Populizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Masowe protesty mają być wyrazem vox populi

Populizm (z łac. populus "lud") – termin politologiczny, nieostry i niejednoznaczny opisujący zjawiska polityczne, których wspólną cechą jest retoryka odwołująca się do "woli ludu". Termin obejmuje aspekt doktrynalny, socjotechniczny i psychospołeczny[1].

Doktryna[edytuj | edytuj kod]

Aspekt doktrynalny polega na przyjęciu, że "wola ludu", "wola narodu" lub "wola mas" jest zasadniczą polityczną legitymacją dla osób i organizacji sprawujących rządy[2]. Polityka oparta na populizmie w aspekcie psychospołecznym stara się dostarczyć wyborcom przywódcę określonego typu pożądanego przez większość. W aspekcie socjotechnicznym polega na stosowaniu demagogii, odwoływaniu się do stereotypów i mitów społecznych. Mity takie mogą uzasadniać antagonizmy społeczne, przeciwstawiać dobro biednego ludu rządzącym elitom, odwoływać się do uprzedzeń rasowych i etnicznych. Celem zabiegów socjotechnicznych może być też wykształcenie mitów politycznych sprzyjających realizacji założeń politycznych[1].

Charakterystyczną cechą ideologii populistycznej jest założenie, że ludzie tworzą jednorodne ciało[3]. Ideologia populistyczna przypisuje ludziom, szczególnie społecznościom wiejskim cnotę prostych ludzi. Są oni nośnikiem zbiorowych tradycji i charakteru narodowego[4]. Podkreśla również negację oraz opozycyjność wobec istniejącego stanu rzeczy[5].

Populiści twierdzą, że partie polityczne stworzyły sztuczny podział w homogenicznym społeczeństwie i wysuwają swój własny interes ponad interes społeczny, zostały skorumpowane oraz zepsuły więź pomiędzy liderami i ich stronnikami. Populiści przeciwstawiają się jedynie partiom establishmentu, prezentując siebie jako ugrupowanie antysystemowe[6].

Dążą do wprowadzenia nowych dróg reprezentacji politycznej poprzez instytucje demokracji bezpośredniej: demokrację plebiscytową (referenda oraz inicjatywa społeczna) personalizację władzy (bezpośrednie wybory wysokich funkcjonariuszy państwowych, wzmocnienie władzy prezydenta i premiera)[6].

Poza krytykowanym ujęciem populizmu jako ideologii, strategii lub dyskursu populizm może być atrakcyjnym stylem politycznym[7]. Zarzucanie populizmu jest uznawane za określenie pejoratywne sugerujące oportunizm polityczny[4].

Nurty[edytuj | edytuj kod]

W ramach populizmu występują dwa nurty: lewicowy i prawicowy. Różnią się one naciskiem kładzionym na poszczególne kwestie: w przypadku lewicowych populistów – kwestie ekonomiczne (wyrosłe z idei egalitaryzmu), w przypadku prawicowych populistów – kwestie związane z tożsamością kulturową, oparte na idei nacjonalizmu[6].

Populizm lewicowy[edytuj | edytuj kod]

Populizm lewicowy opiera się na wydzieleniu antagonistycznych w stosunku do ludu grup, procesów i instytucji takich, jak: globalizacja, amerykanizacja, kapitaliści, międzynarodowe koncerny. Populiści prezentują siebie jako prawdziwych, demokratycznych socjalistów, skierowanych przeciwko zewnętrznym zagrożeniom. Podkreślają społeczną równość oraz prymat ideologicznego uniwersalizmu. Lewicowy populizm przejmuje również elementy populizmu prawicowego - jak np. kwestie anty-imigranckie[8].

Populizm prawicowy[edytuj | edytuj kod]

Populizm prawicowy opiera się na podkreślaniu nierówności społecznej[8]. Prawicowe partie populistyczne charakteryzują się negatywnym określaniem tożsamości kulturowej poprzez odgradzaniu tożsamości narodowej (kulturowej, rzadziej etnicznej) zarówno od innych narodów, imigrantów, mniejszości narodowych, jak i od inaczej myślących lub zachowujących się we własnym kraju. Typowy dla tych ugrupowań jest również szacunek dla obyczajów oraz tradycyjnej moralności[9].

Prawicowy populizm charakteryzuje również eurosceptycyzm z powodów kulturowych (UE jako zagrożenie dla języka, wartości), politycznych (dla prawicowych populistów państwo powinno być autonomiczne i suwerenne) i ekonomicznych (UE jako zagrożenie wykorzystania gospodarek narodowych)[10].

Potoczne rozumienie terminu[edytuj | edytuj kod]

Potocznie populizm oznacza działania polityczne zmierzające do zdobycia władzy i wpływów poprzez schlebianie oczekiwaniom społecznym i składanie nierealnych obietnic[2].

Populizm jest także cechą przypisywaną mediom. Media populistyczne charakteryzują się wrogością i kwestionowaniem elit, odwołują się do zdrowego rozsądku oraz uczuć moralnych[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ewa Bujwid-Kurek. Populizm w państwach Bałkanów Zachodnich. „Krakowskie Studia Międzynarodowe”. 4, s. 255-266, VIII. 2011. 
  2. 2,0 2,1 Jadwiga Burta. Prawda i kłamstwo w wypowiedziach populistycznych. „Słowo. Studia językoznawcze”. 3, s. 56-62, 2012. ISSN 2082-6931. 
  3. Koen Abts, Stefan Rummens. Populism versus Democracy. „Political Studies”. 55 (2), s. 405–424, 2007. DOI: 10.1111/j.1467-9248.2007.00657.x. ISSN 0032-3217 (ang.). 
  4. 4,0 4,1 4,2 Benjamin Krämer. Media Populism: A Conceptual Clarification and Some Theses on its Effects. „Communication Theory”. 24 (1), s. 42–60, 2014. DOI: 10.1111/comt.12029. ISSN 10503293 (ang.). 
  5. Moroska ↓, s. 132.
  6. 6,0 6,1 6,2 Moroska ↓, s. 134.
  7. Benjamin Moffitt, Simon Tormey. Rethinking Populism: Politics, Mediatisation and Political Style. „Political Studies”. 62 (2), s. 381–397, 2014. DOI: 10.1111/1467-9248.12032. ISSN 00323217 (ang.). 
  8. 8,0 8,1 Moroska ↓, s. 133.
  9. Moroska ↓, s. 144.
  10. Moroska ↓, s. 146.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]