Pirna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: piRNA – rodzaj RNA.
Pirna
Ratusz w Pirnie
Ratusz w Pirnie
Herb
Herb Pirny
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Saksonia
Powiat Sächsische Schweiz-Osterzgebirge
Powierzchnia 53,02 km²
Wysokość 109-340 m n.p.m.
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

37 645
710 os./km²
Nr kierunkowy 03501
Kod pocztowy 01781-01796
Tablice rejestracyjne PIR
Plan Pirny
Plan Pirny
Położenie na mapie Saksonii
Mapa lokalizacyjna Saksonii
Pirna
Pirna
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Pirna
Pirna
Ziemia 50°58′N 13°55′E/50,966667 13,916667
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy

Pirna (czes. hist. Perno, górnołuż. Pěrno) – miasto powiatowe we wschodnich Niemczech, w kraju związkowym Saksonia, w okręgu administracyjnym Drezno; siedziba powiatu Sächsische Schweiz-Osterzgebirge (do 31 lipca 2008 siedziba powiatu Sächsische Schweiz) oraz wspólnoty administracyjnej Pirna; port nad Łabą w pobliżu Drezna. Liczy ok. 39,0 tys. mieszkańców.

Rynek w Pirnie na obrazie Bernardo Bellotto, zw. Canaletto z r. 1753 wygląda dokładnie tak samo, jak dzisiaj
Późnogotyckie sklepienia kościoła Mariackiego

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi najprawdopodobniej z czasów słowiańskich i wskazuje na miejsce kultu boga Peruna[1]. Taką hipotezę potwierdzałaby również nazwa osiedla Sonnenstein leżącego w obrębie miasta oraz kojarzone z Perunem gruszki obecne w herbie (porównaj Pernus). W okolicy można też napotkać średniowieczne krzyże przydrożne z wyrytymi obręczami szprychowanych kół – symbolem Słońca, którego uosobieniem w mitologii słowiańskiej był Perun.

Pirna uzyskała prawa miejskie dokumentem lokacyjnym z roku 1240, chociaż historia osadnictwa w tym miejscu sięga czasów znacznie wcześniejszych – okresu kultury łużyckiej, kiedy to na wzgórzu Sonnenstein znajdował się najprawdopodobniej gród z epoki brązu. Naturalna obronność tego wzgórza mogła być również jedną z przyczyn osadnictwa słowiańskiego we wczesnym średniowieczu.

Natomiast ciągłość osadnictwa od czasów średniowiecznych w Pirnie wiązała się przede wszystkim istnieniem w tym miejscu dogodnej przeprawy przez Łabę, która powyżej Pirny ma charakter rzeki górskiej i przełamuje się przez krajobrazowo atrakcyjny masyw skał wapiennych, zwany Saską Szwajcarią, wskutek czego rzeka ta nie była spławna. Ponieważ nie istniała też możliwość podróży lądowej wzdłuż Łaby, Pirna zyskała bardzo ważne znaczenie jako miejsce przekraczania rzeki i przeładowywania towarów spławianych dalej w dół Łabą. Ta rola miasta czytelna jest do dzisiaj wyraźnie w jego planie, w którym jedna z ulic, zasadniczo peryferyjnych względem centralnego (teoretycznie) punktu miasta, jakim jest plac miejski – Dohnaische Strasse, jest dwukrotnie szersza od pozostałych i ona to właściwie pełni rolę głównej osi komunikacyjnej, prowadząc do miejsca przeprawy promowej przez Łabę.

Murowana zabudowa historycznego centrum miasta (poprzedzona zabudową drewnianą z XIII wieku) sięga swymi początkami XIV wieku, chociaż obecne fasady dwu-, trzy- i czterokondygnacyjnych budynków pochodzą w większości z czasów renesansu i baroku.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1233 – Pirna po raz pierwszy wspomniana w źródłach pisanych.
  • 1293król czeski kupił miasto i zamek od biskupa Miśni. Pirna należała do Czech do roku 1405.
  • 1502 – rozpoczęto budowę najcenniejszego z zachowanych zabytków Pirny – późnogotyckiego halowego kościoła Mariackiego (St. Marien), ukończonego dopiero w 1546.
  • 1639 – miasto zostało zajęte przez oddziały szwedzkie, które przez pięć miesięcy oblegały twierdzę Sonnenstein. Zginęło wówczas ok. 600 mieszkańców, a samo miasto uległo w znacznej mierze zniszczeniu.
  • 1756 – miasto i twierdza zostały podczas trzeciej wojny śląskiej zajęte przez wojska pruskie Fryderyka Wielkiego.
  • 1813 – Pirnę zajęły oddziały napoleońskie, a sam cesarz mieszkał przez pewien czas w jednym z budynków przy rynku.
  • 1837 – uruchomiono parowce na Łabie, a wkrótce potem linię kolejową z Drezna.
  • 1862 – powstały pierwsze fabryki w mieście (zakłady mechaniczne, zakłady produkcji szkła, celulozy, garbarnie).

W czasie II wojny światowej, od 1940 do 1942 zamek Sonnenstein stał się miejscem masowej zagłady w komorze gazowej. Wymordowano tu około 15 000 osób, w większości psychicznie i umysłowo chorych w ramach tzw. Akcji T4. Personel tego miejsca zagłady został później wykorzystany w obozach zagłady na terenie okupowanej Polski.

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Herby Polski i Saksonii na słupie poczty polsko-saskiej z 1722 roku

Miejscowości partnerskie[2]:

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Józef Haliczer, Słownik geograficzny. Pochodzenie i znaczenie nazw geograficznych., Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, Tarnopol 1933.
  2. Współpraca