Populizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Masowe protesty mają być wyrazem vox populi

Populizm (z łac. populus "lud") – termin politologiczny, nieostry i niejednoznaczny opisujący zjawiska polityczne, których wspólną cechą jest retoryka odwołująca się do "woli ludu". Termin obejmuje aspekt doktrynalny, socjotechniczny i psychospołeczny[1].

Doktryna[edytuj]

Aspekt doktrynalny polega na przyjęciu, że "wola ludu", "wola narodu" lub "wola mas" jest zasadniczą polityczną legitymacją dla osób i organizacji sprawujących rządy[2]. Polityka oparta na populizmie w aspekcie psychospołecznym stara się dostarczyć wyborcom przywódcę określonego typu pożądanego przez większość. W aspekcie socjotechnicznym polega na stosowaniu demagogii, odwoływaniu się do stereotypów i mitów społecznych. Mity takie mogą uzasadniać antagonizmy społeczne, przeciwstawiać dobro biednego ludu rządzącym elitom, odwoływać się do uprzedzeń rasowych i etnicznych. Celem zabiegów socjotechnicznych może być też wykształcenie mitów politycznych sprzyjających realizacji założeń politycznych[1].

Charakterystyczną cechą ideologii populistycznej jest założenie, że ludzie tworzą jednorodne ciało[3]. Ideologia populistyczna przypisuje ludziom, szczególnie społecznościom wiejskim cnotę prostych ludzi. Są oni nośnikiem zbiorowych tradycji i charakteru narodowego[4]. Podkreśla również negację oraz opozycyjność wobec istniejącego stanu rzeczy[5].

Populiści twierdzą, że partie polityczne stworzyły sztuczny podział w homogenicznym społeczeństwie i wysuwają swój własny interes ponad interes społeczny, zostały skorumpowane oraz zepsuły więź pomiędzy liderami i ich stronnikami. Populiści przeciwstawiają się jedynie partiom establishmentu, prezentując siebie jako ugrupowanie antysystemowe[6].

Dążą do wprowadzenia nowych dróg reprezentacji politycznej poprzez instytucje demokracji bezpośredniej: demokrację plebiscytową (referenda oraz inicjatywa społeczna) personalizację władzy (bezpośrednie wybory wysokich funkcjonariuszy państwowych, wzmocnienie władzy prezydenta i premiera)[6].

Poza krytykowanym ujęciem populizmu jako ideologii, strategii lub dyskursu populizm może być atrakcyjnym stylem politycznym[7]. Zarzucanie populizmu jest uznawane za określenie pejoratywne sugerujące oportunizm polityczny[4].

Nurty[edytuj]

W ramach populizmu występują dwa nurty: lewicowy i prawicowy. Różnią się one naciskiem kładzionym na poszczególne kwestie: w przypadku lewicowych populistów – kwestie ekonomiczne (wyrosłe z idei egalitaryzmu), w przypadku prawicowych populistów – kwestie związane z tożsamością kulturową, oparte na idei nacjonalizmu[6].

Populizm lewicowy[edytuj]

Populizm lewicowy opiera się na wydzieleniu antagonistycznych w stosunku do ludu grup, procesów i instytucji takich, jak: globalizacja, amerykanizacja, kapitaliści, międzynarodowe koncerny oraz na licznych przywilejach socjalnych dla obywateli, takich jak darmowa służba zdrowia czy dochód podstawowy. Populiści prezentują siebie jako prawdziwych, demokratycznych socjalistów, skierowanych przeciwko zewnętrznym zagrożeniom. Podkreślają społeczną równość oraz prymat ideologicznego uniwersalizmu. Lewicowy populizm przejmuje również elementy populizmu prawicowego - jak np. kwestie antyimigranckie[8].

Populizm prawicowy[edytuj]

Populizm prawicowy opiera się na podkreślaniu nierówności społecznej[8]. Prawicowe partie populistyczne charakteryzują się odgradzaniem tożsamości narodowej (kulturowej, rzadziej etnicznej) zarówno od innych narodów, imigrantów, mniejszości narodowych, jak i od inaczej myślących lub zachowujących się we własnym kraju[9]. Typowy dla tych ugrupowań jest również szacunek dla obyczajów oraz tradycyjnej moralności[10].

Prawicowy populizm charakteryzuje również eurosceptycyzm z powodów kulturowych (UE jako zagrożenie dla języka, wartości), politycznych (dla prawicowych populistów państwo powinno być autonomiczne i suwerenne) i ekonomicznych (UE jako zagrożenie wykorzystania gospodarek narodowych)[11].

Potoczne rozumienie terminu[edytuj]

Potocznie populizm oznacza działania polityczne zmierzające do zdobycia władzy i wpływów poprzez schlebianie oczekiwaniom społecznym i składanie nierealnych obietnic[2].

Populizm jest także cechą przypisywaną mediom. Media populistyczne charakteryzują się wrogością i kwestionowaniem elit, odwołują się do zdrowego rozsądku oraz uczuć moralnych[4].

Przypisy

  1. a b Ewa Bujwid-Kurek. Populizm w państwach Bałkanów Zachodnich. „Krakowskie Studia Międzynarodowe”. 4, s. 255-266, VIII. 2011. 
  2. a b Jadwiga Burta. Prawda i kłamstwo w wypowiedziach populistycznych. „Słowo. Studia językoznawcze”. 3, s. 56-62, 2012. ISSN 2082-6931. 
  3. Koen Abts, Stefan Rummens. Populism versus Democracy. „Political Studies”. 55 (2), s. 405–424, 2007. DOI: 10.1111/j.1467-9248.2007.00657.x. ISSN 0032-3217 (ang.). 
  4. a b c Benjamin Krämer. Media Populism: A Conceptual Clarification and Some Theses on its Effects. „Communication Theory”. 24 (1), s. 42–60, 2014. DOI: 10.1111/comt.12029. ISSN 10503293 (ang.). 
  5. Moroska ↓, s. 132.
  6. a b c Moroska ↓, s. 134.
  7. Benjamin Moffitt, Simon Tormey. Rethinking Populism: Politics, Mediatisation and Political Style. „Political Studies”. 62 (2), s. 381–397, 2014. DOI: 10.1111/1467-9248.12032. ISSN 00323217 (ang.). 
  8. a b Moroska ↓, s. 133.
  9. Tomasiewicz Jarosław: Faszyzm? Populizm? Liberalizm? /w:/ "Sprawy Polityczne" nr 17-18 (2002)
  10. Moroska ↓, s. 144.
  11. Moroska ↓, s. 146.

Literatura uzupełniająca[edytuj]

  • Altermatt Urs: Narodowy populizm w Europie Zachodniej. "Znak" nr 10 (1993)
  • Marczewska-Rytko Maria: Populizm - teoria i praktyka polityczna. Lublin 1995
  • Bartłomiej Michalak: Partie protestu w Europie Zachodniej. Analiza relewancji politycznej. Toruń 2008
  • Moroska Aleksandra: Prawicowy populizm a eurosceptycyzm (na przykładzie Listy Pima Fortuyna w Holandii i Ligi Polskich Rodzin w Polsce), Wrocław 2010
  • Tomasiewicz Jarosław: Niepogoda dla populistów. Kampanie prezydenckie Andrzeja Leppera i Bogusława Ziętka w 2010 r. /w:/ Wybory prezydenckie 2010. Pod red. Janusz Okrzesik, Waldemar Wojtasik. Katowice 2011. ISBN 978-83-61975-8

Linki zewnętrzne[edytuj]