Sikorsky UH-60 Black Hawk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
UH-60A Black Hawk
UH-60A Black Hawk
Dane podstawowe
Państwo  Stany Zjednoczone
Producent Sikorsky Aircraft Corporation
Typ śmigłowiec
Konstrukcja półskorupowa, całkowicie metalowa, podwozie kołowe
Załoga 2 lub 3
Historia
Data oblotu 17 października 1974
Lata produkcji od 1974
Egzemplarze 3500
Dane techniczne
Napęd 2 × General Electric T700-700, turbowałowe
Moc 1560 KM (1165 kW) każdy
Wymiary
Średnica wirnika 16,36 m
Długość 19,76 m
Długość kadłuba 15,26 m
Wysokość 5,13 m
Masa
Własna 4819 kg
Startowa 11 113 kg
Osiągi
Prędkość maks. 295 km/h
Prędkość przelotowa 278 km/h
Wznoszenie maks. w locie pionowym 3,6 m/s
Pułap praktyczny 5790 m
Zasięg 2130 km (przelot)
Promień działania 592 km
Długotrwałość lotu 3,2 h
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 × karabin maszynowy M60 lub
2 × M134 Minigun
Liczba miejsc
11-20
Użytkownicy
Stany Zjednoczone i ponad 20 innych krajów
Rzuty
Rzuty samolotu

UH-60 Black Hawk – średni wielozadaniowy amerykański śmigłowiec transportowy i wsparcia piechoty zbudowany przez Sikorsky Aircraft Corporation. Maszyna jest napędzana dwoma turbowałowymi silnikami poruszającymi jeden wirnik nośny.

UH-60 był maszyną, która została wytypowana jako zwycięzca konkursu ogłoszonego przez Armię Stanów Zjednoczonych na początku lat 70. XX wieku na następcę śmigłowca Bell UH-1 Huey. Do ostatecznego przetargu dopuszczono dwie maszyny: YUH-60A, oznaczonego nazwą fabryczną S-70 i Boeing-Vertol YUH-61, konkurencyjną maszynę, która przegrała z konstrukcją wytwórni Sikorsky.

Na bazie UH-60 powstała wersja morska śmigłowca dla marynarki wojennej Sikorsky SH-60 Seahawk, ogółem wyprodukowano ponad 4000 maszyn rodziny S-70 i H-60[1].

Historia[edytuj]

Śmigłowce serii UH-1 Huey wykorzystywano w armii amerykańskiej podczas wojny w Wietnamie, ale gdy konflikt ten zaczynał przybierać coraz większe rozmiary w połowie lat 60. dowództwo armii zdecydowało o zastąpieniu go nowocześniejszą maszyną. Na początku następnej dekady uznano program nowego śmigłowca za priorytetowy ogłaszając w styczniu 1972 program Utility Tactical Transport Aircraft System (UTTAS)system taktycznego transportu powietrznego. Założeniem programu była budowa śmigłowca o znacznie lepszych parametrach lotnych, niższych kosztach utrzymania i większej przeżywalności na polu walki.

W sierpniu do finału konkursu dotarły dwa typy maszyn, Boeing-Vertol YUH-61 i Sikorsky YUH-60. Każdy z producentów przygotował po dwa egzemplarze śmigłowców do testów naziemnych i po trzy do prób w locie. Wśród maszyn przedstawionych przez Sikorskyego znalazły się śmigłowce zbudowane na bazie transportowych S-61 i S-65, oraz bojowego S-67.

Pierwszy spełniający wymagania UTTAS śmigłowiec wytwórni Sikorsky Aircraft oznaczony fabrycznie jako S-70, a przez wojsko jako YUH-60A został oblatany 17 października 1974 roku, a konkurencyjna maszyna YUH-61 29 listopada tego samego roku. Wiosną 1976 testowanie maszyn rozpoczęło wojsko.

Podczas testów wydarzył się wypadek śmigłowca YUH-60A, który spadł na zalesiony teren niedaleko Fort Campbell, w stanie Kentucky. Maszyna wykazała się doskonałą wytrzymałością, gdyż po wymianie zniszczonych łopat wirnika głównego wystartowała i o własnych siłach doleciała do bazy, gdzie poddano ją tylko drobnym naprawom. Wynik konkursu na nowy śmigłowiec armii ogłoszono 23 grudnia 1976, a jego zwycięzcą została maszyna Sikorskyego. Niezwłocznie podpisano kontrakt na dostawę jeszcze trzech maszyn prototypowych YUH-60A i piętnastu śmigłowców serii informacyjnej UH-60A Black Hawk. Później zamówienia rozszerzono o kolejne maszyny.

Pierwszy lot maszyny produkcyjnej miał miejsce 17 października 1978 roku, cztery lata po oblataniu prototypu. W czerwcu 1979 śmigłowce weszły do służby w 101. Dywizji Powietrznodesantowej. Pierwsza operacją wojskową maszyn była amerykańska interwencja na Grenadzie w 1983 roku. Podczas operacji jedna z maszyn UH-60 dowiodła swej niezawodności wracając do bazy z 45 przestrzelinami kadłuba, dwoma w wirniku głównym i jedną w wirniku ogonowym. Innym razem Black Hawki przetrwały ostrzał ogniem artylerii przeciwlotniczej, przy którym śmigłowce UH-1 Huey nie miałyby żadnych szans. Kolejną operacją bojową z użyciem Black Hawków była amerykańska inwazja na Panamę w 1989.

W ogłoszonym 29 marca 2012 roku przetargu na śmigłowce wielozadaniowe dla Wojska Polskiego dla zastąpienia Mi-8 i Mi-14, przewidującym dostawy 26 maszyn od 2015 roku[2][3], PZL Mielec oferował śmigłowce w wersjach S-70i Black Hawk oraz S-70B Seahawk[4]. W 2013 roku liczbę śmigłowców zwiększono z 26 do 70 sztuk, w tym 48 transportowych[5], termin składania ofert upłynął 30 grudnia 2014[6]. Na zakup 70 śmigłowców z dostawami w latach 2017-2022 zarezerwowano 11,5 mld PLN. Sikorsky pomimo złożenia oferty protestował przeciwko wymaganiom, które zdaniem Amerykanów mógł spełnić tylko jeden oferent[7]. 21 kwietnia 2015 roku Ministerstwo Obrony Narodowej dopuściło do fazy testów śmigłowiec Airbus H2250M Caracal z zamiarem zakupu 50 śmigłowców za 13,5 mld PLN, w wersjach: 16 transportowych, 13 ratownictwa bojowego (CSAR, w tym sześć morskich), 8 wsparcia wojsk specjalnych, 8 zwalczanie okrętów podwodnych i 5 ewakuacji medycznej[8]. Oferta PZL Mielec została odrzucona z powodu braku uzbrojenia (United Technologies Corporation, ówczesny właściciel firmy Sikorsky nie sprzedaje broni)[9], a oferta na AgustaWestland AW149 z powodu terminu dostaw od 2019 zamiast od 2017 roku[10]. W 2015 roku Sikorsky został kupiony przez Lockheed Martina, największy koncern w branży zbrojeniowej[11]. 4 października 2016 Ministerstwo Rozwoju zakończyło negocjacje offsetowe z Airbus Helicopters bez podpisania kontraktu[12]. Do końca października MON rozpoczął rozmowy z wszystkimi oferentami startującymi w przetargu[13]. Było to możliwe po zgłoszeniu Pilnej Potrzeby Operacyjnej na śmigłowce dla wojsk specjalnych i morskie śmigłowce poszukiwawczo-ratownicze. 7 Eskadra Działań Specjalnych dysponuje Mi-17 przejętymi od Wojsk Lądowych[14]. Marynarka Wojenna wycofała trzy ratownicze Mi-14PS w latach 2008-2010[15]. W 2011 zastąpiły je dwa Mi-14PŁ/R, które jednak zakończą służbę w 2018 roku[16]. Od października 2015 w związku z remontami trzech z sześciu W-3RM Anakonda MW prowadziła dyżury SAR na przemian z baz w Darłowie i Gdyni utrzymując w gotowości jeden zamiast dwóch śmigłowców SAR[17]. W listopadzie 2016 MON planowało zakup ośmiu śmigłowców dla wojsk specjalnych i sześciu ratownictwa morskiego[18].

Opis konstrukcji[edytuj]

UH-60A Black Hawk[edytuj]

S-70i "BlackHawk" produkowany w Mielcu, 2013

Śmigłowiec UH-60A był maszyną zbudowaną w konwencjonalnym układzie z jednym wirnikiem nośnym i wirnikiem ogonowym napędzanymi dwoma silnikami turbowałowymi General Electric T700-GE-700 o mocy 1560 KM (1165 kW) każdy. Jednostki napędowe posiadają możliwość pracy przez 30 minut przy całkowitym braku smarowania. Dodatkowo pomiędzy silnikami zainstalowano pomocniczą jednostkę mocy APU Solar T62T-40-1 o mocy 100 KM (75 kW), która jest wykorzystywana do wspomagania rozruchu silników głównych i jako źródło energii na ziemi.

Śmigłowiec posiada klasyczne podwozie kołowe, będące jednocześnie amortyzatorami absorbującymi energię podczas awaryjnego lądowania. Opcjonalnie istnieje możliwość montażu na koła płóz ułatwiających lądowanie na śniegu lub grząskim podłożu. Zainstalowane w kadłubie zbiorniki są opancerzone i odporne na uszkodzenie podczas twardego lądowania.

Zarówno wirnik główny, jak i ogonowy posiadają po cztery łopaty zdolne wytrzymać trafienie pociskiem kalibru 23 mm. Łopaty wirnika głównego wykonano z tytanu, pokrytego włóknem szklanym i wypełnionych wypełniaczem ulowym. Krawędzie natarcia wykonano z niklu. Wirnik ogonowy zbudowany z grafitowo-epoksydowych materiałów kompozytowych został zainstalowany pod kątem 20 stopni do pionu po prawej stronie płetwy ogonowej stabilizującej maszynę, tuż nad dużym statecznikiem poziomym.

Zgodnie ze specyfikacją UTTAS śmigłowiec musi posiadać możliwość zmieszczenia się na pokładzie samolotu transportowego, dlatego łopaty wirnika głównego mogą być ręcznie złożone wzdłuż kadłuba. W przestrzeni ładunkowej samolotu transportowego Lockheed C-130 Hercules mieści się jeden śmigłowiec Black Hawk, a w ładowni Lockheed C-5 Galaxy sześć takich maszyn.

Załogę UH-60A stanowi dwóch pilotów i mechanik, będący jednocześnie strzelcem pokładowym. Wszyscy trzej korzystają z opancerzonych foteli. W przestrzeni ładunkowej Black Hawka może się zmieścić 11 żołnierzy z pełnym wyposażeniem, ale możliwe jest przewiezienie 20 osób. Na znajdującym się pod kadłubem maszyny haku można podwiesić ładunek o masie 3630 kilogramów i może to być haubica M102 kalibru 105 mm z zapasem 30 sztuk amunicji, lub samochód terenowy Humvee. Po obu stronach kadłuba maszyny znajdują się odsuwane do tyłu drzwi wyposażone w podwójne okienka.

Na podstawie doświadczeń z użytkowania śmigłowców Bell UH-1H zdecydowano się na umieszczenie uzbrojenia strzeleckiego w okienkach tuż za kabiną pilotów, a nie w drzwiach maszyny, gdzie znacznie przeszkadzało w jak najszybszym opuszczeniu maszyny przez żołnierzy. Początkowo uzbrojenie stanowiły dwa karabiny maszynowe M60D, ale później zamieniono je na dwa sześciolufowe M134 Minigun. Obecnie znajdujące się na wyposażeniu armii amerykańskiej Black Hawki są przezbrajane w karabiny M240[19].

W czasie użytkowania śmigłowca wprowadzono wiele modyfikacji i usprawnień. W 1982 rozpoczęto próby z systemem ESSS (External Stores Support System) – system zewnętrznych uchwytów transportowych, mających postać wykonanych z grafitowo-epoksydowych materiałów kompozytowych skrzydełek przeznaczonych do powieszenia czterech dodatkowych zbiorników paliwa, lub 4534 kg uzbrojenia. Głównym celem opracowania systemu ESSS była konieczność zapewnienia maszynie wystarczającej ilości paliwa do przelotu przez Ocean Atlantycki. Na wewnętrznych (bliższych kadłuba) uchwytach można podwiesić zbiorniki o pojemności po 1705 litrów, a na zewnętrznych po 872 litry co zwiększa zasięg maszyny do 2130 km. Zamiast zbiorników można podwiesić zasobniki z niekierowanymi lub kierowanymi pociskami rakietowymi, działkami lub wyrzutnikami min. Początkowo po wprowadzeniu systemu na początku 1986 roku powodował on pewną niedogodność, blokując pole ostrzału zainstalowanej za kabiną pilotów broni, dlatego dodano możliwość odrzucania skrzydełek w razie potrzeby. Później problem ten rozwiązano zmieniając ich kształt, tak że zyskały one formę krótkich belek i nową nazwę ETS (External Tank System) – system zbiorników zewnętrznych. Belki systemu ETS umożliwiają przenoszenie tylko dwóch zbiorników paliwa i bardzo rzadko montuje się na nich uzbrojenie.

Poza zadaniami transportowymi UH-60A Black Hawk stanowi doskonałą platformę do budowy śmigłowca ewakuacji medycznej MedEvac. W tym celu zmodyfikowano maszynę w taki sposób, aby było możliwe zainstalowanie czterech par noszy na obrotowej podstawie ułatwiającej łatwiejsze umieszczanie rannych. Pozostawiono tylko trzy siedzenia dla lżej rannych lub personelu medycznego, zainstalowano dodatkowe oświetlenie i uchwyty do butli z tlenem i pojemników np. z krwią czy plazmą.

W celu zwiększenia przeżywalności śmigłowca na polu walki zastosowano rozpraszacze spalin, które zmniejszają prawdopodobieństwo trafienia pociskami naprowadzającymi się na źródło ciepła, oraz wyrzutniki pułapek termicznych i pasków folii aluminiowej zakłócających systemy naprowadzania pocisków rakietowych. Dodatkowo nad kabiną pilotów i na goleniach podwozia głównego zainstalowano urządzenia do przecinania kabli. Łącznie zbudowano 974 śmigłowce UH-60A, które dostarczono do 1989 roku.

UH-60L Black Hawk[edytuj]

Kolejną wersją Black Hawka był ulepszony UH-60L wyposażony w mocniejsze silniki T700-GE-701C o mocy 1900 KM (1417 kW) i wzmocnioną przekładnię główną zdolną przenieść tę moc na wirnik. Wszystkie modyfikacje wprowadzane sukcesywnie podczas eksploatacji śmigłowców poprzedniej wersji stały się standardem w nowszym UH-60L. Maszyny te zostały również wyposażone w automatyczny system kontroli lotu taki sam jak w morskiej wersji śmigłowca Sikorsky SH-60 Seahawk.

UH-60M Black Hawk[edytuj]

Aktualnie produkowana od 2006 wersja dla zastąpienia UH-60A i UH-60L w służbie Wojsk Lądowych USA. Wersje M wyposażono w nowy komputer, szklany kokpit, silniki T700-GE-701D o mocy 2039 KM (1500 kW) i unowocześnione łopaty wirnika głównego. Początkowo planowano modernizacje posiadanych śmigłowców, ale ostatecznie zdecydowano się na budowę całkiem nowych wiropłatów. Zaplanowano produkcję łącznie 1375 UH-60M dla United States Army. W 2015 roku cena jednostkowa UH-60M dla USA wynosiła ok. 17 mln USD[20].

S-70i Black Hawk International[edytuj]

16 marca 2007 – wytwórnia Sikorsky Aircraft Corporation nabyła zakłady PZL Mielec z zamiarem rozpoczęcia produkcji międzynarodowej wersji śmigłowca S-70i Black Hawk[21]. 12 marca 2009 ukończono pierwszą kabinę[22], montaż pierwszego kompletnego śmigłowca rozpoczęty 17 sierpnia 2009[23], a 15 marca 2010 miała miejsce oficjalna prezentacja maszyny[24][25].

S-70i nie jest certyfikowany na rynek cywilny, ale odmianą UH-60M Black Hawk oferowaną na eksport. W porównaniu do UH-60M jest lżejszy o ok. 500 kg przez brak wyposażenia zastrzeżonego dla amerykańskich sił zbrojnych. Część systemów jak urządzenia łączności i GPS zastąpiono urządzeniami bez ograniczeń eksportowych. Oba śmigłowce napędzają te same silniki, ale w S-70i zastosowano układ sterowania z T700-GE-701C. Wirnik główny S-70i pochodzi z wersji UH-60L. Śmigłowce wykorzystują wspólną awionikę z czterema wyświetlaczami ciekłokrystalicznymi, ale w wersji S-70i została uproszczona[26]. Pozostałe elementy struktury wiropłatu i układ dynamiczny są wspólne, a PZL Mielec produkuje elementy tj. kabiny, pylon, stożek ogonowy do UH-60M[27]

Pierwszym odbiorcą wersji S-70i w 2011 roku było MSW Arabii Saudyjskiej, które odebrały trzy sztuki[28], a jeden śmigłowiec trafił do meksykańskiej policji. W 2013 roku pięć sztuk dostarczono do kolumbijskiej armii[29], a pod koniec 2013 przekazano cztery z dwunastu S-70i zamówionych przez Brunei[30]. Pod koniec 2014 dostarczono cztery śmigłowce dla tureckiej policji.

W 2011 roku Turcja wybrała śmigłowiec S-70i na przyszły śmigłowiec wielozadaniowy dla tureckiej armii i sił porządkowych w ramach programu Turkish Utility Helicopter Program (TUHP)[31]. Kontrakt o wartości 3,5 mld USD na zakup 109 śmigłowców T70 z opcją na 191 sztuk podpisano w 2014 roku[32]. W 2016 roku podpisano umowę na produkcję licencyjną w Turcji między Sikorsky i odpowiedzialnymi za montaż w Turcji Turkish Aerospace Industries (TAI) oraz tureckimi przedsiębiorstwami Aselsan, TEI i Alp Aviation. Śmigłowiec docelowo ma składać się w 67% z części produkowanych lokalnie[33]. 22 czerwca 2016 roku zaprezentowano prototyp śmigłowca T70 wyprodukowany przez PZL Mielec. Produkcja seryjna ma zacząć się około 2019 roku[34].

Śmigłowiec jest oferowany wyłącznie poprzez Direct Commercial Sales (DCS)[35], a więc przez producenta bez udziału rządu USA i Departamentu Obrony, jak w przypadku UH-60M sprzedawanego wyłącznie za pośrednictwem Foreign Military Sales (FMS)[36].

Wersje specjalne śmigłowców Black Hawk[edytuj]

UH-60Q Black Hawk[edytuj]

Pomimo możliwości wykorzystania standardowego UH-60 w wersji A i L jako śmigłowca ewakuacji medycznej armia amerykańska zamówiła specjalizowaną wersję maszyny przystosowaną do wykonywania zadań MedEvac oznaczoną jako UH-60Q. Tak jak w standardowych wersjach UH-60A/L znalazło się w nich miejsce dla noszy i personelu medycznego, ale sposób aranżacji wnętrza jest znacznie bardziej dopasowany do zadań śmigłowca medycznego. W przestrzeni ładunkowej znalazło się miejsce na większą ilość sprzętu medycznego, na dziobie zainstalowano kamerę obserwacji w podczerwieni FLIR przydatną do wykonywania zadań w nocy i przy ograniczonej widoczności, oraz wyciągarkę linową o znacznie większym udźwigu niż stosowanych w śmigłowcach UH-60A/L. Ostatnio armia amerykańska modernizuje śmigłowce UH-60Q do standardu HH-60L, ale szczegóły techniczne i charakter zmian nie jest jeszcze dokładnie znany.

MH-60 Velcro Hawk[edytuj]

Dla potrzeb Armii Stanów Zjednoczonych przebudowano 30 maszyn wersji UH-60A do wykonywania operacji specjalnych i oznaczono nowym symbolem MH-60A. Modyfikacje polegały na dodaniu:

  • długiej sondy do tankowania w powietrzu,
  • rozpraszaczy spalin HIRSS ograniczających emisję ciepła,
  • dodatkowego zbiornika paliwa o pojemności 443 litrów zainstalowanego w tylnej części kabiny,
  • wieżyczki z kamerą FLIR na dziobie maszyny,
  • systemu nawigacyjnego dalekiego zasięgu OMEGA,
  • środków przeciwdziałania namierzeniu przez pociski naprowadzane termicznie i radarowo,
  • dostosowanie kokpitu do standardu NVG (night vision goggle),
  • dwóch karabinów maszynowych Minigun po obu stronach śmigłowca.

Ze względu na to, że wiele z powyższych zmian wprowadzonych do śmigłowca UH-60A miało charakter prowizorycznych, maszyna zyskała nazwę Velcro Hawk (od Velcro czyli rzep). Ostatecznie maszyny te zostały zastąpione przez zbudowane na platformie UH-60L śmigłowce MH-60L Velcro Hawk i trafiły do Gwardii Narodowej Stanów Zjednoczonych. Kilka maszyn UH-60L zostało wyposażonych w skrzydełka systemu ETS lub ESSS na których można było podwiesić działka kalibru 30 mm lub zasobniki z niekierowanymi pociskami rakietowymi. Tak wyposażone maszyny oznaczono jako MH-60L Direct Action Penetrator w skrócie DAP.

MH-60K Black Hawk

Maszyny te miały były śmigłowcami przejściowymi poprzedzającymi wprowadzenia dedykowanej wersji MH-60K Black Hawk. MH-60K jest w prostej linii następcą MH-60L, ale z nowocześniejszą i znacznie bardziej złożoną awioniką i systemami nawigacyjnymi. Dodano między innymi system automatycznego pilota ze śmigłowca Seahawk, oraz doskonalsze systemy łączności i przeciwdziałania pociskom rakietowym nieprzyjaciela. Dodano zewnętrzną wyciągarkę linową, a tylny stabilizator poziomy zamieniono na składany tak jak w śmigłowcach Seahawk. Maszyna została również wyposażona w hamulec wirnika i pokładową wytwornicę tlenu.

W drzwiach maszyny zainstalowano karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm o znacznie mniejszej szybkostrzelności niż Minigun, ale o większym zasięgu i mocy pocisków. Dodano również możliwość przenoszenia pocisków rakietowych AIM-92 Stinger i AGM-114 Hellfire.

YEH-60B SOTAS[edytuj]

Zbudowany na zamówienie armii amerykańskiej na platformie UH-60A śmigłowiec YEH-60B SOTAS (od ang. skrótu Stand Off Target Acquisition Systemsystem rozjemczy pozyskiwania informacji o celach) został oblatany w lutym 1981 roku. Głównym jego zadaniem było rozpoznanie pola walki przy pomocy systemu radarowego Motorola SOTAS, którego najważniejszą i najbardziej charakterystyczną częścią była duża prostokątna antena zawieszona pod kadłubem śmigłowca. Podczas pracy podwozie maszyny, dłuższe niż w standardowych śmigłowcach UH-60, częściowo się składało umożliwiając obracanie się anteny radaru pod kadłubem. Ostatecznie armia doszła do porozumienia z amerykańskimi siłami powietrznymi i zdecydowała się na charakteryzujący się znacznie większymi możliwościami system Northrop Grumman E-8 Joint STARS rezygnując z systemu SOTAS już w sierpniu 1981 roku.

EH-60 Quick Fix[edytuj]

Zbudowany na potrzeby armii amerykańskiej na bazie UH-60A śmigłowiec walki elektronicznej wyposażony w system Quick Fix IIB, od którego pochodzi również nazwa kodowa śmigłowca. Głównym zadaniem maszyny było namierzanie, monitorowanie i zakłócanie transmisji radiowych przeciwnika. Początkowo armia planowała zainstalowanie systemu Quick Fix na pokładzie śmigłowca UH-1H Huey, ale ze względu na jego zbyt mały udźwig zrezygnowano z tego pomysłu.

Do 1988 przebudowano 66 śmigłowców UH-60A do standardu EH-60C. Pod koniec lat 90. wprowadzono unowocześnioną wersję śmigłowca EH-60L Advanced Quick Fix zbudowaną na bazie wyposażonego w mocniejsze silniki i nowocześniejszą awionikę śmigłowca UH-60L.

Cechami odróżniającymi śmigłowce EH-60 od standardowych Black Hawków jest zestaw anten zewnętrznych, dwóch długich dipoli po bokach belki ogonowej i zainstalowanej pod nią długiej przegubowej anteny rozkładanej podczas lotu. Załogę poza dwoma pilotami stanowi dwóch operatorów systemów elektronicznych. Urządzenia pokładowe umożliwiają przesyłanie danych wywiadowczych przy pomocy łącza danych Data Link do stacji naziemnych lub innych maszyn.

VH-60N Presidential Hawk[edytuj]

Prezydencki VH-60

Dziewięć maszyn UH-60A przebudowano w 1998 do zadań przewozu VIP-ów. Maszyny wyposażono w system automatycznej kontroli lotu, taki sam, jak w bliźniaczym Seahawku, nowocześniejszą, zabezpieczoną przed działaniem impulsów elektromagnetycznych awionikę, radar pogodowy w kulistej osłonie na dziobie, rozpraszacze spalin i systemy przeciwdziałania namierzeniu przez wrogie pociski rakietowe. Wnętrze zostało wyciszone i luksusowo wyposażone. Głównym operatorem śmigłowców jest bazująca w Quantico w stanie Wirginia jednostka piechoty morskiej HMX-1 odpowiedzialna za transport prezydenta i członków jego gabinetu, dlatego maszyny te noszą nazwę prezydenckich jastrzębi (ang. Presidential Hawk). Śmigłowiec z prezydentem na pokładzie jest oznaczany kryptonimem Marine One. Śmigłowce VH-60N są jedynymi Black Hawkami znajdującymi się na wyposażeniu amerykańskiej piechoty morskiej.

MH-60G i HH-60G Pave Hawk[edytuj]

Tankowanie w locie śmigłowca HH-60 Pave Hawk

Na początku lat 80. Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych postanowiły wymienić stare HH-3E Jolly Green Giant i HH-1 Huey na nowocześniejsze śmigłowce zdolne pełnić zadania SAR, oraz CSAR (ratowanie pilotów zestrzelonych nad terytorium wroga).

Na bazie maszyny UH-60A zbudowano maszynę oznaczoną jako MH-60D podobnej do MH-60K, z sondą do tankowania w powietrzu, zmodyfikowanym uzbrojeniem, nowocześniejszą awioniką itd. Później w ramach trzystopniowego programu modyfikacji śmigłowca przebudowano je do konfiguracji MH-60G Pave Hawk. Ze 180 maszyn przewidzianych do modyfikacji przebudowano tylko 98, które skierowano do pełnienia zadań specjalnych, pozostałe 82 śmigłowce przemianowano na HH-60G Pave Hawk i przeznaczono w październiku 1991 do zadań CSAR.

S-70C-1/1A/6 Blue Hawk[edytuj]

Wersja śmigłowca dostarczona od 1986 do Sił Powietrznych Republiki Chińskiej oraz przystosowana do zadań SAR.

Użytkownicy śmigłowców Black Hawk[edytuj]

Śmigłowce rodziny UH-60 Black Hawk są wykorzystywane w ponad 20 krajach świata. Poza głównym odbiorcą tych śmigłowców jakim pozostają Stany Zjednoczone, trafiły one również na wyposażenia sił zbrojnych takich krajów jak: Arabia Saudyjska, Argentyna, Australia, Austria, Bahrajn, Brazylia, Brunei, Chińska Republika Ludowa, Egipt, Filipiny, Hiszpania, Izrael, Japonia, Jordania, Kolumbia, Korea Południowa, Malezja, Meksyk, Maroko, Szwecja, Tajlandia i Turcja[37].

  •  Australia (Australian Army) - w latach 1987-1991 odebrano 39 S-70A-9, w tym 38 zmontowano na licencji[26]. Przeznaczone do zastąpienia przez NHI NH90.
  •  Austria (Österreichische Luftstreitkräfte) - od 2002 roku dostarczono dziewięć S-70A-42 (UH-60L)[38], stając się pierwszym europejskim użytkownikiem UH-60. W 2013 wpłynęło zapytanie o dalsze trzy UH-60M[39].
  •  Arabia Saudyjska - W 1990 dostarczono 13 S-70A-1, w tym jeden dla VIP, śmigłowce oznaczono Desert Hawk. W latach 1991-1992 dostarczono dalsze osiem S-70A-1L w wersji ewakuacji medycznej. W latach 2010-2012 dostarczono 24 UH-60L, a 13 starszych śmigłowców zmodernizowano do tej wersji. W 2011 roku do saudyjskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych dostarczono trzy S-70i[37]. Od 2010 Rijad wnioskował o sprzedaż do 72 UH-60M dla Gwardii Narodowej[38].
  •  Argentyna - w 1994 zakupiono jeden S-70A-30 dla VIP[26].
  •  Bahrajn (RBAF) - w 1991 zakupiono jeden śmigłowiec UH-60L w wersji dla VIP. W 2010 dostarczono osiem UH-60M, Bahrajn był ich pierwszym nabywcą eksportowym[38].
  •  Brunei - w 1986 zakupiono dwa S-70A-14 w wersji dla VIP, a w latach 1996-1998 dołączyły do nich cztery wojskowe S-70A-33 (UH-60L). W 2013 ropoczęto dostawy 12 S-70i[40]. W 2015 poinformowano, że cztery S-70A otrzyma Malezja jako dar[41].
  •  Brazylia
    • (Exército Brasileiro) - w 1997 dostarczono cztery S-70A-36 (UH-60L) dla misji MOMEP na granicy Peru i Ekwadoru.
    • (Força Aérea Brasileira) - od 2006 dostarczono sześć UH-60L do zadań SAR i zadań specjalnych. W 2009 zamówiono kolejne dziesięć UH-60L, dostarczone 2011-2012.
  •  Chile (Fuerza Aérea de Chile) - W 1998 roku zakupiono jeden śmigłowiec oznaczony S-70A-39.
  •  Chiny - w latach 1987-1989 dostarczono 24 S-70C-2[26][38].
  •  Egipt (EAF) - w latach 1988-2002 dostarczono sześć S-70A-21, w tym dwa dla VIP[38].
  •  Filipiny (PAF) - w 1984 dostarczono dwa S-70A-5 dla VIP, jeden utracono[38].
  •  Hongkong - od 1992 do 1993 RHKAAF podległe Royal Air Force posiadały trzy S-70A-27, od 1993 latały w jednostce rządowej GFS, wykorzystywano je do 2002, gdy zwrócono je producentowi, zastąpiły je AS332L2 Super Puma[38].
  •  Izrael (IAF) - w 1994 dostarczono 10 UH-60A z nadwyżek US Army, śmigłowce otrzymały nazwę Yanshuf. Od 1999 dostarczono 15 S-70A-50. Są to odpowiedniki UH-60L, ale z dodatkowymi izraelskimi systemami łączności i samoobrony oraz wyciągarką z HH-60G. Część śmigłowców na miejscu wyposażono także w instalację do tankowania w locie[42]. Od 2002 dostarczono dalsze 35 transportowych S-70A-55[26].
  •  Japonia - w latach 1990-2013 Mitsubishi Heavy Industries wyprodukowało na licencji 67 UH-60J i UH-60JA (S-70A-12) do celów transportowych i ratowniczych[26], wyprodukowano także 103 śmigłowce w odmianie morskiej SH-60J/K.
  •  Jordania (RJAF) - w 1986 roku dostarczono trzy UH-60A, w 2007 roku osiem UH-60L, a w 2010 roku jedenego UH-60M dla VIP[26].
  •  Kolumbia - ze środków pomocowych na zwalczanie przestępczości narkotykowej w kilkunastu partiach od 1987 dostarczono około 86 UH-60L (S-70A-41) i uzbrojone AH-60L Arpia III, 10 UH-60A (zmodernizowane do wersji L) i siedem S-70i[37]. Podzielono je między wojsko i policję.
  •  Korea Południowa - w latach 1991-1999 wojsko otrzymało 150 S-70A-18 i S-70A-22 (UH-60P, HH-60P - do zadań specjalnych, VH-60P - VIP), zmontowane w kraju przez Korean Airlines[38].
  •  Malezja - w 1997 roku zakupiono dwa S-70A-34 (UH-60L) w wersji dla VIP[26].
  •  Maroko - w 1992 roku dostarczono dwa S-70A-26 (UH-60L) w wersji dla VIP[26].
  •  Meksyk - w 1991 roku dostarczono dwa S-70A-24 (UH-60L), a w 1994 dalsze cztery. W 2010 USA sfinansowały zakup kolejnych trzech UH-60M dla wojska. Policja federalna otrzymała siedem UH-60L i trzy UH-60M, policja Jalisco otrzymała jeden S-70i.
  •  Słowacja - w 2015 zamówiono dziewięć UH-60M[43].
  •  Stany Zjednoczone
    • (United States Army) - w latach 1978-1989 dostarczono 1082 UH-60A, około 160 przebudowano na wersje specjalistyczne[38]. Od 1989 do 2007 wyprodukowano około 599 UH-60L[44], a część UH-60A zmodernizowano[45]. Od 1990 do 1993 dostarczono około 45 MH-60L i 23 MH-60K wsparcia wojsk specjalnych[26]. W 2011 na wyposażenie 160. SOAR weszła wersja MH-60M, do 2015 zmodernizowano wszystkie MH-60K/L[46], około 61 sztuk[47]. W 2007 rozpoczęto seryjną produkcję UH-60M, a w 2008 roku wersji ewakuacji medycznej HH-60M[48]. Do 2016 roku do US Army dostarczono 792 UH-60M i 208 HH-60M[49], z zapotrzebowaniem na 956 UH-50M i 419 HH-60M[50].
    • (United States Air Force) - od 1984 dostarczono 89 MH-60D i dziewięć HH-60E, które po 1990 doprowadzono do standardu combat search and rescue HH-60G. 20 UH-60A wojsk lądowych przebudowano na MH-60G dla USAF[38], później przemianowano je na HH-60G. Łącznie USAF dysponowało 112 HH-60G, z czego 13 utracono. W 2011 roku dostarczono dodatkowe trzy HH-60U (przebudowane z UH-60M wojsk lądowych). W 2014 roku Lockheed Martin otrzymał kontrakt o wartości do 7,9 mld USD na dostawę do 112 HH-60W 60 Whiskey od 2019 do 2029 roku w ramach programu Combat Rescue Helicopter następcy HH-60G[51].
    • (United States Marine Corps) - w 1989 do eskadry prezydenckiej HMX-1 dostarczono dziewięć VH-60N Whitehawk[26].
  •  Szwecja (Flygvapnet) - w maju 2011 zamówiono 15 UH-60M[52] (lokalne oznaczenie HKP16). 19 grudnia pierwsze dostarczono do FMV[53], a 17 stycznia 2012 przekazano wojsku[54]. Zastąpiły AS332 Super Puma wycofane między 2013 i 2015[55]. Śmigłowce dostarczono pilnie, z dostawą w 18 miesięcy, aby w marcu 2013 cztery Black Hawki skierować do Afganistanu do zadań ewakuacji medycznej, ponieważ dostawy NHI NH90 opóźniły się i nie były operacyjne[56]. W związku z zakupem UH-60M 9 NH90 przeznaczono do zadań SAR, a 9 do ZOP[57].
  •  Tajlandia - od 2001 do 2005 dostarczono siedem S-70A-43 (UH-60L)[37]. W 2013 roku dostarczono dalsze trzy UH-60M[58].
  •  Tajwan
    • (ROCAF) - W 1986 dostarczono 10 S-70C-1A i cztery S-70C-1 do zadań ratowniczych. W 1998 dalsze cztery S-70C-6 (UH-60L)[59].
    • (wojska lądowe) - W 2010 zamówiono 60 UH-60M, dostawy rozpoczęły się w grudniu 2014 i potrwają do 2019[60], gdy zastąpią śmigłowce UH-1H.
  •  Turcja - w latach 1991-2011 wojsko zakupiło około 110 S-70A-17 (UH-60L). Turecka policja od 1988 odebrała 12 UH-60A, w tym dwa dla VIP, a w 2014 roku cztery S-70i. W 2014 roku Turcja zamówiła 109 śmigłowców T70 (S-70i produkowane w Turcji) dla wojsk lądowych, sił powietrznych, żandarmerii, sił specjalnych, dyrektoriatu bezpieczeństwa i dyrektoriatu ds. lasów, które mają być dostarczone do 2026 roku[34].
  •  Zjednoczone Emiraty Arabskie (UAEAF) - w latach 2008-2010 zakupiono 20 S-70A (UH-60L), a w latach 2011-2013 dalsze 40 UH-60M[37].

Kultura popularna[edytuj]

Przypisy

  1. Sikorsky finally gets its own Black Hawk.
  2. Zamówienia publiczne / IU/36/IX-30/UZ/PRZ/DOS/S/2012. INSPEKTORAT UZBROJENIA, 29 marca 2012.
  3. http://www.altair.com.pl/news/view?news_id=7577. Altair, 29 marca 2012.
  4. Śmigłowce Black Hawk i Seahawk dla Polski. defence24.pl, 12 stycznia 2015.
  5. Oficjalnie o zakupie 70 śmigłowców. Altair, 21 lutego 2013.
  6. MON znów przesunął termin składania ofert w przetargu na śmigłowce. TVP Info, 24 listopada 2014.
  7. Przetarg na śmigłowce: Sikorsky zagrał va bank, będą duże kłopoty. Dziennik Gazeta Prawna
  8. Airbus jedynym finalistą na śmigłowiec Sił Zbrojnych RP. dziennikzbrojny.pl, 2015-04-21.
  9. MON o odrzuceniu oferty PZL Mielec. "Udział w przetargu miał charakter dobrowolny". defence24.pl, 5 maja 2015.
  10. PZL Świdnik: Dostawy śmigłowców zgodnie z wymogami od 2017 roku. defence24.pl, 25 kwietnia 2015.
  11. Mielec w rękach Lockheed Martin. naszdziennik.pl, 9 listopada 2015.
  12. Rząd zerwał negocjacje. Polska jednak nie kupi śmigłowców Caracal od Francuzów. gazeta.pl, 4 października 2016.
  13. Kownacki o śmigłowcach: najpilniejsze "specjalne" i morskie. defence24.pl, 30 października 2016.
  14. Mi-17 dla komandosów będą jak nowe.
  15. Ratowniczy Mi-14PŁ/R w powietrzu.
  16. Wniosek DORSZ o pilne śmigłowce ratownicze. dziennikzbrojny.pl, 25 października 2016.
  17. Zmiany w systemie pełnienia dyżurów SAR. GDYŃSKA BRYGADA LOTNICTWA MW, 01.10.2015.
  18. Kownacki: W pierwszej kolejności do 20 śmigłowców. Dla Wojsk Specjalnych i MW. defence24.pl, 9 listopada 2016.
  19. Wersja karabinu M240H przeznaczona do uzbrojenia śmigłowców. (ang.)
  20. Sikorsky UH–60 Black Hawk. bga-aeroweb.com, dostęp: 2016-10-29.
  21. Informacja w witrynie internetowej PZL Mielec. (pol.)
  22. Informacja na oficjalnej stronie Sikorsky Aircraft Corporation (ang.)
  23. Informacja na oficjalnej stronie Sikorsky Aircraft Corporation (ang.)
  24. S-70i Black Hawk, najlepszy helikopter bojowy na świecie, po raz pierwszy wyprodukowany w zakładach PZL Mielec (pol.). Forsal.pl, 15 marca 2010.
  25. Black Hawk z Mielca nie uratuje polskiego przemysłu lotniczego (pol.). Forsal.pl, 16 marca 2010.
  26. a b c d e f g h i j k Śmigłowiec Sikorsky S-70 Black Hawk cz. I (pol.). dziennik zbrojny, 2012-05-12. [dostęp 2016-10-16].
  27. Black Hawk jest jeden. defence24.pl, 29 Września 2015.
  28. S-70i BLACK HAWK wyprodukowane w PZL Mielec trafią do Arabii Saudyjskiej.
  29. Pięć śmigłowców S-70i Black Hawk z PZL Mielec dostarczonych kolumbijskiej armii.
  30. Brunei Accepts Four Sikorsky S-70i™ BLACK HAWK Helicopters for Regional Security Missions.
  31. TURCJA WYBRAŁA T-70. Altair, 22 kwietnia 2011.
  32. TURCJA ZAMÓWIŁA BLACK HAWKI ZA 3,5 MLD USD. Altair, 22 lutego 2014.
  33. SZCZEGÓŁY KONTRAKTU NA TUHP. Altair, 8 czerwca 2016.
  34. a b T-70 TUHP z Polski dla Turcji. nowastrategia.org.pl, 27 czerwca 2016.
  35. S-70i Black Hawk International. Lotnictwo 9/2013, magnum-x.pl.
  36. FMS vs. DCS. lmdefense.com
  37. a b c d e Stockholm International Peace Research Institute: Transfers of major conventional weapons. 1950 to 2015 (ang.). sipri.org. [dostęp 2016-10-15].
  38. a b c d e f g h i j Sikorsky UH-60 ( S-70 ) "Black Hawk", 1974. (pol.). samolotypolskie.pl, 2012-05-12. [dostęp 2016-10-16].
  39. Austria seeks new Black Hawk purchase
  40. PICTURE: Brunei receives first two Sikorsky S70i helicopters.
  41. Brunei transfers S-70A Blackhawks to Malaysian Armed Forces.
  42. Sikorsky UH-60/S-70 Blackhawk (Yanshuf). jewishvirtuallibrary.org, dostęp: 2016-11-20.
  43. Słowacja kupuje UH-60. altair, 30 kwietnia 2015.
  44. ARMY PROGRAMS - UH-60M Black Hawk. dote.osd.mil, dsotęp: 2016-10-29.
  45. UH-60 Blackhawk medium size utility helicopter.
  46. MH-60M Blackhawk. americanspecialops.com
  47. MH-60M BlackHawk deagel.com, dostęp: 2016-10-29
  48. Army places $241.7 million order with Sikorsky to build 22 new UH-60M Black Hawk helicopters.
  49. 1000. H-60M DLA US ARMY. altair, 19 października 2016.
  50. 500. seryjny egzemplarz UH-60M Black Hawk dostarczony.
  51. Sikorsky Conducts Combat Rescue Helicopter (CRH) Air Vehicle Preliminary Design Review (PDR).
  52. Sweden Becomes 1st European Nation to Procure UH-60M Helicopters.
  53. Black Hawks arrive in Sweden.
  54. PICTURES: Swedish military gets first Black Hawk helicopters.
  55. Swedish military retires last Super Puma.
  56. NH90 and UH-60M -- Sweden's Tale of Two Helos
  57. Airbus Helicopters delivers the first Swedish NH90 for anti-submarine warfare. Airbus Helicopter, 17 grudnia 2015.
  58. Three UH-60M Black Hawks arrive in Thailand.
  59. Sikorsky S-70C Bluehawk.
  60. Pierwsze UH-60M dla Tajwanu.

Bibliografia[edytuj]

  • Piotr Kempski, Benedykt Kempski – Śmigłowiec wielozadaniowy Sikorsky UH-60A Black Hawk. TBiU 221, Bellona 2006, ISBN 83-11-10385-2.
  • Octavio Diez – Śmigłowce. Bellona 2002, ISBN 83-11-09460-8.
  • Zbigniew Jankiewicz – Samoloty i śmigłowce wojskowe. Bellona 1997, ISBN 83-11-08715-6.
  • Sikorski UH-60 Black Hawk, „Lotnictwo” nr 1(2011) s.40-47 ISSN 1732-5323

Linki zewnętrzne[edytuj]