Podział administracyjny Portugalii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Portugalia
Godło Portugalii
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Portugalii

Podział administracyjny Portugalii jest stosunkowo skomplikowany i na przestrzeni lat ulegał on dość istotnym zmianom. Od roku 2013, Republika Portugalska formalnie jest podzielona na:

Nazwa portugalska Liczba Polskie tłumaczenie
Regiões Autónomas 2 Regiony autonomiczne
Áreas Metropolitanas 2 Obszary metropolitarne
Comunidades intermunicipais 21 Wspólnot międzygminnych
Concelhos 308 Gmin
Freguesias 3092 Sołectwa
Cidades 151 Miasta
Vilas 533 Miasteczek

Regiony autonomiczne[edytuj]

Region autonomiczny w Portugalii jest jednostką podziału administracyjnego najwyższego stopnia (pierwszy poziom). Podział na tego typu jednostki obowiązuje od roku 1976 i został zapisany w tamtejszej konstytucji. Od 1976 do dziś funkcjonują dwa regiony autonomiczne (port. regiões autónomas) - obydwa stanowią archipelagi na Oceanie Atlantyckim - które wraz z kontynentalną Portugalią tworzą Republikę Portugalską:

  1. Autonomiczny Region Azorów (Região Autónoma dos Açores)
  2. Autonomiczny Region Madery (Região Autónoma da Madeira)

Zgodnie z normą ISO 3166-2:PT portugalskie regiony autonomiczne mają nadane numery: PT-20 (Autonomiczny Region Azorów) i PT-30 (Autonomiczny Region Madery).

Obszary metropolitarne[edytuj]

Obydwa obszary metropolitarne w Portugalii faktycznie utworzono już w roku 1991, jednak dopiero na mocy ustawy nr 75/2013 z dnia 12 września 2013 roku stanowią one jednostkę podziału administracyjnego kraju. Zgodnie z ustawą 46/2008 "obszary metropolitalne Lizbony i Porto są osobami prawnymi prawa publicznego i stanowią szczególną formę stowarzyszenia gmin":

  1. Obszar metropolitarny Lizbony (Área Metropolitana de Lisboa)
  2. Obszar metropolitarny Porto (Área Metropolitana do Porto)

Wspólnoty międzygminne[edytuj]

Zgodnie z ustawą nr 75/2013 z dnia 12 września 2013 roku w Portugalii funkcjonuje 21 wspólnot międzygminnych:

  1. Centralne Alentejo (Centro Alentejo)
  2. Nadbrzeżne Alentejo (Alentejo Litoral)
  3. Algarve (Algarve)
  4. Górne Alentejo (Alto Alentejo)
  5. Górne Minho (Alto Minho)
  6. Górna Tâmega (Alto Tâmega)
  7. Ave
  8. Dolne Alentejo (Baixo Alentejo)
  9. Dolna Beira (Beira Baixa)
  10. Beiras e Serra da Estrela
  11. Cávado
  12. Douro
  13. Lezíria do Tejo
  14. Środkowy Tag (Médio Tejo)
  15. Oeste
  16. Region Aveiro (Região de Aveiro)
  17. Region Coimbra (Região de Coimbra)
  18. Region Leiria (Região de Leiria)
  19. Tâmega e Sousa
  20. Terras de Trás-os-Montes
  21. Viseu Dão Lafões

Gminy[edytuj]

 Osobny artykuł: Gminy Portugalii.

Sołectwa[edytuj]

Każda gmina w Portugalii podzielona jest na sołectwa (port. freguesias), jako jednostkę podziału administracyjnego najniższego szczebla. W wyniku reformy z 2013 liczba portugalskich sołectw zmniejszyła się z 4257 do 3092, bowiem niektóre sąsiadujące ze sobą sołectwa (zlokalizowane w tej samej gminie) połączono w związki sołectw (port. união de Freguesias).

Miasta[edytuj]

 Osobny artykuł: Miasta w Portugalii.

Dystrykty kontynentalnej Portugalii[edytuj]

Portugalia jest podzielona na dystrykty (port. distritos) od 25 kwietnia 1835 roku (wcześniej dzieliła się na comarki), a celem ich utworzenia było usprawnienie administracji w terenie oraz polepszenie dostępu do niej dla zwykłych mieszkańców. System portugalskich dystryktów był wzorowany na francuskich departamentach. Dystrykty były przez lata najbardziej istotną jednostką podziału kraju na szczeblu ponad gminnym i do dziś stanową podstawę przy wyznaczaniu okręgów wyborczych lub regionalnych związków sportowych. To również najbardziej społecznie rozpoznawalny szczebel podziału administracyjnego Portugalii. W 1919 zlikwidowano jeden z dystryktów Kontynentalnej Portugalii (Dystrykt Lamego), a 1976 cztery kolejne: trzy na Azorach (Dystrykt Angra do Heroísmo, Dystrykt Horta, Dystrykt Ponta Delgada) i jeden na Maderze (Dystrykt Funchal). Artykuł 291 konstytucji z 1976 roku określił dystrykty, jako poziom przejściowy administracji w oczekiwaniu na powstanie regionów administracyjnych. W latach 1991–2013 całe terytorium kontynentalnej Portugalii było podzielona na obszary metropolitalne oraz wspólnoty międzygminne, co sprawiło, że ranga dystryktów została znacznie ograniczona. Zgodnie z normą ISO 3166-2:PT portugalskie dystrykty mają nadane kolejne numery (alfabetycznie od nazwy dystryktu) – od PT-01 (Dystrykt Aveiro) do PT-18 (Dystrykt Viseu).

Dystrykty kontynentalnej Portugalii.
Numer na mapie Nazwa Stolica Ludność
(w 2005 r.)
Powierzchnia (km²) Liczba gmin Liczba sołectw
12. Dystrykt Aveiro Aveiro 713 578 2 808 19 208
5. Dystrykt Beja Beja 161 211 10 225 14 100
17. Dystrykt Braga Braga 831 368 2 673 14 515
14. Dystrykt Bragança Bragança 148 808 6 608 12 299
9. Dystrykt Castelo Branco Castelo Branco 208 069 6 675 11 160
11. Dystrykt Coimbra Coimbra 441 245 3 947 17 209
7. Dystrykt Évora Évora 173 408 7 393 14 91
6. Dystrykt Faro Faro 395 208 4 960 16 84
10. Dystrykt Guarda Guarda 173 716 5 518 14 336
2. Dystrykt Leiria Leiria 459 450 3 515 16 148
1. Dystrykt Lizboński Lizbona 2 135 992 2 800 16 226
8. Dystrykt Portalegre Portalegre 127 018 6 065 15 86
16. Dystrykt Porto Porto 1 781 826 2 395 18 283
3. Dystrykt Santarém Santarém 475 344 6 747 21 193
4. Dystrykt Setúbal Setúbal 788 459 5 064 13 82
18. Dystrykt Viana do Castelo Viana do Castelo 252 011 2 255 10 290
15. Dystrykt Vila Real Vila Real 223 731 4 328 14 268
13. Dystrykt Viseu Viseu 394 927 5 007 24 372

Dystrykty zlikwidowane[edytuj]

Azory:

  • Dystrykt Angra do Heroísmo (istniejący w latach 1835–1976)
  • Dystrykt Horta (istniejący w latach 1835–1976)
  • Dystrykt Ponta Delgada (istniejący w latach 1835–1976)

Madera:

  • Dystrykt Funchal (istniejący w latach 1835–1976)

Kontynentalna Portugalia:

  • Dystrykt Lamego (istniejący w latach 1835–1919)

Historia[edytuj]

W latach 1936–1976 Kontynentalna Portugalia była podzielona na 11 prowincji i 22 dystrykty. W 1976 roku kraj podzielono na 18 dystryktów i 2 regiony autonomiczne (Azory i Madera), składające się łącznie z 308 gmin, które z kolei dzieliły się na 4257 sołectw.

Podział tradycyjny[edytuj]

W życiu codziennym dominuje historyczny podział regionalny, obowiązujący oficjalnie w latach 1936–1975. W ten sposób klasyfikowane jest na przykład pochodzenie produktów spożywczych, z winem na czele.

Alentejo : Beira :

Podział terytorialny (NUTS)[edytuj]

W celach statystycznych wyróżnia się siedem regionów, wytyczonych w roku 2003 przez Unię Europejską w ramach programu NUTS. Są to:

NUTS I[edytuj]

  1. Kontynentalna Portugalia (podzielona na 18 dystryktów)
  2. Autonomiczny Region Azorów
  3. Autonomiczny Region Madery

NUTS II (Regiony)[edytuj]

  1. Region Północny (Região Norte) ze stolicą w Porto
  2. Region Centralny (Região Centro) ze stolicą w Coimbrze
  3. Region Lizbona (Região de Lisboa)
  4. Alentejo ze stolicą w Évorze
  5. Algarve ze stolicą w Faro
  6. Autonomiczny Region Azorów (Região Autónoma dos Açores) ze stolicą w Ponta Delgada
  7. Autonomiczny Region Madery (Região Autónoma da Madeira) ze stolicą w Funchal

NUTS III (Podregiony)[edytuj]

NUTS III w Portugalii stanowi 25 jednostek terytorialnych, są to:

  • obydwa regiony autonomiczne
  • obydwa obszary metropolitarne
  • 21 wspólnot międzygminnych