Program Ałmaz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rysunek stacji Ałmaz

Ałmaz (ros. Алмаз, Diament) – tajny radziecki program kosmiczny budowy wojskowych załogowych stacji orbitalnych. Ze względu na militarny charakter programu, którego głównym celem był zwiad wojskowy, oficjalnie był on włączony w cywilny program kosmiczny Salut. Z siedmiu stacji Salut umieszczonych na orbicie w latach 1971-1982, trzy należały do programu Ałmaz, jednak nosiły one nazwę i kolejne numery stacji Salut – były to stacje Salut 2, 3 i 5.

Plany stacji kosmicznej Ałmaz powstały w Związku Radzieckim w 1964 r., a trzy lata później projekt ten został przyjęty do realizacji w zakładach OKB-52 Władimira Czełomieja. Początkowo jego koncepcja polegała na zbudowaniu trzech elementów:
(1) 20-tonowej stacji kosmicznej, na której miała przebywać trzyosobowa załoga wyposażona w aparaty Agat przeznaczone do wykonywania zdjęć obiektów wojskowych,
(2) systemu TKS - dużych statków kosmicznych wielokrotnego użytku do przewożenia załóg i ładunków na orbitę i z powrotem na Ziemię,
(3) rakiet nośnych Proton, które miały wynosić te stacje i statki transportowe w przestrzeń kosmiczną.
Dodatkowo stacja miała być wyposażona w niewielką kapsułę-lądownik, która mogła być wystrzelona ze stacji i szybko dotrzeć na Ziemię z filmami wywiadowczymi i innymi niewielkimi ładunkami.

Kapsuła powrotna stacji Ałmaz 3 (Salut 5)

Konstrukcja stacji Ałmaz[edytuj]

Stacja Ałmaz składała się z trzech podstawowych części[1]:

  • przedziału mieszkalnego o długości 3,5 m i średnicy 2,9 m. Znajdowały się tam miejsca do spania, stolik, fotel oraz zapasy żywności i wody,
  • przedziału roboczego o długości 5,3 m i średnicy 4,1 m, wyposażonego w aparaturę zwiadowczą (długoogniskowy teleskop optyczny Agat, teleskop podczerwony Wołna i in.) oraz w systemy kierowania stacją i jej aparaturą,
  • śluzy powietrznej z pasywnym węzłem cumowniczym. Znajdowały się w niej również dwa luki: jeden do nieprzeprowadzonego nigdy w tym programie wyjścia załogi na zewnątrz, oraz drugi do wysyłania na Ziemię kapsuł z uzyskanymi fotografiami zwiadowczymi.

Ałmazy umieszczano na orbitach o początkowych parametrach: perygeum 220 km, apogeum 260 km, inklinacja 51,6° (jedynie Salut 5 na 51,1°).

Załogi stacji miały być wymieniane oraz zaopatrywane na orbicie za pomocą dwumodułowych statków załogowo-transportowych TKS o masie około 20 t, wynoszonych również rakietą Proton. Ałmaz w połączeniu ze statkami TKS miał dopiero tworzyć docelową konfigurację stacji, jednak opóźnienia w ich konstruowaniu i wprowadzeniu do eksploatacji sięgnęły kilku lat i nie zostały one już użyte w programie Ałmaz, który w międzyczasie został zakończony. Zostały one zastąpione statkami załogowymi Sojuz, które tylko w ograniczonym zakresie mogły spełnić oczekiwania związane z wielofunkcyjnymi statkami TKS. Wszystkie wystrzelone stacje Ałmaz posiadały tylko jeden węzeł cumowniczy.

Różnice stacji Ałmaz względem stacji Salut[edytuj]

Ogólnie stacje Ałmaz były podobne do Salutów jeśli idzie o rozmiary, masę i pojemność, co wynikało głównie z możliwości rakiety Proton – jej udźwigu i dopuszczalnych rozmiarów ładunku. Istniały jednak duże różnice pomiędzy tymi konstrukcjami.

Właściwe stacje Salut, technicznie oznaczane jako DOS (ros. Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija), zostały zaprojektowane i były wytwarzane przez zakłady konstrukcyjno-produkcyjne Siergieja KorolowaOKB-1, zaś stacje Ałmaz (niekiedy oznaczane jako OPS, Орбитальная Пилотируемая Станция), były projektowane i wytwarzane w zakładach OKB-52 Czełomieja, który był głównym rywalem Korolowa jeśli idzie o wiodącą pozycję w radzieckim programie kosmicznym. W rzeczywistości konstrukcje DOS powstały na bazie wcześniej zaprojektowanych i przygotowanych OPS. Ze względu na opóźnienia wojskowego programu, dokonano transferu technologii do programu cywilnego, gdzie gotowe kadłuby zostały wyposażone w elementy takie jak silniki i panele słoneczne pochodzące ze statków Sojuz, a następnie po zmontowaniu wysłane na orbitę.

Masa całkowita Salutów wynosiła 18,9 t, długość 13,1 (Salut 1 i 4) i 16 m (Salut 6 i 7), średnica 4,15 m. Zasilanie odbywało się z baterii słonecznych (Salut 1 miał 4 panele o łącznej mocy ok. 10 kW, zaś wszystkie późniejsze trzy panele o łącznej mocy ok. 20 kW). Objętość dostępnych dla załogi sekcji hermetyzowanych wynosiła 47, a łączna 83 m3. Natomiast Ałmazy miały masę 19 t, długość 11,1 m, średnicę 4,1 m. Zasilanie także odbywało się z baterii słonecznych (moc 12 kW), a łączna objętość dostępnych dla załogi sekcji hermetyzowanych wynosiła około 45 m3.

Jeśli idzie o kształt stacji, to przede wszystkim Ałmaz był złożony z dwóch cylindrów, podczas gdy Salut z trzech. Poniżej znajduje się porównanie zewnętrznego wyglądu stacji Ałmaz (po lewej) i Salut 6 (po prawej):

Ałmaz Mir-41.jpg

Misje Ałmaz[edytuj]

Ałmaz 1 (Salut 2)[edytuj]

 Osobny artykuł: Salut 2.

25.04.1973 nastąpiła utrata kontroli nad stacją.

Ałmaz 2 (Salut 3)[edytuj]

 Osobny artykuł: Salut 3.
  • Sart 25.06.1974
  • Deorbitacja 25.01.1975

Do stacji zacumowały dwa statki załogowe: Sojuz 14[2] i Sojuz 15[3]. Ponadto wysłano na Ziemię kapsułę z materiałami zwiadowczymi.

Ałmaz 3 (Salut 5)[edytuj]

 Osobny artykuł: Salut 5.
  • Start 22.06.1976
  • Deorbitacja 8.08.1977

Do stacji zacumowały trzy statki załogowe: Sojuz 21[4], Sojuz 23[5] i Sojuz 24[6]. Ponadto wysłano na Ziemię kapsułę z materiałami zwiadowczymi.

Zakończenie programu[edytuj]

Trwały przygotowania do umieszczenia na orbicie czwartej stacji Ałmaz (OPS-4), jednak do tego już nie doszło, gdyż program został zakończony. Przyczyniły się do tego liczne trudności techniczne, których szczegóły nie zostały ujawnione, jak i konflikty w obrębie dwuosobowych załóg[7]. Jako główną przyczynę podaje się jednak śmierć w 1976 r. marszałka Andrieja Grieczki, który był głównym patronem Czełomieja i jego biura konstrukcyjnego. Formalnie program Ałmaz został anulowany w 1981 r.

Wydaje się jednak, że przede wszystkim radzieccy wojskowi doszli do wniosku, że załogowe stacje wywiadowcze stanowią rozwiązanie nieefektywne i bardzo kosztowne, podczas gdy wraz z rozwojem techniki bezpilotowe satelity są w stanie znacznie łatwiej osiągnąć podobne cele. Do podobnych wniosków wcześniej doszli wojskowi amerykańscy rezygnując w 1969 r. z realizacji programu wojskowej stacji MOL.

W 2010 r. firma Excalibur Almaz zakupiła od Rosji dwa niedokończone egzemplarze stacji Ałmaz informując, że jej celem jest doprowadzenie tych statków do stanu używalności i wykorzystanie ich do rozwoju turystyki orbitalnej[8]. Firma prowadziła szeroką kampanię promocyjną, jednak po kilku latach jej działalność całkowicie zamarła[9].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ałmaz (pol.). Loty Kosmiczne. [dostęp 2015-09-19].
  2. Sojuz 14 (pol.). Loty Kosmiczne. [dostęp 2015-09-19].
  3. Sojuz 15 (pol.). Loty Kosmiczne. [dostęp 2015-09-19].
  4. Sojuz 21 (pol.). Loty Kosmiczne. [dostęp 2015-09-19].
  5. Sojuz 23 (pol.). Loty Kosmiczne. [dostęp 2015-09-19].
  6. Sojuz 24 (pol.). Loty Kosmiczne. [dostęp 2015-09-19].
  7. Orland Krzyżanowski. Diament w kolorze moro. „Astronautilus”. nr 5 (22), s. 2-9, 2012. ISSN 1733-3350 (pol.). 
  8. Jan Szturc: Excalibur Almaz Limited buduje stacje orbitalne! (pol.). Kosmonauta.net, 2011-01-06. [dostęp 2015-09-19].
  9. Michał Moroz: Dyrektor Excalibur Almaz podany do sądu (pol.). Kosmonauta.net, 2014-11-15. [dostęp 2015-09-19].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]