Federacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Państwa federacyjne na świecie (na zielono)

Federacja (łac. fœderatio – sprzymierzenie) – państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd.

Państwa związkowe posiadają zwykle szeroką autonomię wewnętrzną oraz tworzą w niektórych kwestiach własne prawa, wspólna pozostaje najczęściej polityka zagraniczna i obronna. Kraje federacyjne posiadają wspólną walutę.

Historyczne znaczenie federacji[edytuj | edytuj kod]

Federacja w starożytnej Grecji była formą uzależnienia polis. Był to związek polityczny greckich polis z Macedonią, w którym polis musiały całkowicie podporządkować się Filipowi II w polityce zagranicznej lecz zachowały samodzielność w swojej polityce wewnętrznej.

Cechy federacji[edytuj | edytuj kod]

Istnieją jednak pewne stałe, powtarzające się rozwiązania. Profesor Konstanty Wojtaszczyk na ich podstawie wyróżnił następujące cechy federacji:

  1. Terytorium państwa federacyjnego, pod względem polityczno-administracyjnym nie jest jednolitą całością; składa się ono z terytoriów podmiotów federacji, pozbawionych prawa pełnego uczestnictwa w stosunkach międzynarodowych i z reguły nie mających prawa secesji.
  2. Podmioty federacji rozporządzają władzą ustrojodawczą i ustawodawczą, tzn. mają prawo przyjęcia własnej konstytucji i uchwalenia, w ramach podziału kompetencji, ustaw obowiązujących na własnym terytorium. Zgodnie z zasadą subordynacji, akty te powinny być zgodne z ustawodawstwem federacji. Federalne organy ustawodawcze mogą ponadto wydawać specjalne akty prawne dla poszczególnych członków federacji.
  3. Części składowe federacji mogą mieć własny system prawny i sądowy.
  4. Istnieje podwójne obywatelstwo: każdy obywatel w większości państw jest obywatelem związku i odpowiedniej części składowej federacji (tak jest np. w Austrii, Niemczech, Szwajcarii i USA).
  5. Parlament związkowy jest przeważnie dwuizbowy; interesy podmiotów federacji reprezentuje izba wyższa. Występują dwie zasady reprezentowania części składowej: zasada równego przedstawicielstwa (np. w USA – po dwóch senatorów z każdego z pięćdziesięciu stanów, a w Szwajcarii – po dwóch deputowanych z każdego z dwudziestu sześciu kantonów w Radzie Kantonów) oraz zasada zróżnicowanego przedstawicielstwa – w zależności od liczby ludności (np. w Australii, Kanadzie, Niemczech).
  6. Istnieje podział kompetencji między federację i jej części składowe. Praktyka ustrojowa różnych krajów federacyjnych wskazuje na trojakiego rodzaju rozwiązania w tym zakresie. Są to:
  • dualistyczny federalizm (np. w USA, Szwajcarii, Meksyku, Brazylii, Australii), gdzie konstytucja państwa związkowego ustanawia sferę wyłącznej kompetencji związku poprzez wskazanie problemów co do których tylko władze federalne mogą wydawać akty normatywne; wszystkie pozostałe kwestie, nie zastrzeżone przez konstytucje, należą do kompetencji podmiotów federacji;
  • zasada wyłącznej kompetencji związku i sfery tzw. konkurencyjnych kompetencji (np. w Austrii, RFN);
  • trójczłonowy system rozgraniczania kompetencji, polegający na wyróżnieniu wyłącznych kompetencji związku, wyłącznych kompetencji części składowych związku oraz wspólnych kompetencji władz centralnych i władz podmiotu federacji (np. w Indiach).

Federacje świata[edytuj | edytuj kod]

Państwo Forma rządów Części składowe federacji Głowa państwa
Argentyna Republika Prowincje Prezydent Argentyny
Australia Monarchia Stany Monarcha Australii
Austria Republika Kraje związkowe (Landy) Prezydent Austrii
Bangladesz Republika Prowincje Prezydent Bangladeszu
Belgia Monarchia Regiony Król Belgów
Bośnia i Hercegowina Republika Federacja Bośni i Hercegowiny, Republika Serbska Prezydium Republiki
Brazylia Republika Stany Prezydent Brazylii
Etiopia Republika Regiony Prezydent Etiopii
Indie Republika Stany i terytoria Prezydent Indii
Irak Republika Prowincje Prezydent Iraku
Jemen (od 2014)[1] Republika Muhafazy Prezydent Jemenu
Kanada Monarchia Prowincje Monarcha Kanady
Komory Republika Samorządne wyspy Prezydent Komorów
Malezja Monarchia Stany i terytoria federalne Król Malezji
Meksyk Republika Stany Prezydent Meksyku
Mikronezja Republika Stany Prezydent Mikronezji
Nepal Republika Regiony Prezydent Nepalu
Niemcy Republika Kraje związkowe (Landy) Prezydent Niemiec
Nigeria Republika Stany Prezydent Nigerii
Pakistan Republika Prowincje, terytoria, regiony Prezydent Pakistanu
Rosja Republika Republiki, kraje, obwody, miasta wydzielone, obwody autonomiczne, okręgi autonomiczne Prezydent Rosji
Somalia (od 2012) Republika Regiony Prezydent Somalii
Stany Zjednoczone Republika Stany Prezydent Stanów Zjednoczonych
Sudan Prezydent Stany Prezydent Sudanu
Sudan Południowy Prezydent Stany Prezydent Sudanu Południowego
Szwajcaria Republika Kantony Prezydent Szwajcarii
Wenezuela Republika Stany Prezydent Wenezueli
Zjednoczone Emiraty Arabskie Republika Emiraty Prezydent Zjednoczonych Emiratów Arabskich

Przypisy

  1. Yemen's national dialogue conference concludes with agreement (ang.). BBC News, 2014-01-21. [dostęp 2014-01-21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]