Wiktor Emanuel III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wiktor Emanuel III
Jego Królewska Mość Wiktor Emanuel III, z łaski Bożej król Włoch i Albanii, cesarz Etiopii, król Sardynii, Cypru, Jerozolimy i Armenii, książę Sabaudii, książę Carignano, Piemontu, Oneglii, Poirino, Turynu, książę i stały wikariusz Świętego Cesarstwa Rzymskiego we Włoszech, książę Karmanioli, Montmellianu z Arbin i Francin, książę baliw księstwa Aosty, Chieri, Dronero, Crescentino, Riva di Chieri i Banna, Busca, Bene, Brà, książę Genui, Monferratu, Chiablese, Genevese, Piacenzy, Carignano Ivoy, margrabia Iwrei, Saluzzo, Suzy, Ceva, Maro, Oristano, Cesana, Savona, Tarantazji, Borgomanero i Cureggio, Caselle, Rivoli, Pianezzy, Govone, Salussoli, Racconigi z Tegerone, Migliabruną i Motturone, Cavallermaggiore, Marene, Modane oraz Lansleburga, Livorno (Ferrary), Santhii, Agliè, Barge, Centallo i Demonte, Dessany, Ghemme, Vigone, Villafranca, hrabia Moriany, Ginevry, Nizzy, Tendy, Romontu, Asti, Alessandrii, Goceano, Novary, Tortony, Bobbio, Soissons, hrabia Cesarstwa Francuskiego, hrabia S. Antioco, Pollenzo, Roccabruny, Tricerro, Bairo, Ozegny, Apertole, baron Vaud i Faucigny, suweren Monako Roccabruny i 11/12 części Mentony, pan Vercelli, Pinerolo, Lomelliny i Valle Sesia, nobil i patrycjusz Wenecji, patrycjusz Ferrary etc.
ilustracja
wizerunek herbu
Król Włoch
Okres panowania od 29 lipca 1900
do 9 maja 1946
Poprzednik Humbert I
Następca Humbert II
Cesarz Etiopii
Okres panowania od 9 maja 1936
do 5 maja 1941
Poprzednik Haile Selassie I
Następca Haile Selassie I
Król Albanii
Okres panowania od 16 kwietnia 1939
do 8 września 1943
Poprzednik Ahmed Zogu
Dane biograficzne
Dynastia sabaudzka
Data i miejsce urodzenia 11 listopada 1869
Neapol
Data i miejsce śmierci 28 grudnia 1947
Aleksandria
Ojciec Humbert I
Matka Małgorzata Sabaudzka
Żona Helena Petrowić-Niegosz
Odznaczenia
Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Order Sabaudzki Wojskowy I Klasy Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Order Sabaudzki Cywilny Wielki Mistrz Orderu Orła Rzymskiego (Królestwo Włoch) Medaglia Mauriziana (Włochy) Krzyż Zasługi Wojennej (Królestwo Włoch) Medal Pamiątkowy za Wojnę Włosko-Austriacką 1915-1918 (Włochy) Medal Zwycięstwa Wielki Mistrz Orderu Skanderbega (Albania) Wielki Mistrz Orderu Wierności (Albania) Baliw Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji Order Złotego Runa (Hiszpania) Royal Victorian Chain Ribbon.gif Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie) Order Wojenny Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa) Order Podwiązki (Wielka Brytania) Order Orła Czarnego (Prusy) Order Świętego Piotra (Czarnogóra) Order Krzyża Wolności za służbę cywilną (Estonia) Order Świętego Huberta (Bawaria) Order Słonia (Dania) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Korony Rucianej Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Białej Róży Finlandii Krzyż Wielki Orderu Avis (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Chrystusa Krzyż Wielki Orderu św. Jakuba od Miecza (Portugalia) Wstęga Trzech Orderów (Portugalia) Order Świętych Cyryla i Metodego (Bułgaria) Order Najwyższy Chrystusa Order Czerwonych Strzał Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana
Helena Petrowić-Niegosz, żona Wiktora Emanuela III

Wiktor Emanuel III, właśc. Wiktor Emanuel Ferdynad Maria January (wł. Vittorio Emanuele Ferdinando Maria Gennaro) (ur. 11 listopada 1869 w Neapolu, zm. 28 grudnia 1947 w Aleksandrii)[1]król Włoch z dynastii sabaudzkiej od 29 lipca 1900 do 9 maja 1946, cesarz Etiopii w latach 1936–1941 (tytuł nieuznany przez większość państw na świecie), król Albanii w latach 1939–1943.

Biografia[edytuj]

Wiktor Emanuel urodził się jako syn Humberta I i Małgorzaty Sabaudzkiej. Jego chrzciny miały imponującą oprawę, godną największych rodów królewskich. Mały książę Neapolu – choć był słabego zdrowia – otrzymał bardzo staranne wykształcenie. Codziennie od siódmej rano do dziewiątej wieczorem, niemal bez chwili odpoczynku, uczył się pod kierunkiem nauczycieli. Obdarzonemu żywą inteligencją, oczytanemu, odważnemu, dobrze przygotowanemu do wypełniania przyszłych obowiązków księciu wybaczało się niezbyt atrakcyjny wygląd i niski wzrost.

Jako następca tronu przebywał na manewrach cesarskich w Szczecinie w dniach 9–12 września 1895. Wstąpił na tron po śmierci ojca z rąk zamachowca. Jego nieśmiałość, młody wiek i tragiczny splot okoliczności, który doprowadził go do wstąpienia na tron, sprawiały, że był powszechnie lubiany, mimo licznych nietaktów i liberalnych poglądów – a może właśnie dzięki nim. Najważniejszą osobistością areny politycznej był za jego rządów Giovanni Giolitti, czterokrotnie piastujący urząd premiera przed pierwszą wojną światową w okresie nasilających się zamieszek wśród robotników.

Poza obowiązkami monarchy król pozwalał sobie z rzadka na drobne przyjemności – lekturę, łowienie ryb, kolekcjonowanie numizmatów. Styl życia i panowania Wiktora Emanuela III odbiegał znacznie od tego, jaki preferowali jego poprzednicy. Dwór był zdecydowanie mniejszy, a sam monarcha pozostawał nieco w cieniu, ograniczając się do pełnienia funkcji reprezentacyjnych i rozjemczej. Rządził krajem, gdyż od najmłodszych lat wpajano mu poczucie obowiązku, ale w każdej chwili mógłby bez żalu z niego zrezygnować.

Podczas jego rządów w latach 1911-1916 wprowadzone zostało powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn, a Włochy pokonały Turcję i zajęły Trypolitanię. W 1915 Włochy, kierowane przez Antonio Salandrę, przystąpiły do pierwszej wojny światowej po stronie ententy przeciwko Austro-Węgrom, a 1916 – wypowiedziały wojnę Niemcom. Niezadowolenie z podziału łupów i trwające nadal tarcia społeczne przyczyniły się do sukcesu faszyzmu. W wyniku Marszu na Rzym, Wiktor Emanuel powierzył 29 października 1922 Benito Mussoliniemu misję sformowania rządu. Życie dworskie zostało ograniczone do niezbędnego minimum, co nie przeszkadzało wcale królowi, który lubił pozostawać na uboczu.

Włochy przystąpiły do wojny 10 czerwca 1940 roku jako sojusznik III Rzeszy. Wiktor Emanuel czynił wysiłki, by zapobiec wystąpieniu Włoch po stronie Niemiec[2]. Bardzo często występował jako zwolennik neutralności, przy czym jawnie demonstrował swą niechęć do Niemców[3]. Hrabia Ciano mówił wprost o germanofobii króla, który nie wierzył w powodzenie militarne. Na tle udziału Włoch w wojnie dochodziło bardzo często do sporów pomiędzy Wiktorem Emanuelem a Mussolinim. Tam gdzie mógł, król sprzeciwiał się Duce. Opierał się wysłaniu nowych dywizji do Rosji. Był sceptyczny wobec zapewnień dyktatora, że Włochy mają wystarczająco dużo sprzętu wojennego[4].

Po utracie Sycylii 25 lipca 1943 roku Wiktor Emanuel III przyjął Duce na ostatniej audiencji. Po jej zakończeniu z rozkazu króla Mussolini został aresztowany. Nowym szefem rządu został marszałek Badoglio. Król doprowadził także do rokowań z aliantami. Chcąc ratować monarchię włoską, skompromitowaną współpracą z faszyzmem, 9 maja 1946 abdykował na rzecz syna, Humberta II. W tym samym roku na mocy referendum utworzono we Włoszech republikę (większością tylko 51% głosów) i obaj monarchowie wyemigrowali do Egiptu.

Wiktor Emanuel był namiętnym zbieraczem monet i ich znawcą o sławie światowej. Całą kolekcję ukradziono mu w Kairze.

Rodzina[edytuj]

24 października 1896 w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Anielskiej Wiktor Emanuel III ożenił się z księżniczką Heleną Czarnogórską. Ich potomstwo to:

∞ Jerzy Karol Calvi, hrabia Bergolo
∞ książę Filip Hessen-Kassel (syn Fryderyka Karola Heskiego)
  • Humbert II właściwie Humbert Mikołaj Tomasz Jan Maria (wł. Umberto Nicola Tommaso Giovanni Maria) (1904-1983), ostatni król Włoch
Maria Józefa Belgijska
Borys III, car Bułgarii
∞ książę Ludwik Karol Burbon-Parmeński (syn Roberta Parmeńskiego)

Pełna tytulatura[edytuj]

Składały się na nią tytuły książąt sabaudzkich i królów sardyńskich i włoskich narastające od średniowiecza i odzwierciedlające różną sytuację polityczną Sabaudii oraz pretensje jej władców.

Odznaczenia[edytuj]

Rodowód[edytuj]

 
 
 
 
 
Karol Emanuel Sabaudzki-Carignano
 
 
Karol Albert Sabaudzki
 
 
 
 
 
 
Maria Krystyna Kurlandzka
 
 
Wiktor Emanuel II
 
 
 
 
 
 
Ferdynand III Toskański
 
 
Maria Teresa Toskańska
 
 
 
 
 
 
Luiza Maria Amelia Teresa Sycylijska
 
 
Humbert I
 
 
 
 
 
 
Leopold II Habsburg-Lotaryński
 
 
Rajner Józef Habsburg-Lotaryński
 
 
 
 
 
 
Maria Ludwika Burbon
 
 
Maria Adelajda Habsburg-Lotaryńska
 
 
 
 
 
 
Wiktor Amadeusz II Sabaudzki-Carignano
 
 
Maria Elżbieta Sabaudzka
 
 
 
 
 
 
Józefina Lotaryńska-Brionne
 
Wiktor Emanuel III
 
 
 
 
 
Karol Emanuel Sabaudzki-Carignano
 
 
Karol Albert Sabaudzki
 
 
 
 
 
 
Maria Krystyna Kurlandzka
 
 
Ferdinand Sabaudzki-Genua
 
 
 
 
 
 
Ferdynand III Toskański
 
 
Maria Teresa Toskańska
 
 
 
 
 
 
Luiza Maria Amelia Teresa Sycylijska
 
 
Małgorzata Sabaudzka-Genua
 
 
 
 
 
 
Maksymlian Saksoński
 
 
Jan Saksoński
 
 
 
 
 
 
Karolina Burbon-Parmeńska
 
 
Elżbieta Saksońska
 
 
 
 
 
 
Maksymilian I Józef Wittelsbach
 
 
Amelia Augusta Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
Karolina Fryderyka Badeńska
 

Przypisy

  1. firstworldwar.com – King Vittorio Emanuele III (ang.) [dostęp 2012-06-27]
  2. Roman Dąbrowski, Sto dni Mussoliniego, Warszawa 2002, s. 41
  3. Hr. Galeazzo Ciano, Pamiętniki 1939-1943, Warszawa 2001, s. 152
  4. Hr. Galeazzo Ciano, op. cit., s. 316
  5. a b c d e f g h i j k l m n The titled nobility of Europe : an international peerage or „Who's who” of the sovereigns, princes and nobles of Europe. Londyn: Harrison & Sons, 1914, s. 85.
  6. Federico Bona: I Cavalieri dell'Ordine Supremo del Collare o della Santissima Annunziata (wł.). W: Blasonario subalpino [on-line].
  7. Giuseppe Ravetto, Paolo Sézanne, Pier Luigi Imbrighi: Gli ordini cavallereschi italiani, Uffico storico esercito, 1997, s. 146
  8. Toison Espagnole. antiquesatoz.com. [dostęp 2015-10-30].
  9. William A. Shaw: The Knights of England. A Complete Record from the Earliest Time to the Present Day of the Knights of All the Orders of Chivalry in England, Scotland, and Ireland, and of knights bachelors, incorporating a complete list of knights bachelors dubbed in Ireland. Londyn: Sherratt and Hughes, 1906, s. 415-416.
  10. Latvija Likteņa Gaitās 1918-1991, s. 63
  11. Prince Dimitri Romanoff: Orders, Medals and History of Montenegro, Rungsted 1988, s. 61
  12. Vittorio Emanuele III
  13. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego, Warszawa 1995, s. 50
  14. Stefan Oberleitner: Polskie ordery odznaczenia i niektóre wyróżnienia zaszczytne, Zielona Góra: Kanion, 1992, s. 123
  15. Banda da Grã-Cruz das Três Ordens (1919-1962)
  16. Valkoisen Ruusun suurristi ketjuineen myönnetty 115 ulkomaalaiselle vaikuttajalle (fiń.). hs.fi (Helsingin Sanomat), 2002-11-29. [dostęp 2015-10-30].
  17. ОРДЕН „СВ. СВ. РАВНОАПОСТОЛИ КИРИЛ И МЕТОДИЙ”
  18. Hyginus Eugene Cardinale: Orders of Knighthood Awards and The Holy See – A historical, juridical and practical Compendium. Londyn: Van Duren, 1983, s. 33.
  19. Order „czerwonych strzał”. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 225 z 3 października 1937. 
  20. Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 55


Bibliografia[edytuj]

Poprzednik
nowa kreacja
Książę Neapolu
1878-1947
Następca
Wiktor Emanuel IV
Poprzednik
Haile Selassie I
Cesarz Etiopii
1936-1941
Następca
Haile Selassie I