Planeta Małp (film 1968)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy filmu z 1968 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.
Planeta Małp
Planet of the Apes
Planeta Małp
Gatunek fantastyka naukowa
Rok produkcji 1968
Data premiery Ziemia 8 lutego 1968
Kraj produkcji  Stany Zjednoczone
Język angielski
Czas trwania 112 minut
Reżyseria Franklin J. Schaffner
Scenariusz Rod Serling
Michael Wilson
Pierre Boulle (powieść)
Główne role Charlton Heston
Muzyka Jerry Goldsmith
Zdjęcia Leon Shamroy
Scenografia Walter M. Scott
Jack Martin Smith
William J. Creber
Norman Rockett
Kostiumy Morton Haack
Montaż Hugh Fowler
Produkcja Arthur P. Jacobs
Dystrybucja 20th Century Fox
Budżet 5,8 mln USD[1]
Przychody brutto 33 mln USD[1]
Kontynuacja W podziemiach Planety Małp
Nagrody
Honorowy Oscar - (John Chambers- charakteryzacja)

2 Nagrody Akademii Filmowej (Morton Haack - kostiumy, Jerry Goldsmith - muzyka)

Planeta Małp (ang. Planet of the Apes) – amerykański film fantastycznonaukowy z 1968 roku w reżyserii Franklina J. Schaffnera, według scenariusza Roda Serlinga. Film jest swobodną interpretacją powieści pod tym samym tytułem francuskiego pisarza Pierre’a Boulle’a. Kontynuacją filmu jest W podziemiach Planety Małp, druga część cyklu.

Film przedstawia historię grupy astronautów, którzy rozbijają się na dziwnej planecie w odległej przyszłości. Chociaż planeta początkowo wydaje się niezamieszkana, ocaleni natrafiają na społeczeństwo, w którym małpy ewoluowały, zdobywając zdolność mowy oraz ludzką inteligencję. Są gatunkiem dominującym na planecie, a niemi ludzie są ich niewolnikami.

Scenariusz został pierwotnie napisany przez Roda Serlinga, ale wprowadzono wiele zmian zanim rozpoczęto zdjęcia[2]. Reżyserem filmu miał zostać J. Lee Thomspon albo Blake Edwards, jednak producent Arthur P. Jacobs wybrał, zgodnie z sugestnią Charltona Hestona, Franklina J. Schaffnera. Reżyser wprowadził zmianę w scenariuszu, małpia cywilizacja miała być mniej zaawansowana niż powieści, a zatem mniej kosztowna do zobrazowania[3]. Zdjęcia kręcono między 21 maja a 10 sierpnia 1967 w Kalifornii, Utah i Arizonie, a sekwencje pustynne kręcono w okolicach Jeziora Powella. Koszt filmu wyniósł ostatecznie 5,8 mln dolarów[1].

Premiera filmu w Stanach Zjednoczonych odbyła się 8 lutego 1968 i była komercyjnym sukcesem zarabiając 32,6 mln dolarów[1]. Najdroższym elementem filmu była charakteryzacja, która kosztowała 1 mln dolarów[4]. John Chambers wymyślił specjalnie na potrzeby filmu nowy typ charakteryzacji, lateksowe maski, dokładnie odwzorowujące mimikę aktora[4]. Film zdobył dwie nominacje do Oscara w kategoriach najlepsze kostiumy oraz najlepsza muzyka[5]. Specjalną statuetkę otrzymał John Chambers za charakteryzację[5]. W 2001 Planeta Małp została wpisana do National Film Registry[6].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

Zwiastun filmu.

Astronauci Taylor, Landon i Dodge są w stanie głębokiej hibernacji, gdy ich statek kosmiczny rozbija się w jeziorze na nieznanej planecie. W trakcie ich 18-miesięcznej podróży z prędkością bliską prędkości światła ginie czwarta członkini załogi, Stewart, z powodu awarii kapsuły. Trójka ocalałych opuszcza tonący statek; Taylor w ostatniej chwili sprawdza czas i okazuje się, że z powodu dylatacji czasu na Ziemi upłynęło ponad 2 tysiące lat (jest dokładnie 25 listopada 3978) od ich odlotu w 1972. Gdy dostają się na ląd Dodge przeprowadza testy gleby i stwierdza, że planeta nie nadaje się do potrzymania życia.

Astronauci wyruszają przez pustynię w poszukiwaniu wody i pożywienia. Po kilku dniach natrafiają na rośliny oraz odkrywają oazę, w której biorą kąpiel. Ich ubrania zostają skradzione. Ocaleni wyruszają w pościg za złodziejami, po drodze znajdując strzępy ubrań i zniszczony ekwipunek. Natrafiają na pole kukurydzy, gdzie spotykają grupę niemych prymitywnych ludzi. Chwilę później zostają zaatakowani przez uzbrojone goryle ujeżdżające konie. Dodge zostaje zabity w trakcie walki, a Landon został schwytany. Taylora postrzelono w gardło i zostaje zamknięty w klatce wraz z innymi ludźmi. Małpy zabierają ich do miasta, gdzie Taylor zostaje uratowany przez dwóch szympansów: psycholożkę zwierzęcą Zirę oraz chirurga Galena.Taylor nie jest w stanie mówić. Zira nazywa go Jasnookim i zamyka go w klatce wraz z niemą kobietą, którą nazwał Novą, aby zbadać jego zachowanie. Obserwując małpie społeczeństwo Taylor zauważa, że są podzieleni na trzy kasty: goryle to wojownicy, szympansy to naukowcy, a orangutany to klasa rządząca. Ich państwo jest teokratyczne, a technika jest na poziomie ludzkiej na początku rewolucji przemysłowej. Ludzie uważani są za szkodniki i wykorzystywani są jako niewolnicy, wykorzystywani w eksperymentach naukowych albo zabijani.

Taylor zwraca uwagę Ziry i jej męża Corneliusa, archeologa, przekonując ich o swojej inteligencji. Gdy dowiaduje się o tym przełożony Ziry, orangutan Zaius, zarządza kastrację Taylora. Udaje mu się uciec, a w muzeum, gdzie się schronił, znajduje wypchane zwłoki Dodge′a. Po schwytaniu zostaje ponownie zamknięty w klatce, lecz udaje mu się pokonać kontuzję gardła i wykrzykuje: „Precz z łapami, wy śmierdzące małpy!”

Przesłuchanie w sprawie ustalenia pochodzenia Taylora zostaje zwołane przez przewodniczącego Zgromadzenia, doktora Zaiusa oraz Maximusa. Mężczyzna opowiada o swoich dwóch towarzyszach i dowiaduje się, że Landon został poddany lobotomii. Po tym jak trybunał orzeka, że Taylor rzeczywiście pochodzi z plemienia ludzi spoza granic małpiego państwa, Zaius zabiera go na prywatną rozmowę. Orangutan grozi mu kastracją i lobotomią, jeśli dalej będzie twierdził, że pochodzi z innej planety. Zira i Cornelius wraz z bratankiem Luciusem pomagają Taylorowi i Novej uciec do Zakazanej Strefy, gdzie rozbił się jego statek. Cornelius i Zira prowadzą wykopaliska, które mają im pomóc znaleźć dowody na to, że istniała zaawansowana technologicznie cywilizacja przed małpią. W tym samym czasie Taylor stara się zrozumieć, dlaczego u małp wykształciła się inteligencja i zdolność mowy, a nie u ludzi.

Gdy oglądają wykopaliska w jaskini, dogania ich pościg z Zaiusem na czele. Szympansy pokazują im skamieniałości, które odkrył Cornelius, pochodzące sprzed 1300 lat, a także takie sprzed 2000 lat, w których odnajduje ludzką lalkę, okulary i inne przedmioty codziennego użytku należące do ludzi. Ostatecznie Zairus każe zniszczyć dowody i ujawnia, że wiedział o istnieniu o wiele starszej cywilizacji ludzi. Szympansy zostają oskarżone o herezję, a Taylor i Nova zostają uwolnieni.

Podążając wzdłuż brzegu Taylor odkrywa szczątki Statui Wolności i uświadamia sobie, że nie jest na obcej planecie, a na Ziemi. Zdaje sobie sprawę, że po starcie ich statku kosmicznego wybuchła wojna nuklearna, która zniszczyła ludzką cywilizację.

Obsada[edytuj | edytuj kod]

Cosplay Zaiusa i Ziry podczas WonderCon 2011.

Produkcja[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Producent filmowy Arthur P. Jacobs razem z Johnem Lee Thompsonem wykupili prawa do ekranizacji powieści Pierre′a Boulle′a w 1963 roku[4]. Pracę nad scenariuszem adaptacji powierzono Rodowi Serlingowi, lecz gotowy scenariusz wraz z rysunkami koncepcyjnymi został odrzucony przez wszystkie większe studia filmowe[4]. Po informacji, że główną rolę w filmie ma zagrać ówczesna gwiazda Hollywood, Charlton Heston, na ekranizację powieści zgodził się Richard Zanuck ze studia Fox[7].

Scenariusz Roda Serlinga został jednak odrzucony z powodu zbyt wysokich kosztów produkcji, które studio musiałoby ponieść, przedstawiając zaawansowaną technologicznie małpią cywilizację. Schaffner zatrudnił scenarzystę Michaela Wilsona, który zaproponował przedstawienie małp jako cywilizacji bardziej prymitywnej[4][7]. Najbardziej rozpoznawalną scenę filmu, czyli zniszczoną Statuę Wolności, kilkukrotnie zmieniano w trakcie trwania zdjęć. W jednej z wersji miała ona być zakopana po czubek nosa w środku dżungli, podczas gdy inna przedstawiała Statuę rozpadniętą na kawałki[7].

Jednym z warunków, jakie postawił Fox twórcom filmu, była małpia charakteryzacja, która musiała być wiarygodna i naturalna[4]. Aby przekonać studio do swojej wizji, producenci nakręcili krótką scenę testową, używając wczesnej wersji małpich masek[7]. Zagrał w niej Charlton Heston jako Taylor (w scenariuszu pojawiał się jako Thomas), Edward G. Robinson jako Zaius oraz mniej znani kontraktowi aktorzy Foxa, James Brolin i Linda Harrison jako Cornelius i Zira[7]. Linda, w tym czasie dziewczyna Richarda Zanucka, zagrała w filmie Novę (pojawiła się także w sequelu oraz Planecie Małp Tima Burtona). Producenci pierowtonie w tej roli widzieli Ursulę Andress, lecz gdy ona odmówiła jej rolę zaproponowano Raquel Welch oraz Angelique Pettyjohn[7]. Jednak one też odmówiły. Doktora Zaiusa pierwotnie miał grać Edward Robinson, jednak z powodu ciężkiej charakteryzacji i swojego wieku musiał zrezygnować z tej roli[4].

Zdjęcia[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcia rozpoczęto 21 maja 1967, a zakończono 10 sierpnia. Większość scen, których akcja toczy się na pustyni, kręcono w północnej Arizonie w pobliżu Wielkiego Kanionu, rzeki Kolorado, Jeziora Powella[4][8], kanionu Glen oraz niedaleko miasta Page[8]. Większość scen małpiego miasta zostało nakręconych w parku stanowym Malibu Creek, a końcowa scena została nakręcona na plaży między Malibu a Oxnard. Dostęp do niej był jednak utrudniony z powodu 40–metrowego klifu. Z tego powodu ekipę filmową, sprzęt oraz konie przetransportowano helikopterami[8].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Planet of the Apes (1968) - Box Office Mojo, www.boxofficemojo.com [dostęp 2018-02-11] (ang.).
  2. Rod Serling's Planet of the Apes script metamorphosis, www.rodserling.com [dostęp 2018-02-11] (ang.).
  3. Anthony Leong, Those Damned Dirty Apes!, www.mediacircus.net [dostęp 2018-02-11] (ang.).
  4. a b c d e f g h Adrian Szczypiński, PLANETA MAŁP - CYKL, 11 września 2013 [dostęp 2018-02-13] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-11].
  5. a b The 41st Academy Awards. 1969, „Oscars.org | Academy of Motion Picture Arts and Sciences” [dostęp 2018-02-13] (ang.).
  6. Planet of the apes, „The Library of Congress” [dostęp 2018-02-13] (ang.).
  7. a b c d e f Behind the Planet of the Apes. Planet of the Apes [Blu-Ray], „American MovieClassics”, 20th Century Fox Home Entertainment, 1998 (ang.).
  8. a b c Landsman i inni, Planet of the Apes revisited : the behind-the-scenes story of the classic science fiction saga, wyd. 1st ed, New York: Thomas Dunne Books/St. Martin's Griffin, 2001, ISBN 0-312-25239-0, OCLC 45879798.