Rogóżno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rogóżno
Widok w stronę centrum Rogóżna
Widok w stronę centrum Rogóżna
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat łańcucki
Gmina Łańcut
Liczba ludności (2017) 1215[1]
Strefa numeracyjna 17
Kod pocztowy 37-112
Tablice rejestracyjne RLA
SIMC 0655155
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Rogóżno
Rogóżno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rogóżno
Rogóżno
Ziemia50°04′30″N 22°22′24″E/50,075000 22,373333

Rogóżnowieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie łańcuckim, w gminie Łańcut[2][3].

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Józefa.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie rzeszowskim.

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Rogóżno położone jest na granicy dwóch jednostek fizycznogeograficznych. Północna część wsi znajduje się w obrębie Pradoliny Podkarpackiej – regionu rolniczego o płaskiej powierzchni. Środkowe i południowe przysiółki miejscowości zlokalizowane są na Podgórzu Rzeszowskim – obszarze pofalowanym o żyznych gruntach uprawnych. Charakterystyczne dla tego terenu są wąwozy i holwegi w pokrywach o lessowej genezie. Kuesta geomorfologiczna między obiema krainami jest bardzo wyraźna i przebiega analogicznie do linii kolejowej KrakówPrzemyśl. Ciekawostką jest jezioro naturalnego pochodzenia w południowej części wsi, w pobliżu granicy z Nowosielcami. Geneza zbiornika nie jest jednoznacznie wyjaśniona, jednak wnioskuje się, że jest to jezioro deflacyjne powstałe w niecce lessowej. Zbiornik zwany jest Świętym Jeziorem, a wiąże się z nim legenda o karczmie weselnej, która zapadając się pod ziemie pod wpływem grzechu weselników, utworzyła jezioro. Obecnie zbiornik jest w posiadaniu prywatnych osób i stanowi doskonałe łowisko rybne.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana w 1422 albo 1423 roku przez Jana z Pilczy syna Elżbiety Granowskiej, trzeciej żony Władysława Jagiełły. Po raz pierwszy wzmiankowana w księdze Ziemskiej Przeworskiej wpisem z 1439 roku[4]. Wpis z roku 1442 wymienia Tomasza syna sołtysa z Rogóżna Klemensa[4]. W roku 1442 dodano również pańszczyznę z Rogóżna do uposażenia parafii Kosina[5]. Dokument z roku 1450 w którym Wacław książę Opolski siostrzeniec Jana z Pilczy zawiera z nim ugodę, wymienia między licznymi posiadłościami również Rogóżno (Rogoszno)[4]. W 1478 roku[6] wieś odziedziczył najmłodszy z synów Jana z Pilczy, Otto podkomorzy lubelski, a po nim jego najstarszy syn Mikołaj[4][7]. W rękach Pileckich Rogóżno pozostało do początków drugiej połowy XVI wieku. Ostatnim prawdopodobnie był zmarły w 1568 roku syn Mikołaja, Krzysztof Pilecki dziedzic Łańcuta i zwolennik reformacji, albo syn ostatniego również Krzysztof[8]. Około roku 1575 właścicielem był Stanisław Starzechowski, podkomorzy lwowski, a po jego śmierci w 1582 roku żona Anna z Tarłów Starzechowska.

Od 1589 roku[9] dziedzicem został pochodzący z Kandii na wyspie Kreta, a w 1571 roku przez króla Zygmunta Augusta przyjęty do stanu szlacheckiego, kupiec lwowski Konstanty Korniakt, herbu Krucini. Do 1784 roku wieś związana ekonomicznie i wspólną ławą gromadzką z sąsiednim, założonym przez Konstantego, Korniaktowem. Od początku XVII wieku przez większość okresu wieś była zarządzana przez dzierżawców, m.in.: Adama Domanowskiego, Krzysztofa Kalickiego, Benedykta Faleńskiego, Benedykta Chraleckiego, Jana Zegarta, Samuela Kossowskiego z Głogowy. Jeszcze w 1708 roku właścicielem był ostatni z rodu, Antoni Karol Korniakt, który w 1710 roku był w niewoli moskiewskiej[10][11]. Sporządzona po III wojnie północnej dla celów podatkowych Rewizja Generalna Ziemi Przemyskiej zasańskiej z ok. 1713 roku określa włości jako „korniaktowszczyznę” i wykazuje we wsi: 22 chałupy, kmieci 5, zagrodników ćwierciowych 13, chałupników 4, karczmę zajezdną[12]. Antoni Karol Korniakt zmarł bezpotomnie przed 1718 rokiem. Dobra Antoniego Korniakta były mocno obciążone kwotami zastawnymi, w rozstrzygnięcie roszczeń zaangażowany był jeszcze w 1728 roku sam król August II Mocny. W 1721 roku właścicielką była Magdalena z Jelców po drugim mężu Rojowska[13]. Zmarła ona bezpotomnie przed 1738 rokiem. W 1746 roku jako dziedzic występował czwarty mąż Magdaleny Józef Nakwaski poseł, senator, a od 1744 roku kasztelan rawski. Z nim należy wiązać powstanie ostatniego drewnianego dworu w którym pomieszkiwał oraz założenie ogrodu włoskiego[13]. Zabudowania wsi ułożone były po wschodniej i zachodniej stronie drogi prowadzącej z Markowej do lasów korniaktowskich. Od północy ograniczał je gościniec prowadzący z Łańcuta do Sieniawy, od południa zaś inny gościniec wiodący z Łańcuta do Jarosławia – najpierw stary, a następnie wybudowany na początku panowania austriackiego nowy, tzw. cesarski.

W drugiej połowie XVIII wieku właścicielem był Franciszek Salezy Potocki, w owym czasie najbogatszy magnat Rzeczypospolitej zwany „królikiem Rusi”[10], a po nim jego syn Stanisław Szczęsny Potocki[14], który w 1775 roku pożyczył od Konstancji z Bekierskich Bielskiej 800 000 złotych pod zastaw klucza albigowskiego i 4 innych wsi[15]. W 1786 roku klucz albigowski (Rogóżno, Albigowa, Kraczkowa z Cierpiszem, Wysoka, Handzlówka, Korniaktów)[16] został przejęty przez Konstancję z Bekierskich, teraz już po następnym mężu Rogalińską, wojewodzinę inflancką. Sporządzony w związku z tym inwentarz wymieniał między innymi: oficynę dworską, zabudowania dworskie, karczmę zajezdną, karczmę oraz 51 chałup, kmieci 4 (jeden zbiegły), „ćwiertników” 5, zagrodników 43, komorników 4[14][17]. Wójtem gromadzkim był Franciszek Kraus, a po nim Jan Cybula, podwójcim Antoni Surmacz[17]. Kluczem zarządzał Tadeusz Łodzia Rogaliński. Właścicielka umarła we Lwowie w 1787 roku, a rok później jej mąż Kasper Rogaliński. Spadkobiercami byli małoletni synowie jej nieżyjącej już córki Teresy Bielskiej i Jana hr. Skarbka, Ignacy i Stanisław. Administratorem prawnym został wyznaczony dożywotnio ich ojciec Jan Skarbek. Jan Skarbek umarł w roku 1792, opiekę nad nieletnimi braćmi przejęła przyrodnia siostra ich ojca, Julianna Rzewuska. W rękach Skarbków wieś pozostawała do 1802 roku[18].

Na początku XIX wieku w posiadaniu Elżbiety Lubomirskiej, która zapisała Rogóżno (z Przeworskiem i okolicznymi wsiami) swojemu ulubieńcowi i wychowankowi Henrykowi Lubomirskiemu. W 1820 roku wieś liczyła 52 domy[19]. Poza tym były: dwór, folwark, lamus etc., oraz dwie karczmy. Wójtem był Antoni Pusz[20]. Od 1825 wieś i folwark weszła w skład utworzonej przez Henryka Lubomirskiego Ordynacji Przeworskiej Lubomirskich. Administratorem folwarku Lubomirskich w drugiej połowie XIX wieku był Antoni Zabielski[21]. W posiadaniu Lubomirskich z Przeworska wieś pozostała do 1944 roku.

Powstały przystanek Rogóżno koło Łańcuta Kolei galicyjskiej im. Karola Ludwika w 1859 roku połączył wieś z Krakowem, a w 1861 ze Lwowem. Została również utworzona placówka pocztowa, a w późniejszych latach stacja telegraficzna.

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • LKS Szarotka

Rozrywka[edytuj | edytuj kod]

  • Klub Muzyczny „Boss”

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona gminy, demografia
  2. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  3. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. a b c d Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie, Tom 13, s. 87, 128, 315.
  5. Schematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis Pro Anno 1867, Jasło 1866, s. 126.
  6. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie. Tom 19, Lwów 1906, s. 32.
  7. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie. Tom 19, Lwów 1906, s. 580.
  8. J. Bukowski Dzieje reformacji w Polsce. Kraków 1886.
  9. Aleksander Jabłonowski, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII Ziemie Ruskie Ruś Czerwona cz.1. Rejestr poborowy, Warszawa 1902, s. 12.
  10. a b Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie: Księga ławnicza gromady Wysoka.fond:53-1-1.
  11. Akta Grodzkie i Ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wydane staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego, Tom 22, s. 458, Lauda sejmikowe wiszeńskie.
  12. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie, Rewizja Generalna Ziemi Przemyskiej fond 13-1-1075.
  13. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie Akta Ziemskie przeworskie, zespół 12-1-23,str 223.
  14. a b Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie:Inwentarz wsi Roguźna, Albigowej i innych, fond: 134-2-61.
  15. Lwowska Naukowa Biblioteka im.W.Stefanyka, NAN Ukrainy. Oddział rękopisów. Zespół 145, Archiwum Jabłonowskich z Bursztyna. 149 Archiwum Bielskich.
  16. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie.Actus Intromissionis Juris. fond:134-2-61.
  17. a b Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie, Metryka Józefińska, fond 19-5-140.
  18. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie. Fasja podatkowa klucza albigowskiego. zespół 146 opis 17 sprawa 178.
  19. Lwowska Naukowa Biblioteka im. W. Stefanyka, NAN Ukrainy. Oddział rękopisów. Zespół 145, Archiwum Jabłonowskich z Bursztyna.134, 149 Archiwum Skarbków.
  20. Centralne Państwowe Archiwum Historyczne we Lwowie.Metryka Franciszkańska.fond 20-5-183.
  21. Antoni Zabielski. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2016-03-25].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]