 tys. km dróg) oraz rurociągowy (ropociągi, gazociągi i inne o łącznej długości ok. 2,4 tys. km)[14]. Porty morskie znajdują się w Dosze i Musajidzie. Międzynarodowy port lotniczy znajduje się w stolicy[14].

Katar eksportuje ropę naftową i produkty naftowe, gaz ziemny, stal i nawozy sztuczne, a importuje maszyny, sprzęt transportowy, wyroby przemysłowe i żywność[14]. Głównymi partnerami handlowymi są: Japonia, Korea Południowa, Francja, Niemcy[14].

Demografia[edytuj]

W lipcu 2017 roku w Katarze mieszkało 2 314 307 osób[1]. Katar zamieszkują Arabowie 40%, Pakistańczycy 18%, Hindusi 18%, Irańczycy 10% i inni[1]. Przyrost naturalny w 2017 roku wyniósł 2,27‰[1]. Struktura wiekowa: 0–14 lat 12,63%; 15–24 lat 12,35%, 25–54 lat 70.59%, 55–64 3.42%, 65 lat i więcej 1%[1]. Śmiertelność niemowląt w 2017 roku wyniosła 6,2 zgonów na tysiąc urodzeń[1]. Średnia długość życia w 2017 roku wyniosła 78,9 lat (dla mężczyzn 76,8, dla kobiet 81)[1]. Współczynnik dzietności w 2017 wyniósł 1,9 dzieci na jedną kobietę[1].

Religia[edytuj]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[16][17]:

Kultura[edytuj]

Kultura Kataru jest przez islam. Obowiązują normy obyczajowości muzułmańskiej[18].

W Katarze swoją siedzibę ma arabska telewizja Al-Dżazira (powstała w 1996 roku)[7].

Święto państwa przypada 18 grudnia (w rocznicę uchwalenia niepodległości)[3].

Katarska biblioteka narodowa uruchomiła w 2014 roku cyfrową bibliotekę z ponad 100 tys. archiwaliów. Wśród dostępnych online znajdują się m.in. książki, mapy, nagrania i rękopisy. Większość zasobów dostępna jest w domenie publicznej[19][20].

Emirowie Kataru[edytuj]

Dynastia Al Sani:

Uwagi

  1. Dane szacunkowe na lipiec 2013, podane za CIA The World Factbook (Źródło:CIA) (ang.).

Przypisy

  1. a b c d e f g h CIA The World Factbook (ang.). [dostęp 2017-12-02].
  2. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2015: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, October 2015 (ang.). [dostęp 30-01-2016].
  3. a b c Katar. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  4. Qatar richest in the world, says report (ang.). thepeninsulaqatar, 2010-09-20. [dostęp 2017-12-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-30)].
  5. a b c Katar. Ustrój polityczny. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  6. a b c d Katar. Warunki naturalne. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  7. a b c d e f g h i Katar. Historia. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  8. 24th Men's Handball World Championship (ang.). [dostęp 2015-02-01].
  9. Andrzej Gucwa: Mistrzostwa Świata 2016 w Katarze odbędą się w październiku. naszosie.pl, 2014-02-11. [dostęp 2017-12-02].
  10. 2022 FIFA World Cup Qatar (ang.). fifa.com]. [dostęp 2017-12-02].
  11. Ada Michalak: Władze Iranu: Zerwanie stosunków z Katarem to nie sposób na regionalny kryzys. rp.pl, 2017-06-05. [dostęp 2017-12-02].
  12. a b c d e Qatar (ang.). globalfirepower.com. [dostęp 2017-12-02].
  13. a b Wawrzyniec Smoczyński: Katar: Emirat na gazie. polityka.pl, 2009-10-12. [dostęp 2017-12-02].
  14. a b c d e f g h i j Katar. Gospodarka. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-12-02].
  15. Barbara Tasch: RANKED: The 30 richest countries in the world (ang.). businessinsider.com. [dostęp 2017-12-02].
  16. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2017-12-02].
  17. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2017-12-02].
  18. Katar - Kultura, obyczaje, zabytki. odyssei.com. [dostęp 2017-12-02].
  19. Cyfrowa Biblioteka Kataru. 2014-10-30. [dostęp 2017-12-02].
  20. Qatar Digital Library (ang.). qdl.qa. [dostęp 2017-12-02].