Raba Wyżna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 49°34′03″N 19°52′45″E
- błąd 39 m
WD 49°34'N, 19°54'E, 49°35'N, 19°57'E
- błąd 2334 m
Odległość 1590 m
Raba Wyżna
wieś
Ilustracja
Pałac Głowińskich w Rabie Wyżnej
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Raba Wyżna
Liczba ludności (2007) 4116
Strefa numeracyjna 18
Kod pocztowy 34-721[1]
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0461646
Położenie na mapie gminy Raba Wyżna
Mapa konturowa gminy Raba Wyżna, w centrum znajduje się punkt z opisem „Raba Wyżna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Raba Wyżna”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Raba Wyżna”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Raba Wyżna”
Ziemia49°34′03″N 19°52′45″E/49,567500 19,879167
Strona internetowa
Kościół w Rabie Wyżnej
Budynek Urzędu Gminy w Rabie Wyżnej

Raba Wyżnawieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Raba Wyżna[2][3], nad rzeką Rabą. Siedziba władz gminy Raba Wyżna.

W latach 1975–1998 wieś znajdowała się w województwie nowosądeckim.

Pod względem geograficznym znajduje się w Kotlinie Rabczańskiej[4].

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Raba Wyżna[2][3]
części wsi Arendarczykówka, Bielańskówka, Bielówka, Bogdałówka, Buczkówka, Domałówka, Dudorówka, Jardusiówka, Jaskówka, Jochymówka, Kapołkówka, Komorówka, Kordułówka, Łopatkówka, Łysa Góra, Mardyłówka, Możdżeniówka, Nowalanówka, Olesiakówka, Pałaszówka, Piekarczykówka, Pietrzakówka, Pudłówka, Rabice, Role, Sagułówka, Sołówka, Sośniakówka, Stramówka, Szczyptówka, Wędziarzówka, Węgrzynówka, Wójcikówka, Wojtusiówka, Zagroda, Zarębówka, Ziębówka

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres do roku 1945[edytuj | edytuj kod]

Jedna z pierwszych wzmianek o wsi Raba Wyżna (jako Raba) znajduje się w rejestrach poborowych Królestwa Polskiego z 1581 roku. Wynika z nich, że wieś należała do dóbr Kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka Jordana.

W latach 1846–1847 wieś dotknęła klęska głodu będąca następstwem nieurodzaju, oraz epidemia tyfusu. Zmarła wówczas 1/3 mieszkańców wsi (według ksiąg metrykalnych codziennie umierały około 3 – 4 osoby). Dlatego właśnie wtedy podjęto decyzję o założeniu nowego cmentarza – i jak to zostało odnotowane w Kronice parafialnej przez ówczesnego proboszcza ks. Gottfrieda Fitza: (…) tedy zostało inne miejsce na cmentarz za wsią obrane, na roli Piekarczykówce (…)[5]. Nowe miejsce pochówku, poświęcone przez dziekana makowskiego, ks. Marcina Leśniaka dnia 21 IX 1847 służy parafii św. Stanisława BM w Rabie Wyżnej do dnia dzisiejszego (cmentarz parafialny był powiększany stopniowo, ostatnio nową część cmentarza poświęcił ówczesny biskup pomocniczy krakowski, a obecnie biskup polowy Wojska Polskiego, Józef Guzdek podczas wizytacji w 2007). Epidemie tyfusu i dyzenterii powracały w kolejnych latach. Zdarzały się też pojedyncze przypadki zgonów na cholerę. We wrześniu 1899 otwarto linię kolejową Chabówka – Zakopane. W 1902 roku zbudowano w Rabie Wyżnej Pałac Głowińskich w stylu secesyjnym dla Jana Zdunia, według projektu Konrada Khula. Od 1906 roku działa we wsi Bank spółdzielczy.

W wyniku II wojny światowej wielu mieszkańców wsi opuściło swoje domy. Dnia 2 września przez wieś przetoczyła się bitwa, w wyniku której spalono ok. 40 domów. Zginęło kilkanaście osób cywilnych.

3 września Niemcy zatrzymali sporą grupę mężczyzn idących na niedzielną mszę do kościoła. Zostali oni wywiezieni do obozu pracy w miejscowości Mauthausen na terenie Austrii.

W 1941 roku Niemcy zabrali dzwony z kościoła. W 1943 roku zajęli pałac.

W 1945 majątek dziedziców został odebrany prawowitym właścicielom.

Okres po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Od 1946 roku rozpoczęto prace mające na celu odbudowę wsi zniszczonej podczas wojny. W 1957 roku ukończono budowę Urzędu Gminy, a w 1961 wiejskiego domu towarowego (WDT). Dnia 1 VI 1964 roku przystąpiono do budowy nowego budynku szkoły, która została uroczyście oddana do użytku 12 IX 1965 roku. Nadano jej imię Władysława Broniewskiego, natomiast od czerwca 2000 szkole podstawowej w Rabie Wyżnej patronuje święta Jadwiga Królowa.

Od początku 1973 roku Raba Wyżna stała się gminą w skład, której weszły następujące miejscowości: Bielanka, Sieniawa, Podsarnie, Bukowina Osiedle, Harkabuz, Spytkowice, Skawa i Rokiciny Podhalańskie.

W 1985 roku pałac Głowińskich został wpisany do rejestru zabytków. W 1994 roku na miejscu starego, zbudowano nowe przedszkole, a we wrześniu 2002 roku budynek Gimnazjum im. Ojca Świętego Jana Pawła II. 1 września 2019 roku budynek po likwidacji gimnazjum przejęła szkoła podstawowa im. świętej Jadwigi Królowej.

W 2000 roku otwarty został Dom Opiekuńczo Leczniczy im. Błogosławionej Siostry Faustyny, który został poświęcony przez ks. kardynała Franciszka Macharskiego. W tym też roku powstał na stokach rabskiej góry krzyż milenijny będący wierną kopią krzyża na Giewoncie. Został on poświęcony w Wielki Piątek przez ówczesnego biskupa pomocniczego krakowskiego, a obecnie arcybiskupa metropolitę warszawskiego, kardynała Kazimierza Nycza.

W marcu 2002 roku władze gminy przyjęły herb i wzór flagi.

W lipcu 2004 roku były prezydent Lech Wałęsa dokonał otwarcia drogi „Solidarności”, prowadzącej z Raby Wyżnej do Harkabuza i Bukowiny na Orawie.

26 lipca 1998 miały miejsce prymicje ks. bp. Stanisława Dziwisza, pochodzącego z Raby Wyżnej, z kolei 7 maja 2006 roku odbyły się jego prymicje kardynalskie jako metropolity krakowskiego.

Klub sportowy[edytuj | edytuj kod]

We wsi istnieje od 1946 Ludowy Klub Sportowy „Orkan” Raba Wyżna. Seniorzy LKS „Orkan” Raba Wyżna aktualnie w sezonie 2019/2020 grają w 6 lidze (Klasa A 2019/2020, grupa: Podhale)[6]. Drużyna juniorów starszych „Orkana” Raba Wyżna występuje obecnie w Małopolskiej Lidze Juniorów Starszych A1 Junior. W sezonie 2005/2006 juniorzy starsi trenowani przez Wiesława Lewandowskiego uzyskali awans do I ligi Podhale i w sezonie 2006/2007 zdobyli Mistrzostwo Podhala 2007[7].

Ludzie związani z Raba Wyżną[8][edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1053 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  3. a b GUS. Rejestr TERYT.
  4. J. Kondracki, Geografia regionalna Polski, Warszawa, 1998.
  5. Kronika Parafii Raba Wyżna T. I, 1835–1993, oprac. M. Pietrzak, Kraków – Raba Wyżna 2011, s. 89–90.
  6. Aktualne wyniki i tabela.
  7. Autor Stefan Leśniowski, źródło Tygodnik Podhalański 26 lipca 2007.
  8. Oficjalna strona Gimnazjum nr 1 im. Ojca Świętego Jana Pawła II w Rabie Wyżnej, archiwum.gim1.rabawyzna.pl [dostęp 2018-06-01].
  9. FilmPolski.pl – Jan Zieliński, filmpolski.pl [dostęp 2017-11-26].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]