Parco Nazionale del Gran Paradiso

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Park Narodowy Gran Paradiso)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Parco Nazionale del Gran Paradiso
Parc national du Grand Paradis
Nivoletto.jpg
Położenie Włochy Dolina Aosty, Piemont
Data utworzenia 1922
Powierzchnia 703 km²
Położenie na mapie Alp
Mapa lokalizacyjna Alp
Parco Nazionale del Gran Paradiso
Parco Nazionale del Gran Paradiso
Ziemia45°30′10″N 7°18′36″E/45,502778 7,310000
Szczyt Gran Paradiso o zachodzie słońca
Koziorożec alpejski

Parco Nazionale del Gran Paradiso[1][2][3]park narodowy położony wśród pasm górskich północno-zachodnich Włoch, wraz ze szczytem Gran Paradiso, graniczący z francuskim parkiem narodowym Parc national de la Vanoise. Jego widowiskową scenerię tworzą góry (najwyższy szczyt 4061 m n.p.m.), lodowce oraz lasy pełne srebrzystych jodeł, sosen i modrzewi. W czerwcu na wysoko położonych łąkach zakwitają szarotki, fiołki, skalnice, dzwonki i rozchodniki, tworząc wielobarwny dywan przyciągający różne motyle. Widoczna jest również Arnika górska i różanecznik. Dzikie koziorożce alpejskie, będące zarazem symbolem parku[4], i kozice występują tu w tak ogromnych ilościach, że ich populacje trzeba sztucznie kontrolować. Wśród mniejszych ssaków zamieszkujących park znajdują się zające, lisy, borsuki, wydry, gronostaje, kuny, świstaki i łasice. Żyją tu również liczne gatunki ptaków, w tym orły przednie, dzięcioły, zięby alpejskie, pardwy i białe głuszce.

Do PNGP należy także położony na powierzchni 1 ha ogród botaniczny Giardino alpino Paradisia[4].

Historia[edytuj kod]

W początkach XIX wieku, w wyniku polowań – po części dla sportu, a po części w związku z zapotrzebowaniem na niektóre części ciała, które miały jakoby właściwości lecznicze – koziorożce alpejskie zostały wytrzebione, a ocalało jedynie liczące około 60 osobników w rejonie masywu Gran Paradiso[5]. Oprócz zastosowań pseudomedycznych, koziorożce zabijano dla niewielkich kostek w kształcie krzyża, które miały – jako talizmany – chronić posiadaczy od nagłej śmierci[6]. W związku z alarmującymi doniesieniami o kurczeniu się populacji tych zwierząt, Wiktor Emanuel II, który wkrótce miał zostać królem Włoch, ogłosił w roku 1856 obszar Gran Paradiso Królewską Rezerwą Myśliwską. Powołano służbę ochronną. Powstałe wówczas ścieżki stanowią do dzisiaj część 724 kilometrów znakowanych szlaków pieszych i mułowych.

W roku 1920 wnuk Wiktora Emanuela II, król Wiktor Emanuel III podarował państwu 21 km²[5], na którym to obszarze w roku 1922 założony został park, pierwszy włoski park narodowy. Dzięki strażnikom królewskim populacja koziorożców wzrosła do tego czasu do 4000 sztuk. Gdy strażników zabrakło, a zarząd parku nie był w stanie zabezpieczyć stada, zaczęło się kłusownictwo. Dopiero w roku 1945, gdy zostało już tylko 419 koziorożców, zapewniono im właściwą ochronę. Dzisiaj jest ich ponownie około 4000[6].

Geografia[edytuj kod]

Park znajduje się w Alpach Graickich w regionach Piemont i Dolina Aosty w północno-zachodnich Włoszech[6]. Obejmuje 703 km² terenów górskich. 10% terenu pokrywają góry, 16.5% zajmują uprawy i pastwiska, 24% to nieużytki, a 40% sklasyfikowano jako jałowe. 9.5% powierzchni zajmuje 57 lodowców[6].

Najwyższy szczyt sięga 4061 m n.p.m., a średnia wysokość parku wynosi 2000 m n.p.m. Doliny są zalesione, a powyżej granicy lasów rozciągają się hale alpejskie. Nad nimi znajdują się już tylko lodowce i szczyty gór. Szczyt Gran Paradiso jest jedyną górą o wysokości ponad 4000 metrów leżącą całkowicie na obszarze Włoch. Ze szczytu doskonale widać Mont Blanc i Matterhorn. Jego zdobywcą był – w roku 1860 – John Cowell. Od zachodu park graniczy z francuskim Parkiem Narodowym Vanoise. Oba parki razem stanowią największy obszar chroniony w Europie Zachodniej[6]. Zarządy obydwu kooperują ze sobą w kontroli populacji koziorożców, których stada sezonowo migrują przez granicę[7].

Przypisy

  1. Główny Urząd Geodezji i Kartografii nie podaje polskiego egzonimu: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata, s. 372; Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa, 2013. [dostęp 2016-11-12].
  2. Główny Urząd Geodezji i Kartografii: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata, Przedmowa, s. XVIII; Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa, 2013. [dostęp 2016-11-12].
    Quote-alpha.png
    Niewymienienie danego obiektu jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, że Komisja nie zaleca dla niego polskiej nazwy, nawet jeżeli taka spotykana jest w niektórych publikacjach.
  3. Endonim francuski za Głównym Urzędem Geodezji i Kartografii: Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 12. Europa, Część II, s. 254, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa, 2010. [dostęp 2016-11-12].
  4. a b Tim Jepson: Włochy. Warszawa: National Geographic, s. 92. ISBN 978-83-7596-456-1.
  5. a b Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World, JHU Press 1999. ISBN 0-8018-5789-9, s.1224
  6. a b c d e Gillian Price: Walking in Italy's Gran Paradiso, Cicerone Press Limited 1997. ISBN 1-85284-231-8, ss.13-16
  7. Trevor Sandwith: Transboundary Protected Areas for Peace and Co-operation, The World Conservation Union 2001. ISBN 2-8317-0612-2, s.66