ETA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy organizacji separatystycznej z Baskonii. Zobacz też: Eta (η) – litera greckiego alfabetu.

ETA (bask. Euskadi Ta Askatasuna – Baskonia i Wolność) – baskijska separatystyczna organizacja polityczna, deklarująca walkę o niepodległość Baskonii metodami zbrojnymi. Powszechnie uznawana za organizację terrorystyczną, w tym przez Unię Europejską[1] oraz Stany Zjednoczone[2].

Założona 31 lipca 1959 roku przez radykalnych działaczy Nacjonalistycznej Partii Basków (PNV); działa głównie na terytorium Hiszpanii. Od 1968 roku w atakach o charakterze terrorystycznym, które przypisuje się ETA, zginęło 858 osób. Wśród nich większość stanowili wojskowi, członkowie Gwardii Cywilnej i policjanci, a pozostali to politycy, sędziowie i prokuratorzy identyfikowani jako część państwowego aparatu przemocy. Wśród ofiar organizacji byli również przypadkowi cywile. 20 października 2011 ETA ogłosiła definitywnie zakończenie walki zbrojnej.

Geneza[edytuj]

Baskowie znaleźli się pod panowaniem Hiszpanii w wieku XVI. Pod koniec XIX wieku wśród przedstawicieli narodu narodziły się tendencje niepodległościowe, kiedy to rząd centralny odebrał Baskonii przywileje autonomii. W 1895 roku powstała Nacjonalistyczna Partia Basków, która urosła na główną siłę polityczną Basków. W trakcie hiszpańskiej wojny domowej Kraj Basków stał się jednym z głównych miejsc trwania walk. Wojna zakończyła się zwycięstwem Francisco Franco, który zaprowadził represje wobec baskijskiej mniejszości. Brutalna polityka reżimu Franco spowodowała rozłam w Nacjonalistycznej Partii Basków, w wyniku którego lewicowi studenci i intelektualiści odeszli z partii i założyli bardziej radykalną grupę o nazwie Euskadi Ta Askatasuna – Baskonia i Wolność[3].

Historia[edytuj]

Okres frankistowski[edytuj]

Symbol organizacji

Już w pierwszym roku działalności organizacja dokonała zamachów bombowych w kilku baskijskich miastach. Obeszło się jednak bez ofiar śmiertelnych. Oprócz tego działacze ETA prowadzili akcję propagandową polegającą na akcjach sabotażowych i rozrzucaniu ulotek[3]. Już od samego początku w ETA wykrystalizowały się dwa nurty: umiarkowany, dążący do uzyskania przez Kraj Basków autonomii i radykalny, zdecydowany na walkę o niepodległość. Oba nurty głosiły lewicowe hasła w sprawach społecznych i gospodarczych. W roku 1961 ETA podjęła próbę wysadzenia pociągu wiozącego frankistowskich weteranów z czasów wojny domowej. Operacja nie powiodła się, ale zwróciła uwagę służb bezpieczeństwa na działalność organizacji. Zaczęły się represje (aresztowania, blokady drogowe, przeszukiwanie domów). W roku 1966 działacze ETA ogłosili cztery fronty działalności organizacji: kulturalny, robotniczy, polityczny i wojskowy. Dominującą rolę zdobył sobie jednak ten ostatni[4]. Dwa lata później zginęła z ręki ETA (a dokładniej jej ówczesnego przywódcy, Txabiego Etxebarietty) pierwsza osoba. Był to policjant, który próbował zatrzymać samochód, w którym jechał szef ETA. Kilka godzin później Etxebarietta zginął zastrzelony przez policjantów. Parę tygodni po tym zdarzeniu ETA dokonała kolejnego zamachu – zginął szef policji w Guipuzcoa, słynący z torturowania baskijskich działaczy. Efektem zamachu był stan wyjątkowy i aresztowanie prawie całego dowództwa ETA oraz setek innych Basków. Mimo aresztowań ETA przetrwała. Prowadzone na początku lat 70. procesy baskijskich działaczy zapewniły Baskom wiele sympatii na całym świecie. 20 grudnia 1973 roku w zamachu bombowym zginął premier Hiszpanii i najbliższy współpracownik Franco admirał Luis Carrero Blanco[5].

Wkrótce po zamachu na Luisa Carrero Blanco ETA podzieliła się na dwie organizacje. Były to: umiarkowana ETA “polityczno-wojskowa” i radykalna ETA “wojskowa” (ETA-M)[6]. W roku 1975 represje skierowane przeciwko baskijskim autonomistom i separatystom przybrały na sile. Zapadły nawet wyroki śmierci i nagle 20 listopada zmarł Francisco Franco. Zgodnie z jego wolą władzę objął książę Juan Carlos, zwolennik demokracji. W Hiszpanii zaczęły się zmiany. W ich ramach w marcu 1980 roku Kraj Basków otrzymał autonomię. Dwa lata później ETA “polityczno-wojskowa” ogłosiła, że w związku z realizacją jej celów odrzuca stosowanie terroru. Natomiast mniejsza ETA “wojskowa” postanowiła kontynuować walkę o niepodległość. 26 czerwca 1979 r. podjęto próbę wysadzenia wieży sanktuarium maryjnego Torreciudad, którym opiekuje się Prałatura Opus Dei[7].

Lata 80. i 90.[edytuj]

Strategia ETA polegała na dokonywaniu dobrze przygotowanych zabójstw i zamachów bombowych. Ofiary były dokładnie wybierane. Przez lata osiemdziesiąte byli to głównie policjanci (dwie trzecie ofiar). Resztę stanowili cywile, politycy i wojskowi (z reguły wyżsi oficerowie). Poza tym częste było stosowanie mniejszych aktów przemocy (podpalenia, wybijanie szyb, zamieszki uliczne) w ramach walki ulicznej (kale borroka). ETA podjęła współpracę z IRA oraz z ugrupowaniami arabskimi (np. Hamasem). Jej członkowie przeszli najprawdopodobniej szkolenie w kilku krajach arabskich (m.in. Libia, Liban). W latach 80. ETA liczyła od 200 do 500 osób podzielonych w sekcje liczące zazwyczaj pięć osób. Nie wszyscy uczestniczyli w zamachach, wielu członków działało jako kurierzy i zaopatrzeniowcy. ETA finansowała swoją działalność porwaniami, rabunkami i “podatkiem rewolucyjnym” nakładanym na baskijskich przedsiębiorców[8]. Organizacja wykorzystywała baskijskie prowincje we Francji, jako swoje zaplecze. Tam też wyjeżdżali „spaleni” członkowie ETA. Przy zwalczaniu baskijskiej organizacji władze hiszpańskie stosowały nie tylko metody policyjne. Od roku 1983 podjęła działalność złożona z funkcjonariuszy policji Grupos Antiterroristas de Liberación (GAL), która przeprowadzała zamachy na osoby podejrzewane o przynależność do ETA, zabijając 28 osób. GAL w walkach z baskijskimi nacjonalistami stosowała kontrowersyjne metody tj. tortury[3]. W późnych latach 80. hiszpańska policja nawiązała ścisłą współpracę z policją francuską. Przeprowadzane operacje antyterrorystyczne (pozyskiwanie informatorów, zasadzki, najazdy na kryjówki) po obu stronach granicy pozwoliły na znaczne osłabienie ETA. W roku 1987 ETA przeprowadziła swój najkrwawszy zamach – w garażu centrum handlowego Hipercor w Barcelonie eksplodowała bomba zabijając 22 osoby. W tym samym roku bomba eksplodowała na osiedlu w Saragossie zamieszkanym przez rodziny hiszpańskich policjantów – zginęło 11 osób, w tym pięcioro dzieci.

W roku 1988 osłabiona ETA zaproponowała hiszpańskim władzom rozmowy, które jednak zakończyły się fiaskiem. W roku 1993 zamach ETA po raz pierwszy pociągnął za sobą protesty uliczne, także w Kraju Basków. Po kolejnych zamachach i aresztowaniach (m.in. w sierpniu 1994 roku aresztowano stojącą na czele organizacji Marię Iobię Lopez Raino zwaną „Tygrysica”) w 1995 ETA złożyła propozycję pokojową (pokój za prawo do samostanowienia), ale władze Hiszpanii odrzuciły propozycję. W tym samym roku ETA próbowała zabić króla Juana Carlosa i lidera Partii Ludowej Jose Marię Aznara. W roku 1997 po jednym z zamachów Baskowie protestujący przeciwko jej działalności zniszczyli biura powiązanej z ETA partii Herri Batasuna. W tym okresie ETA miała mieć 50-60 bojowników oraz 500 pomocników (kurierzy, zaopatrzeniowcy itp.) oraz kilka tysięcy aktywnych sympatyków. W więzieniach znajdowało się 500 członków organizacji.

We wrześniu 1998 ETA ogłosiła bezterminowe zawieszenie broni. W odpowiedzi rząd ogłosił swoją gotowość do rozmów, ale nie o samostanowieniu. Wiosną 1999 roku hiszpańskie i francuskie służby bezpieczeństwa przeprowadziły liczne aresztowania. ETA protestowała powołując się na rozejm, ale rząd stwierdził, że nie obiecywał, że nie będzie aresztowań. Z dniem 3 grudnia 1999 roku ETA zakończyła czternastomiesięczny okres zawieszenia broni. W swoim oświadczeniu napisała: Proces pokojowy został zablokowany i zatruty. W odpowiedzi na zobowiązanie bronienia Kraju Basków, podjęto decyzję ponownego posługiwania się walką zbrojną.

W XXI wieku[edytuj]

Uzbrojeni członkowie ETA

W trakcie zawieszenia broni ETA odbudowała swoje struktury i wyszkoliła nowych bojowników. Skuteczność tej odbudowy Hiszpania poznała bardzo szybko. Nastąpiła cała seria zamachów bombowych i zabójstw, w których do 2003 roku zginęło kilkadziesiąt osób. Celem tych zamachów byli głównie politycy, dziennikarze, sędziowie, wojskowi, policjanci, biznesmeni, ale ginęły też osoby postronne. W wyniku wybuchu wiezionej samochodem bomby zginęło też czterech członków ETA. Zamachy wywoływały coraz silniejsze protesty w Hiszpanii i Kraju Basków. 13 września 2000 roku hiszpańskie i francuskie służby bezpieczeństwa przeprowadziły operację, w wyniku której aresztowano 36 kluczowych członków ETA, w tym Ignacia Gracię Aregui, ówczesnego przywódcę organizacji. W marcu 2002 roku aresztowano kolejnych 11 członków ETA. Mimo tych działań ETA dzięki swojej komórkowej strukturze dalej zachowuje “zdolność bojową”, o czym dała dobitnie znać podczas szczytu UE w Sewilli w czerwcu 2002 roku, gdy eksplodowało 5 bomb – na szczęście bez ofiar śmiertelnych. W drugiej połowie 2002 roku władze hiszpańskie rozpoczęły działania przeciwko powiązanej z ETA partii Batasuna i pod koniec roku zdelegalizowały ją.

W marcu 2006 roku ETA istotnie ogłosiła trwałe zawieszenie broni. Jednak 30 grudnia 2006 dokonała zamachu na lotnisku w Madrycie, w którym zginęły dwie osoby, a ponad 20 zostało rannych. W tej sytuacji rząd premiera Jose Luisa Zapatero zerwał rozmowy pokojowe rozpoczęte po ogłoszeniu zawieszenia broni. Władze dokonały w Kraju Basków licznych aresztowań i przeszukań. 7 marca 2008 roku ETA zabiła socjalistycznego polityka Isaiasa Carrasco. Carrasco zginął w ostatnim dniu kampanii przed niedzielnymi wyborami parlamentarnymi, gdy wychodził z córką ze swego domu w baskijskim miasteczku Arrasate, od trzech strzałów oddanych w tył głowy.

30 października 2008 roku ETA dokonała zamachu terrorystycznego przy użyciu samochodu pułapki na terenie kampusu studenckiego Uniwersytetu Nawarry w Pampelunie (nad którym opiekę duchową sprawuje Opus Dei). 17 osób zostało rannych[9]. 19 czerwca 2009 roku w wyniku wybuchu bomby przymocowanej pod podwoziem auta, zginął szef sił antyterrorystycznych policji w Bilbao, Eduardo Pueyes Garcia. Zamach miał miejsce w Arrigorriaga, nieopodal Bilbao[10].

Aresztowania i zakończenie działalności zbrojnej (2010-2011)[edytuj]

7 stycznia 2010 w Portugalii, 100 km od Lizbony odkryto 1,5 t materiałów wybuchowych w kryjówce terrorystów z ETA[11]. 24 lutego 2010 w akcji w Kraju Basków, Hiszpanie aresztowali członka ETA Ibai Beobide. Przechwycono także broń i materiały wybuchowe ukryte w 5 kryjówkach w prowincjach Vizcaya i Guipuzcoa[12].

28 lutego 2010 podczas zakrojonej operacji francuskiej policji i hiszpańskiej gwardii cywilnej aresztowano lidera ETA Ibona Gogeascoecheę Arronategui. Do zatrzymania doszło we francuskiej miejscowości Cahan[12]. 5 września 2010 ETA ogłosiła bezterminowe zawieszenie broni w walce o niepodległość[13]. ETA w oświadczeniu z 8 stycznia 2011, zadeklarowała powołanie w życie trwałe zawieszenie broni i porzucenie technik przemocy. Bojownicy orzekli, że są gotowi poddać się kontroli międzynarodowych ekspertów. Rząd hiszpański odrzucił deklarację, zaznaczając, iż Baskowie nie wyrzekli się samego terroru[14][15]. 20 października 2011 ETA ogłosiła definitywnie zakończenie podejmowania działań zbrojnych[16].

Bilans działań[edytuj]

Od 1968 do 2008 roku w wyniku działań ETA zginęło 825 osób. W tej liczbie 482 ofiary to wojskowi i policjanci, a 343 to cywile[17].

Wsparcie zagraniczne[edytuj]

Od 1993 roku ETA utrzymywała stałe kontakty z kolumbijską armią partyzancką FARC. Relacje opierały się na wymianie technologii i wiedzy. ETA wysłało do Kolumbii zdalny bomby sterowane przez telefony komórkowe a w 2000 roku wysłało do Kolumbii czterech członków którzy prowadzili szkolenia żołnierzy partyzantki. ETA przeprowadziła w Hiszpanii zamachy na cele rządu kolumbijskiego. Relacje między obydwiema grupami wyszły na jaw w 2008 roku gdy wojska kolumbijskie zdobyły komputery należące do partyzantów. Według hiszpańskiego sędziego w relacjach między ETA a FARC uczestniczyli także Wenezuelczycy a zwłaszcza Arturo Cubillas, wenezuelski polityk pochodzenia baskijskiego[18].

Działalność ETA wspierana była przez rząd Libii Mu'ammara al-Kaddafiego który prowadził m.in. szkolenie bojówkarzy baskijskich[19][20][21]. Według części źródeł otrzymywała też pomoc ze strony kubańskiego rządu Fidela Castro[22].

Dobre relacje łączyły grupę również z irlandzkimi nacjonalistami z IRA[23].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Council Common Position of 17 June 2002 updating Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism and repealing Common Position 2002/340/CFSP (ang.). eur-lex.europa.eu. [dostęp 2016-10-03].
  2. Foreign Terrorist Organizations (ang.). state.gov. [dostęp 2016-10-03].
  3. a b c http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Hiszpania,problemy,Separatyzm_baskijski Hiszpania – Separatyzm baskijski]
  4. Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 140-141.
  5. Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 142.
  6. Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 141.
  7. Atentado de ETA (p-m) contra el santuario del Opus Dei en Torreciudad, El Pais, 26.06.1979.
  8. Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej (Zarys encyklopedyczny), Katowice 2000, s. 143.
  9. gazeta.pl: Wybuch samochodu – pułapki w pobliżu uniwersytetu w Pampelunie (pol.). [dostęp 30 października 2008].
  10. gazeta.pl: To ETA podłożyła bombę (pol.). [dostęp 19 czerwca 2009].
  11. gazeta.pl: Portugalia. 1,5 tony materiałów wybuchowych w kryjówce ETA (pol.). [dostęp 7 lutego 2010].
  12. a b tvn24.pl: Szef ETA schwytany w Normandii (pol.). [dostęp 28 lutego 2010].
  13. BBC News: Spain’s Eta 'declares ceasefire' (ang.). [dostęp 5 września 2010].
  14. gara.net: Declaration by ETA (pol.). [dostęp 10 stycznia 2011].
  15. Mariusz Sulkowski: Eta: trwały rozejm (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-01-10. [dostęp 2011-04-10].
  16. tvn24.pl: Po 40 latach porzucają terror (pol.). [dostęp 20 października 2011].
  17. Hiszpańskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych.
  18. El dedo en la llaga
  19. Blundy, David; Lycett, Andrew (1987). Qaddafi and the Libyan Revolution. Boston and Toronto: Little Brown & Co. ISBN 978-0-316-10042-7.
  20. Kawczynski, Daniel (2011). Seeking Gaddafi: Libya, the West and the Arab Spring. Biteback. ISBN 978-1-84954-148-0.
  21. Bruce St. John, Ronald (2012). Libya: From Colony to Revolution (revised edition). Oxford: Oneworld. ISBN 978-1-85168-919-4.
  22. Stany Zjednoczone formalnie usunęły Kubę z listy krajów sponsorów terroryzmu – poinformował w piątek Departament Stanu. To element polityki odwilży między USA a Kubą po ponad 50 latach izolacji komunistycznej wyspy.
  23. O co walczy Irlandzka Armia Republikańska?.