Irlandia Północna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Northern Ireland
Tuaisceart Éireann
Norlin Airlann

Irlandia Północna
Dewiza: (łacina) Quis separabit?
(Kto nas rozdzieli?)
Położenie Irlandii Północnej
Język urzędowy brak[a]
Stolica Belfast
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Typ państwa część Wielkiej Brytanii
Głowa państwa królowa Elżbieta II
Szef rządu pierwszy minister Arlene Foster
Wiceminister Michelle O'Neill[4]
Powierzchnia
 • całkowita

14 130[5] km²
Liczba ludności (2016)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

1 862 964
132 osób/km²
PKB (PSN) (2003)
 • całkowite 
 • na osobę

33,2 mld dolarów międzynar.
19 603 dolarów międzynar.
Jednostka monetarna Funt szterling (GBP, £)
powołany na podstawie Government of Ireland Act 3 maja 1921
Religia dominująca protestantyzm, katolicyzm
Strefa czasowa UTC ±00:00
letnia: UTC+1
Domena internetowa .uk, .eu
Kod telefoniczny +44 28
Mapa Irlandii Północnej
Flaga Irlandii Północnej z lat 1953-1972, obecnie nieoficjalne barwy używane niekiedy przez reprezentantów Irlandii Północnej m.in. podczas zawodów sportowych
Herb Irlandii Północnej z lat 1953-1972

Irlandia Północna (ang. Northern Ireland; irl. Tuaisceart Éireann, wym. [ˈt̪ˠuəʃcəɾˠt̪ˠ ˈeːɾʲən̪ˠ] i; Ulster Scots Norlin Airlann) – kraj stanowiący część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej[6][7]. Zajmuje północno-wschodnią część wyspy Irlandii. Jego stolicą jest Belfast. Część władzy ustawodawczej na rzecz kraju wykonuje Zgromadzenie Irlandii Północnej, które zostało utworzone w 1998 roku w oparciu o zapisy ustawy o Irlandii Północnej, powstałej w ramach kończącego północnoirlandzki konflikt porozumienia wielkopiątkowego. Irlandia Północna współpracuje z Republiką Irlandii w niektórych obszarach, a porozumienie wielkopiątkowe przyznało Republice możliwość „przedstawiania poglądów i propozycji w celu rozwiązania sporów między dwoma rządami”[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Irlandia Północna powstała w 1921 roku, gdy po utworzeniu Wolnego Państwa Irlandzkiego sześć z dziewięciu hrabstw północno-wschodniej prowincji Ulster (irl. Ulaidh) pozostało przy Zjednoczonym Królestwie. W hrabstwach tych dominowali protestanci, w większości potomkowie szkockich i angielskich osadników, którzy nie chcieli mieszkać w katolickiej Irlandii.

Konflikty w Irlandii Północnej trwają od średniowiecza, kiedy cała wyspa Irlandia znalazła się pod panowaniem Królestwa Anglii. W XVII wieku rozpoczęto zasiedlanie Irlandii przez ludność angielską i szkocką, a ziemie dla osadników zdobywano, usuwając z nich właścicieli irlandzkich. Zapoczątkowało to wrogość między Anglikami a Irlandczykami, spotęgowaną różnicami religijnymi: Irlandczycy byli katolikami, przybysze zaś głównie protestantami. Liczne bunty i powstania doprowadziły w 1921 roku do utworzenia niepodległej Irlandii. W granicach Wielkiej Brytanii pozostała jednak Irlandia Północna, którą w większości zamieszkują protestanci pochodzenia angielskiego. Walkę o połączenie z Irlandią prowadziła Irlandzka Armia Republikańska (IRA). Pod koniec lat 60. XX wieku wybuchł krwawy konflikt w Irlandii Północnej pomiędzy republikanami dążącymi do zjednoczenia wyspy a unionistami. Dopiero w 1998 roku zawarto porozumienie pokojowe zwane wielkopiątkowym, za które dwaj jego współtwórcy – John Hume i David Trimble – otrzymali pokojową nagrodę Nobla. W 2005 roku Irlandzka Armia Republikańska ogłosiła całkowite rozbrojenie.

Na sytuację w Irlandii Północnej na początku XXI wieku wpływ miały stosunki demograficzne. Dwie najsilniejsze grupy etniczne – Irlandczycy i Brytyjczycy mieli własne wizje przyszłych losów kraju i najczęściej to narodowość determinowała opcje polityczne. Trwający przez wiele dekad konflikt między zwolennikami pozostania przez Irlandię Północną w Wielkiej Brytanii a zwolennikami włączenia jej do Republiki Irlandii został rozstrzygnięty w porozumieniu wielkopiątkowym.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Irlandia Północna podzielona jest na 11 dystryktów.

Miasta w Irlandii Północnej[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie ze spisem przeprowadzonym w 2001 roku liczba mieszkańców Irlandii Północnej wynosiła 1 685 267. Poniża lista pokazuje miejsce urodzenia objętych badaniem ludzi:

  • Irlandia Północna: 1 534 268 (91,0%)
  • Anglia: 61 609 (3,7%)
  • Szkocja: 16 772 (1,0%)
  • Walia: 3008 (0,2%)
  • Irlandia: 39 051 (2,3%)
  • inny kraj Unii Europejskiej: 10 355 (0,6%)
  • inny kraj spoza Unii Europejskiej: 20 204 (1,2%)

Spis został wykonany jeszcze przed otwarciem rynku Wielkiej Brytanii dla obywateli nowych krajów Unii Europejskiej – nie uwzględniają więc napływu licznych pracowników niepochodzących z Wysp Brytyjskich. Ponad 99% mieszkańców jest rasy białej, jest to największy odsetek w Wielkiej Brytanii.

Według spisu z 2011 roku populacja kraju wynosiła 1 810 863[9][10], co stanowiło około 30% całkowitej populacji wyspy Irlandii i około 3% populacji Wielkiej Brytanii.

W 2016 roku liczba północnoirlandzkiej ludności wyniosła 1 862 964[11].

Języki[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców kraju posługuje się językiem angielskim[1][2]. Ponadto, zgodnie z wynikami spisu przeprowadzonego w 2001 roku około 7% populacji tego kraju (110 000 osób) używa języka irlandzkiego, z kolei około 2% (30 000 osób) porozumiewa się w Ulster Scots, który, jak pokazały wyniki zrealizowanej w 1999 roku ankiety Northern Ireland Life and Times Survey przez jednych ludzi jest postrzegany jako odrębny język, zaś przez innych jako dialekt języka angielskiego[2].

Wyznania religijne[edytuj | edytuj kod]

Najsilniejszą zwartą grupą religijną jest katolicyzm – około 40% społeczeństwa. Wyznawcy protestantyzmu są nieco liczniejsi, jednak należą do różnych wyznań.

Wyznania religijne w Irlandii Północnej w latach 1961–2001
Religie 1961 1991 2001
Katolicy 34,9% 38,4% 40,3%
Prezbiteriański Kościół w Irlandii (Presbyterian Church in Ireland; kalwini) 29,0% 21,4% 20,7%
Kościół Irlandii (Church of Ireland; anglikanie) 24,2% 17,7% 15,3%
Inne religie (również inne wyznania protestanckie) 9,3% 11,5% 9,9%
Religia nieokreślona lub jej brak 2,0% 11,1% 14,0%

Irlandia Północna nie ma kościoła państwowego. Niegdyś ustanowiony Kościół Irlandii (Church of Ireland) został oddzielony od państwa ustawą 1869, która weszła w życie w 1871 roku. Obecnie skupia około 15,3% populacji Irlandii Północnej. Największym kościołem protestanckim jest Prezbiteriański Kościół Irlandii, skupiający około 20,7% populacji. Razem z innymi kościołami, protestanci stanowili około 53,1% populacji prowincji (2001).

Opcje polityczne mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

Mapa pokazuje wyniki wyborów lokalnych na przestrzeni ostatnich lat.

Poglądy polityczne mieszkańców Irlandii Północnej w dużym stopniu związane są z ich wyznaniem religijnym. Najbardziej licznie reprezentowani są zwolennicy pozostania prowincji w granicach Zjednoczonego Królestwa (ok. 38% społeczeństwa), natomiast liczba osób pragnących przyłączenia do Irlandii wynosiła w 2004 niewiele ponad 20% osób. W ostatnich latach obserwuje się wzrost zwolenników trzeciej opcji – powstania niezależnego państwa Irlandii Północnej – chęć taką deklaruje 29% protestantów (na 68% poglądów pro-brytyjskich) oraz 36% katolików (wobec 60%, będących zwolennikami zjednoczenia Irlandii). Ogólnie sondaże szacują liczbę osób, które mogłyby poprzeć trzecią opcję na 35%, a więc więcej niż pro-irlandzką[12].

Transport[edytuj | edytuj kod]

W Irlandii Północnej funkcjonują trzy lotniskaBelfast-City George Best, Belfast-International oraz Derry. Główne porty morskie znajdują się w Belfaście i Larne, które przewożą głównie pasażerów pomiędzy Irlandią Północną a Wielką Brytanią. Linie kolejowe NI Railways, będące własnością rządu (w odróżnieniu od Anglii, Szkocji i Walii, gdzie kolej została sprywatyzowana) przewożą pasażerów pomiędzy większością miast w prowincji. Pomiędzy Dublinem i Belfastem kursują specjalne pociągi Enterprise.

W Irlandii Północnej obowiązuje ruch lewostronny. Główne autostrady to M1 o długości 61 km, łącząca południowo-wschodni Belfast z Dungannon, M2 o długości 36 km, rozpoczynająca się w północnym Belfaście i kończąca w Antrim, M3 o długości 1,3 km, będąca mostem nad rzeką Lagan, łacząca się z autostradą M2 oraz M5 o długości 2,3 km, rozpoczynająca się w północnym Belfaście w mieście Newtownabbey.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Irlandia Północna nie ma języka urzędowego[1]. W powszechnym użyciu pozostaje język angielski[1][2]. Ponadto język irlandzki jest oficjalnie uznanym językiem mniejszości[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c What Languages Are Spoken In Ireland? (ang.). W: Society [on-line]. worldatlas.com. [dostęp 2019-12-11].
  2. a b c Languages of the United Kingdom (ang.). ff.umb.sk. [dostęp 2019-12-11].
  3. Irish Gaelic (ang.). W: About World Languages [on-line]. mustgo.com. [dostęp 2019-12-11].
  4. Arlene Foster and Michelle O'Neill return to top jobs after Northern Ireland power-sharing deal (ang.). [dostęp 11-01-2020].
  5. Office for National Statistics (ang.). [dostęp 11-07-2016].
  6. Countries within a country (ang.). number-10.gov.uk. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-02-09)].
  7. Irlandia Północna (pol.). W: Encyklopedia [on-line]. encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2019-12-11].
  8. Northern Ireland Peace Agreement (The Good Friday Agreement) [dostęp 2019-04-17] (ang.).
  9. Census 2011. Key Statistics for Northern Ireland (ang.). [dostęp 08-04-2019].
  10. Census 2011. Key Statistics for Northern Ireland (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  11. Population Clock Northern Ireland (ang.). [dostęp 11-07-2016].
  12. NI Life and Times Survey - 2003: UNINATID, www.ark.ac.uk [dostęp 2017-11-24].