Podział administracyjny Portugalii
Podział administracyjny Portugalii jest stosunkowo skomplikowany i na przestrzeni lat ulegał on dość istotnym zmianom. Od roku 2013, Republika Portugalska formalnie jest podzielona na:
Nazwa portugalska | Liczba | Polskie tłumaczenie\[potrzebny przypis] |
---|---|---|
Distritos | 18 | Dystrykty |
Regiões Autónomas | 2 | Regiony autonomiczne |
Áreas Metropolitanas | 2 | Obszary metropolitalne |
Comunidades intermunicipais | 21 | Wspólnot międzygminnych |
Concelhos | 308 | Gmin |
Freguesias | 3092 | Sołectwa |
Cidades | 151 | Miasta |
Vilas | 533 | Miasteczek |
Dystrykty kontynentalnej Portugalii
[edytuj | edytuj kod]Portugalia jest podzielona na dystrykty (port. distritos) od 25 kwietnia 1835 roku (wcześniej dzieliła się na comarki), a celem ich utworzenia było usprawnienie administracji w terenie oraz polepszenie dostępu do niej dla zwykłych mieszkańców. System portugalskich dystryktów był wzorowany na francuskich departamentach. Dystrykty były przez lata najbardziej istotną jednostką podziału kraju na szczeblu ponad gminnym i do dziś stanową podstawę przy wyznaczaniu okręgów wyborczych lub regionalnych związków sportowych. To również najbardziej społecznie rozpoznawalny szczebel podziału administracyjnego Portugalii. W 1919 zlikwidowano jeden z dystryktów Kontynentalnej Portugalii (Dystrykt Lamego), a 1976 cztery kolejne: trzy na Azorach (Dystrykt Angra do Heroísmo, Dystrykt Horta, Dystrykt Ponta Delgada) i jeden na Maderze (Dystrykt Funchal). Artykuł 291 konstytucji z 1976 roku określił dystrykty, jako poziom przejściowy administracji w oczekiwaniu na powstanie regionów administracyjnych. W latach 1991–2013 całe terytorium kontynentalnej Portugalii było podzielona na obszary metropolitalne oraz wspólnoty międzygminne, co sprawiło, że ranga dystryktów została znacznie ograniczona. Zgodnie z normą ISO 3166-2:PT portugalskie dystrykty mają nadane kolejne numery (alfabetycznie od nazwy dystryktu) – od PT-01 (Dystrykt Aveiro) do PT-18 (Dystrykt Viseu).
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/PortugalNumbered.png/200px-PortugalNumbered.png)
Numer na mapie | Nazwa | Stolica | Ludność (w 2005 r.) |
Powierzchnia (km²) | Liczba gmin | Liczba sołectw |
---|---|---|---|---|---|---|
12. | Dystrykt Aveiro | Aveiro | 713 578 | 2808 | 19 | 208 |
5. | Dystrykt Beja | Beja | 161 211 | 10 225 | 14 | 100 |
17. | Dystrykt Braga | Braga | 831 368 | 2673 | 14 | 515 |
14. | Dystrykt Bragança | Bragança | 148 808 | 6608 | 12 | 299 |
9. | Dystrykt Castelo Branco | Castelo Branco | 208 069 | 6675 | 11 | 160 |
11. | Dystrykt Coimbra | Coimbra | 441 245 | 3947 | 17 | 209 |
7. | Dystrykt Évora | Évora | 173 408 | 7393 | 14 | 91 |
6. | Dystrykt Faro | Faro | 395 208 | 4960 | 16 | 84 |
10. | Dystrykt Guarda | Guarda | 173 716 | 5518 | 14 | 336 |
2. | Dystrykt Leiria | Leiria | 459 450 | 3515 | 16 | 148 |
1. | Dystrykt Lizboński | Lizbona | 2 135 992 | 2800 | 16 | 226 |
8. | Dystrykt Portalegre | Portalegre | 127 018 | 6065 | 15 | 86 |
16. | Dystrykt Porto | Porto | 1 781 826 | 2395 | 18 | 283 |
3. | Dystrykt Santarém | Santarém | 475 344 | 6747 | 21 | 193 |
4. | Dystrykt Setúbal | Setúbal | 788 459 | 5064 | 13 | 82 |
18. | Dystrykt Viana do Castelo | Viana do Castelo | 252 011 | 2255 | 10 | 290 |
15. | Dystrykt Vila Real | Vila Real | 223 731 | 4328 | 14 | 268 |
13. | Dystrykt Viseu | Viseu | 394 927 | 5007 | 24 | 372 |
Dystrykty zlikwidowane
[edytuj | edytuj kod]Azory:
- Dystrykt Angra do Heroísmo (istniejący w latach 1835–1976)
- Dystrykt Horta (istniejący w latach 1835–1976)
- Dystrykt Ponta Delgada (istniejący w latach 1835–1976)
Madera:
- Dystrykt Funchal (istniejący w latach 1835–1976)
Kontynentalna Portugalia:
- Dystrykt Lamego (istniejący w latach 1835–1919)
Regiony autonomiczne
[edytuj | edytuj kod]Region autonomiczny w Portugalii jest jednostką podziału administracyjnego najwyższego stopnia (pierwszy poziom). Podział na tego typu jednostki obowiązuje od roku 1976 i został zapisany w tamtejszej konstytucji. Od 1976 do dziś funkcjonują dwa regiony autonomiczne (port. regiões autónomas) – obydwa stanowią archipelagi na Oceanie Atlantyckim – które wraz z kontynentalną Portugalią tworzą Republikę Portugalską:
- Autonomiczny Region Azorów (Região Autónoma dos Açores)
- Autonomiczny Region Madery (Região Autónoma da Madeira)
Zgodnie z normą ISO 3166-2:PT portugalskie regiony autonomiczne mają nadane numery: PT-20 (Autonomiczny Region Azorów) i PT-30 (Autonomiczny Region Madery).
Obszary metropolitalne
[edytuj | edytuj kod]Obydwa obszary metropolitalne w Portugalii faktycznie utworzono już w roku 1991, jednak dopiero na mocy ustawy nr 75/2013 z dnia 12 września 2013 roku stanowią one jednostkę podziału administracyjnego kraju. Zgodnie z ustawą 46/2008 „obszary metropolitalne Lizbony i Porto są osobami prawnymi prawa publicznego i stanowią szczególną formę stowarzyszenia gmin”:
- Obszar metropolitalny Lizbony (Área Metropolitana de Lisboa)
- Obszar metropolitalny Porto (Área Metropolitana do Porto)
Wspólnoty międzygminne
[edytuj | edytuj kod]Zgodnie z ustawą nr 75/2013 z dnia 12 września 2013 roku w Portugalii funkcjonuje 21 wspólnot międzygminnych:
|
Gminy
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Sołectwa
[edytuj | edytuj kod]Każda gmina w Portugalii podzielona jest na sołectwa (port. freguesias), jako jednostkę podziału administracyjnego najniższego szczebla. W wyniku reformy z 2013 liczba portugalskich sołectw zmniejszyła się z 4257 do 3092, bowiem niektóre sąsiadujące ze sobą sołectwa (zlokalizowane w tej samej gminie) połączono w związki sołectw (port. união de freguesias).
Miasta
[edytuj | edytuj kod]- Osobny artykuł:
Historia
[edytuj | edytuj kod]W latach 1936–1976 Kontynentalna Portugalia była podzielona na 11 prowincji i 22 dystrykty. W 1976 roku kraj podzielono na 18 dystryktów i 2 regiony autonomiczne (Azory i Madera), składające się łącznie z 308 gmin, które z kolei dzieliły się na 4257 sołectw.
Podział tradycyjny
[edytuj | edytuj kod]W życiu codziennym dominuje historyczny podział regionalny, obowiązujący oficjalnie w latach 1936–1975. W ten sposób klasyfikowane jest na przykład pochodzenie produktów spożywczych, z winem na czele.
Alentejo: | Beira: |
|
Podział terytorialny (NUTS)
[edytuj | edytuj kod]W celach statystycznych wyróżnia się siedem regionów, wytyczonych w roku 2003 przez Unię Europejską w ramach programu NUTS. Są to:
NUTS I
[edytuj | edytuj kod]- Kontynentalna Portugalia (podzielona na 18 dystryktów)
- Autonomiczny Region Azorów
- Autonomiczny Region Madery
NUTS II (Regiony)
[edytuj | edytuj kod]- Region Północny (Região Norte) ze stolicą w Porto
- Region Centralny (Região Centro) ze stolicą w Coimbrze
- Region Lizbona (Região de Lisboa)
- Alentejo ze stolicą w Évorze
- Algarve ze stolicą w Faro
- Autonomiczny Region Azorów (Região Autónoma dos Açores) ze stolicą w Ponta Delgada
- Autonomiczny Region Madery (Região Autónoma da Madeira) ze stolicą w Funchal
NUTS III (Podregiony)
[edytuj | edytuj kod]NUTS III w Portugalii stanowi 25 jednostek terytorialnych, są to:
- obydwa regiony autonomiczne
- obydwa obszary metropolitalne
- 21 wspólnot międzygminnych