ETA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy organizacji separatystycznej z Baskonii. Zobacz też: Eta (η) – litera greckiego alfabetu.
Symbol organizacji

ETA (bask. Euskadi Ta Askatasuna – Baskonia i Wolność) – separatystyczna organizacja terrorystyczna hiszpańskich Basków.

Historia[edytuj]

Organizacja utworzona została 31 lipca 1959 roku[1]. Jej założycielami byli studenci, a zarazem byli członkowie Nacjonalistycznej Partii Basków (PNV)[1]. Celem ETA stała się walka o niepodległość Basków[1]. Wraz z przyjęciem przez ETA programu „rewolucyjnej wojny narodowej“ umiarkowani działacze opuścili ugrupowanie[1]. W ramach wspomnianego programu członkowie ETA rozpoczęli działalność terrorystyczną. Oprócz tego organizacja stała za działalnością przestępczą obejmującą napady na banki, porwania dla okupu czy wymuszenia tzw. podatku rewolucyjnego[1].

W 1969 roku hiszpańskiej policji udało się zatrzymać prawie całe kierownictwo organizacji[2]. Rok później sześciu członków grupy zostało skazanych na karę śmierci[2].

Mural ETA sfotografowany w 2008 roku miejscowości w Altsasu

W 1974 roku ETA uległa podziałowi na frakcję „polityczno–militarną“ i „militarną”[2]. Frakcja „polityczno–militarna“ popierała demokratyzację Hiszpanii, baskijską autonomię[2] i odrzucała terroryzm. Frakcja „polityczno–militarna” działała pod przykrywką legalnej partii Euskal Iraultzako Alderdia. Stronnictwo zaprzestało działalności w 1982 roku[2]. Frakcja „militarna“ opowiadała się z kolei za kontynuacją działalności terrorystycznej. Politycznym ramieniem frakcji „militarnej“ była partia Batasuna (w 1986 roku formalnie zarejestrowana, zdelegalizowana w 2002 roku[2]). Celem frakcji była niepodległa Baskonia składająca się z Kraju Basków i Navarry[2].

Do lat 80. członkowie ETA ukrywali się na terenach baskijskich we Francji. Służby francuskie podjęły się akcji przeciwko ETA dopiero w połowie lat 80[1].

W latach 1983–1987 w Hiszpanii działał szwadron śmierci Antyterrorystyczna Grupa Wyzwolenia (GAL). Jego członkowie przypuszczalnie zamordowali 27 dziennikarzy związanych z ETA[1].

W 1988 roku kierownictwo organizacji zaproponowało rządowi hiszpańskiemu rozmowy. Odbyły się one Algierze w 1989 roku[2].

W 1995 roku formacja wystąpiła z propozycją zaprzestania działalności zbrojnej w zamian za negocjacje w sprawie więźniów politycznych i uciekinierów[2]. Gdy rząd hiszpański odrzucił propozycje, ETA rozpoczęła kolejną falę zamachów[2].

W 1998 roku ogłosiła jednostronne i bezterminowe zawieszenie broni[3][2]. Obowiązywało ono do 1999 roku[2][3], zakończone zostało w reakcji na falę aresztowań członków ETA[2].

W 2001 roku hiszpańska policja aresztowała kilkuset członków organizacji[1]. W 2004 roku w ręce hiszpańskiej policji wpadło kolejnych 70 aktywistów[1].

W marcu 2006 roku ponownie ogłosiła zawieszenie broni. Wkrótce potem rozpoczęły się rozmowy pokojowe pomiędzy organizacją a rządem José Luisa Zapatero[4][3][2]. Jednak 30 grudnia 2006 dokonała kolejnego zamachu terrorystycznego[5][6]. Zamach poskutkował zerwaniem rozmów pokojowych przez stronę hiszpańską[4].

28 lutego 2010 podczas zakrojonej operacji francuskiej policji i hiszpańskiej gwardii cywilnej aresztowano lidera ETA Ibona Gogeascoecheę Arronategui. Do zatrzymania doszło we francuskiej miejscowości Cahan[7].

5 września 2010 ogłosiła bezterminowe zawieszenie broni[8]. ETA w oświadczeniu z 8 stycznia 2011 zadeklarowała trwałe zawieszenie broni i wyrzeczenie się przemocy. Bojownicy oświadczyli, że są gotowi poddać się kontroli międzynarodowych ekspertów. Rząd hiszpański odrzucił deklarację, zaznaczając, iż Baskowie nie wyrzekli się samego terroryzmu[9][10]. 20 października 2011 ETA ogłosiła definitywnie zakończenie podejmowania działań zbrojnych[11].

W kwietniu 2017 roku ETA oddała całą broń i materiały wybuchowe będące w jej posiadaniu[12].

Najważniejsze ataki przeprowadzone przez grupę[edytuj]

  • W 1961 roku terroryści podjęli się nieudanej próby wykolejenia pociągu wiozącego hiszpańskich propagandzistów[1][2].
  • W 1968 roku baskijscy radykałowie zamordowali szefa policji Melitóna Manzanasa (znanego z torturowania pojmanych członków ETA)[2].
  • We wrześniu 1974 roku terroryści wrzucili bombę do kawiarni przy kwaterze głównej policji w Madrycie[1]. Zginęło 13 osób, a 70 zostało rannych[1].
  • W październiku 1976 roku bojówkarze zamordowali doradcę króla Jana Karola I Burbona, jego trzech ochroniarzy i kierowcę[1].
Uzbrojeni członkowie grupy w 2006 roku
  • W czerwcu i lipcu 1979 roku bomby podłożone przez ETA eksplodowały w regionach turystycznych Hiszpanii[1].
  • W listopadzie 1979 roku terroryści porwali hiszpańskiego parlamentarzystę[1].
  • W lutym 1980 roku ETA przeprowadził ostrzał rezydencji hiszpańskiego premiera w Madrycie. W operacji terroryści użyli broni przeciwpancernej[1].
  • W styczniu 1982 roku bojówka uprowadziła hiszpańskiego przemysłowca. Za jego uwolnienie terroryścik wyłudzili okup w wysokości kilku milionów pesos[1].
  • W lutym 1986 roku z rąk bojówkarzy zginął wiceadmirał Cristobal Colon i jego kierowca[1].
  • W październiku 1986 roku generał Garrido i jego rodzina zginęli w wyniku eksplozji bomby ukrytej w ich samochodzie[1].
  • W maju 1987 roku miejsce miały zamachy bombowe na kwatery główne marynarki, wojsk lotniczych i Guardia Civil w Madrycie[1].
  • W czerwcu 1987 roku podłożona przez ETA bomba eksplodowała w podziemnym parkingu supermarketu w Barcelonie. W eksplozji zginęło 21 osób, a 32 zostało rannych[1].
  • W 1991 roku w zamachach ETA zabitych zostało 118 ludzi[1].
  • W 1995 roku terroryści przeprowadzili zamach bombowy na życie José Maríi Aznara. Polityk przeżył atak[1].
  • W lipcu 2003 roku ETA zaatakowała hotele w Alicante i Benidorm. W eksplozjach zginęła jedna osoba, a 12 zostało rannych[1].
  • W grudniu 2004 roku ETA zdetonowała w hiszpańskich miastach 12 bomb[1].
  • W maju 2005 roku w eksplozji samochodu pułapki w Madrycie rannych zostało 52 ludzi[1].
Pomnik poświęcony ofiarom zamachów ETA znajdujący się w mieście Vitoria
  • 7 marca 2008 roku członek ETA zabił socjalistycznego polityka Isaiasa Carrasco. Carrasco zginął w ostatnim dniu kampanii przed niedzielnymi wyborami parlamentarnymi, gdy wychodził z córką ze swego domu w baskijskim miasteczku Arrasate, od trzech strzałów oddanych w tył głowy[13].
  • 30 października 2008 roku ETA dokonała zamachu terrorystycznego przy użyciu samochodu pułapki na terenie kampusu studenckiego Uniwersytetu Nawarry w Pampelunie (nad którym opiekę duchową sprawuje Opus Dei). 17 osób zostało rannych[14].
  • 19 czerwca 2009 roku w wyniku wybuchu bomby przymocowanej pod podwoziem auta, zginął szef sił antyterrorystycznych policji w Bilbao, Eduardo Pueyes Garcia. Zamach miał miejsce w Arrigorriaga, nieopodal Bilbao[15].

Bilans działań[edytuj]

Od 1960 do 2003 roku w atakach ETA zginęło 817 osób (z czego 339 to cywile, reszta to wojskowi, policjanci i członkowie Guardia Civil)[1].

Relacje z innymi grupami terrorystycznymi[edytuj]

ETA współpracowała z Irlandzką Armią Republikańską[1], hiszpańskimi Grupami Oporu Antyfaszystowskiego 1 Października[16], katalońską Terra Lliure[17], Frontem Wyzwolenia Katalonii[18], Rewolucyjną Armią Bretońską[19], Rewolucyjnymi Siłami Zbrojnymi Kolumbii[20], grupami palestyńskimi[2] oraz włoskimi Linią Frontu[21] i Czerwonymi Brygadami[2].

Terrorystyczną organizacją powstałą w wyniku rozłamu w ETA były Autonomiczne Oddziały Antykapitalistyczne[22].

Wsparcie zagraniczne[edytuj]

Ugrupowanie otrzymywało wsparcie finansowe ze strony reżimu Mu'ammara al-Kaddafiego z Libii[23][24].

Według Barry'ego Rubina członkowie ETA przechodzili szkolenia w krajach Bliskiego Wschodu, a wśród ich trenerów byli północnokoreańscy wojskowi[25].

Rząd kubański zapewniał terrorystom schronienie[20].

Ideologia[edytuj]

Naklejka ETA sfotografowana w 2009 roku

Była grupą nacjonalistyczną o lewicowym czy skrajnie lewicowym zabarwieniu[1][3]. Celem ETA było utworzenie niepodległego państwa baskijskiego[2].

Jako organizacja terrorystyczna[edytuj]

Figuruje na liście organizacji terrorystycznych Departamentu Stanu USA[26] i Unii Europejskiej[27].

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af Terroryzm s. 60-63
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t ETA (pol.). portalwiedzy.onet.pl. [dostęp 2017-09-13].
  3. a b c d ETA (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2017-09-13].
  4. a b ETA: 6 czerwca koniec rozejmu (pol.). wprost.pl. [dostęp 2017-09-13].
  5. a b Eta claims Madrid airport attack (ang.). bbc.co.uk. [dostęp 2017-08-19].
  6. a b La Fiscalía eleva de 900 a 1.120 años la petición de penas para los etarras que atentaron en la T-4 (hiszp.). lavanguardia.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-13)].
  7. tvn24.pl: Szef ETA schwytany w Normandii (pol.). [dostęp 28 lutego 2010].
  8. BBC News: Spain’s Eta 'declares ceasefire' (ang.). [dostęp 5 września 2010].
  9. gara.net: Declaration by ETA (pol.). [dostęp 10 stycznia 2011].
  10. Mariusz Sulkowski: Eta: trwały rozejm (pol.). UniaEuropejska.org, 2011-01-10. [dostęp 2011-04-10].
  11. tvn24.pl: Po 40 latach porzucają terror (pol.). [dostęp 20 października 2011].
  12. Baskijska organizacja terrorystyczna ETA złożyła broń (pol.). polskieradio.pl. [dostęp 10 kwietnia 2017].
  13. Hiszpania przeżywa koszmarną powtórkę z historii (pol.). gazeta.pl. [dostęp 2017-09-13].
  14. gazeta.pl: Wybuch samochodu – pułapki w pobliżu uniwersytetu w Pampelunie (pol.). [dostęp 30 października 2008].
  15. gazeta.pl: To ETA podłożyła bombę (pol.). [dostęp 19 czerwca 2009].
  16. First of October Anti-fascist Resistance Group (ang.). encyclopedia.com. [dostęp 2017-09-11].
  17. Terra Lliure atentó en Barcelona a petición de ETA (hiszp.). abc.es. [dostęp 2017-11-04].
  18. Historoia del Front D'Alliberament Catalá, en catalán (kat.). unitat.org. [dostęp 2017-11-05].
  19. Breton Revolutionary Army (ang.). encyclopedia.com. [dostęp 2017-11-01].
  20. a b Kuba przestaje kryć terrorystów z ETA (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2017-09-13].
  21. Prima Linea (ang.). web.stanford.edu. [dostęp 2017-09-09].
  22. John Darnton: 4 basque commandos killed in harbor ambush (ang.). nytimes.com. [dostęp 2017-11-05].
  23. Muammar Gaddafi timeline (ang.). theguardian.com. [dostęp 2017-09-11].
  24. Eric Margolis: The Gaddafi I Knew (ang.). theguardian.com. [dostęp 2017-11-16].
  25. Bruce E. Bechtol, Jr.: North Korea and Support to Terrorism: An Evolving History (ang.). cholarcommons.usf.edu. [dostęp 2017-11-15].
  26. Foreign Terrorist Organizations (ang.). state.gov. [dostęp 2017-09-13].
  27. Wykaz osób, grup i podmiotów objętych zaostrzonymi środkami z dziedziny współpracy policyjno-sądowniczej (czerwiec 2009) (pol.). lex.europa.eu. [dostęp 2017-09-13].

Bibliografia[edytuj]

  • Wilhelm Dietl, Rolf Tophoven, Kai Hirschmann: Terroryzm. Warszawa: 2012. ISBN 9788301160197.