Prowizoryczna Irlandzka Armia Republikańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Prowizoryczna Irlandzka Armia Republikańska (ang. Provisional Irish Republican Army, PIRA, irl. IRA Sealadach) – republikańska organizacja terrorystyczno-paramilitarna z Irlandii Północnej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Członkowie PIRA we wsi Gallbaly

W grudniu 1969 roku oddzieliła się od głównego nurtu Irlandzkiej Armii Republikańskiej (IRA)[1][2][3]. Naczelnym organem PIRA była Rada Armii[2][3]. PIRA była wiodącym ruchem zbrojnym irlandzkich republikanów[2]. Miała na koncie liczne zamachy bombowe, porwania i rabunki[2]. Skrzydłem politycznym organizacji była partia Sinn Féin[2][2][3].

Zwalczała Oficjalną Irlandzką Armię Republikańską (OIRA). Członkowie obu grup sporadycznie walczyli ze sobą, choć zdarzało się im też współpracować[4]. Związana była natomiast sojuszem z Irlandzką Narodową Armią Wyzwoleńczą (INLA)[3]. W ramach sojuszu członkowie PIRA rozbili w 1992 roku Organizację Wyzwolenia Ludu Irlandzkiego (IPLO), będącą przeciwniczką INLA[5].

W 1972 roku podjęła się utajonych rozmów z rządem Wielkiej Brytanii[2][3]. W czerwcu tego samego roku ogłosiła rozejm. Wygasł on już 10 lipca, władze brytyjskie nie zgadzały się bowiem na żaden kompromis[2][3]. Drugie zawieszenie broni między PIRA ogłosiła w 1975 roku, tym razem przetrwało ono siedem miesięcy[3].

W 1983 roku kierownictwo Sinn Féin przejęła frakcja „realos” (Gerry Adams), postulująca łączenie walki zbrojnej i wyborczej, co wpłynęło na uelastycznienie stanowiska PIRA[6]. W 1994 roku Rada Armii poparła inicjatywę rozmów pokojowych Sinn Féin z rządem brytyjskim oraz ogłosiła zawieszenie broni na czas nieokreślony. Po dwóch latach wznowiła zbrojną działalność[3]. 19 lipca 1997 roku przywróciła zawieszenie broni, w tym samym czasie prowadzone były wielostronne negocjacje pokojowe, które w kwietniu 1998 roku doprowadziły do podpisania porozumienia wielkopiątkowego[3]. 23 października 2001 roku PIRA ogłosiła całkowite rozbrojenie, nie przedstawiając jednak żadnych dowodów na jego dokonanie[3]. Grupa zaprzestała działalności militarnej, jej członkowie kontynuowali działalność przestępczą. 28 lipca 2005 roku PIRA oficjalnie ogłosiła zakończenie działalności zbrojnej i zapowiedziała kontynuowanie walki tylko metodami politycznymi[3]. We wrześniu 2005 roku zakończył się proces rozbrojenia PIRA kontrolowany przez Międzynarodową Niezależną Komisję Rozbrojeniową[3].

W następstwie rozłamów w PIRA powstały ugrupowania Kontynuacja Irlandzkiej Armii Republikańskiej (CIRA) i Prawdziwa Irlandzka Armia Republikańska (RIRA)[3].

Wybrane zamachy przeprowadzone przez grupę[edytuj | edytuj kod]

Pomnik poświęcony PIRA w Castlewellan
  • 6 lutego 1971 roku aktywiści PIRA zastrzelili brytyjskiego żołnierza (był to pierwszy wojskowy zamordowany przez grupę)[3].
  • 23 maja 1971 roku PIRA przeprowadziła pierwszy zamach bombowy[3].
  • 22 lutego 1972 roku oddział szturmowy PIRA zabił siedmiu wojskowych w koszarach Aldershot[7].
  • W 1979 roku PIRA zorganizowała udany zamach na Louisa Mountbattena. W zamachu zginęły także dwie inne osoby[3].
  • 9 lutego 1996 roku terroryści przeprowadzili zamach bombowy w Londynie. Zginęły 2 osoby, a ponad 100 zostało rannych[3].
  • 15 czerwca 1996 terroryści zdetonowali 1,5-tonową bombę w centrum Manchesteru, największy ładunek wybuchowy na brytyjskiej ziemi od czasów II wojny światowej. Ponad 200 osób zostało rannych, a ponad 75,000 osób ewakuowano[9].
  • 24 lutego 1996 roku terroryści podłożyli bombę pod most w londyńskim Hammersmith. Eksplodował jedynie zapalnik, wybuch spowodował więc niewielkie zniszczenia materialne[3].
  • W 2004 roku członkowie PIRA napadli na dwa banki w Belfaście[3].

Kontakty zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Otrzymywała wsparcie od reżimu Mu'ammara al-Kaddafiego z Libii[10][11]. Terroryści otrzymali od Libijczyków broń, amunicję, ładunki wybuchowe, a nawet rakiety ziemia-powietrze[10][12]. Libia prowadziła także szkolenia aktywistów PIRA[13]. Ważnym sponsorem działalności PIRA była społeczność irlandzka w USA[10][11].

Zdaniem Secret Intelligence Service w pierwszej połowie lat 90. dozbrajana i finansowana była przez rząd Iranu. Pośrednikiem pomiędzy Irańczykami a PIRA miała być grecka Organizacja Rewolucyjna 17 listopada[14].

Jak podaje Departament Stanu Stanów Zjednoczonych, formacja otrzymywała pomoc ze strony Organizacji Wyzwolenia Palestyny (OWP). OWP przekazywała PIRA broń i prowadziła szkolenia jej członków[13].

Od lat 70. notowano kontakty pomiędzy PIRA a baskijską ETA[15][11].

Według doniesień brytyjskiej policji członkowie PIRA mieli szkolić partyzantów grupy Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC)[10].

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

Republikański mural w Coalisland

Ma od kilkuset do tysiąca członków[2][3].

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Jest organizacją nacjonalistyczną, republikańską i lewicującą[11][2]. Jej pierwotnym celem ideologicznym była zjednoczona Irlandia o demokratycznym, socjalistycznym i federacyjnym systemie rządów[16]. W 1982 roku grupa zreformowała program. Zniesiono punkt mówiący o federacji i uznano, że Irlandia Północna powinna zostać włączona do reszty wyspy[16].

Grupa deklarowała, że celem jej ataków są struktury państwa brytyjskiego, a nie zwykli obywatele kraju. W praktyce protestanccy cywile często padali ofiarami jej zamachów[16].

Jako organizacja terrorystyczna[edytuj | edytuj kod]

Figuruje na listach organizacji terrorystycznych Departamentu Stanu USA[13] i Wielkiej Brytanii[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Terroryzm s. 64
  2. a b c d e f g h i j Provisional Irish Republican Army (ang.). encyclopedia.com. [dostęp 2017-09-13].
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u Alicja Stańco: The troubles. Terroryzm w Ulsterze: po dwóch stronach barykady (pol.). researchgate.net. [dostęp 2017-09-13].
  4. Official Irish Republican Army (ang.). web.stanford.edu. [dostęp 2017-09-13].
  5. Northern Ireland (ang.). web.stanford.edu. [dostęp 2017-09-13].
  6. Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 139
  7. Tomasz Wybranowski: 80 lat walki IRA (pol.). tygodnikprzeglad.pl. [dostęp 2017-09-13].
  8. Terroryzm s. 65
  9. Jennifer Williams, Manchester bomb: June 15, 1996. A day that changed our city forever, „Manchester Evening News”, 15 czerwca 2016 [dostęp 2018-06-16].
  10. a b c d The IRA's foreign connections (ang.). news.bbc.co.uk. [dostęp 2017-09-14].
  11. a b c d Terroryzm od Asasynów do Osamy bin Ladena s. 115-116
  12. Terroryzm w Europie Zachodniej s. 328
  13. a b c Chapter 8 - Foreign Terrorist Organizations - US Department of State (ang.). state.gov. [dostęp 2017-12-01].
  14. Iran plot to aid IRA exposed: Secret service uncovers scheme involving guns, drugs and money as Ulster violence claims more victims (ang.). independent.co.uk. [dostęp 2017-12-02].
  15. Irish Republicanism and Basque separatism – parallel movements? (ang.). theirishstory.com. [dostęp 2017-12-02].
  16. a b c Terroryzm w Europie Zachodniej s. 322
  17. Proscribed terrorist groups or organisations (ang.). gov.uk. [dostęp 2018-03-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]