Rukiew wodna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rukiew wodna
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj rukiew
Gatunek rukiew wodna
Nazwa systematyczna
Nasturtium officinale W. T. Aiton
Hortus kew. ed. 2, 4:110. 1812

Rukiew wodna (Nasturtium officinale W. T. Aiton) – gatunek rośliny należący do rodziny kapustowatych. Zasięg rodzimy obejmuje Europę i Azję, ale jako gatunek zawleczony szeroko rozprzestrzenił się na wszystkich kontynentach świata[2]. Unika rejonów o klimacie kontynentalnym[3]. W Polsce występuje rzadko, głównie w zachodniej części kraju[3]. Brak go w północno-wschodniej i południowo-wschodniej części kraju. Dawniej był uprawiany.

Morfologia[edytuj]

Łodyga
Pokładająca się lub wzniesiona, kanciasta, rozgałęziona, wewnątrz pusta. Osiąga 2–10 mm grubości[4] i 10–300 cm długości (przy czym dorasta do 40[3]–90[4][5] cm wysokości). W węzłach zakorzenia się.
Liście
Nieparzystopierzastozłożone, przeważnie 3–9(13)-listkowe, długości 5–15 cm[4]. Listek szczytowy ogonkowy, łopatkowato-jajowaty, dużo większy od jajowatych listków bocznych, piłkowano-karbowany, lub klapowany. Pozostałe listki boczne są siedzące, eliptyczne lub lancetowate, mają faliste lub odlegle piłkowane brzegi i zwężającą się nasadę[5].
Kwiaty
Drobne, białe, typowe dla kapustowatych, zebrane w grona na szczycie łodyg. Ich szypułki wydłużają się podczas owocowania. Płatki korony jajowatolancetowate, o długości 4–5 mm, białe z ciemniejszymi żyłkami i często fioletowo zabarwionym paznokciem. Działki kielicha krótsze od płatków. Wewnątrz kwiatu 1 słupek górny i 6 czterosilnych pręcików[5].
Owoc
Obła łuszczyna z wypukłymi klapami. Osiąga długość 10–18 mm i szerokość 2–2,5 mm i wyrasta na grubej szypułce o długości 8–12 (16) mm. Okrągławoeliptyczne i wąsko oskrzydlone z jednej strony są ustawione dwurzędowo. Mają sieciowatą skulpturę na powierzchni; na każdej stronie ok. 25–50 pól.

Biologia i ekologia[edytuj]

Dzikie stanowisko rukwi wodnej, Stinsford, Anglia
Uprawa rukwi wodnej w Warnford, Anglia
Zupa z rukwi wodnej

Bylina, hydrofit. Kwitnie od czerwca do września. Siedliskiem są płytkie, wolno płynące wody (na głębokości od kilkunastu do kilkudziesięciu cm), brzegi rzek, potoków, rowów, starorzeczy, źródliska oraz tereny okresowo zalewane[4] lub mokre[5]. Gatunek charakterystyczny dla Ass. Nasturtietum officinalis[6]. Liczba chromosomów 2n= 32[7].

Zmienność[edytuj]

Tworzy mieszańca z rukwią drobnolistnąNasturtium sterile (Airy Shaw) Oefelein[7] .

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

Od 2014 r. roślina podlega w Polsce ochronie częściowej[8]. W latach 2004–2014 była objęta ścisłą ochroną gatunkową[9].

Nazewnictwo[edytuj]

Takson w randze gatunku pod nazwą Nasturtium officinale opublikowany został w 1812 r. przez Williama Townsenda Aitona w drugiej edycji Hortus Kewensis, tom 4, strona 110[2].

  • Inne nazwy zwyczajowe: rzeżucha wodna.
  • Ma wiele synonimów nazwy łacińskiej[2]: Nasturtium nasturtium-aquaticum (L.) H. Karst., Radicula nasturtium Cav., Radicula nasturtium-aquaticum (L.) Rendle & Britten, Rorippa nasturtium Beck, Rorippa nasturtium-aquaticum (L.) Hayek, Sisymbrium nasturtium Thunb., Sisymbrium nasturtium-aquaticum L.

Zastosowanie[edytuj]

Roślina jadalna
Liście i młode rośliny są jadalne. Uprawiana jako warzywo, szczególnie popularne w Normandii. W czasach starożytnych spożywana w Rzymie[3]. W średniowiecznej Anglii, Niemczech, Francji i Szwajcarii uprawiana w specjalnie w tym celu przygotowywanych basenach[3]. Jedna z ulubionych potraw Napoleona. Wymieniono ją wśród składników przysmaków podanych w weselnym menu (miniaturowe tarty ze szparagami i rukwią wodną) z okazji zaślubin księcia Williama z Księżną Catherine w pałacu Buckingham (29 kwietnia 2011)[10].
Roślina lecznicza
Ziele zawiera glikozyd (glukozynolan - glukonasturcynę), który nadaje roślinie ostrogorzki smak, jod i liczne witaminy[3]. Jak inne glukozylany, glukonasturcyna ma działanie chemoprewencyjne[11]. W 100 g ziela znajduje się 11 kcal i stosunkowo dużo witaminy K (250 µg), witaminy A (160 µg RAE), witaminy B2 (0,120 mg), witaminy B3 (0,200 mg), witaminy B6 (0,129 mg), witaminy C (43 mg), potasu (330 mg), wapnia (120 mg) i magnezu (21 mg)[12]. Wyciąg z rukwi podawany jest przy awitaminozach[potrzebny przypis].

Obecność w symbolice[edytuj]

Rukiew wodna jest elementem herbów miejscowości i gmin francuskich: Vernon, Vayres-sur-Essonne i D'Huison-Longueville.

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001- .... [dostęp 2010-05-13].
  2. a b c Nasturtium officinale W. T. Aiton. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN ) [on-line]. [dostęp 2010-11-11].
  3. a b c d e f Karol Latowski: Rukiew. W: Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Wyd. II, zmienione i uzupełnione. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  4. a b c d Stanisław Kłosowski, Grzegorz Kłosowski: Rośliny wodne i bagienne. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2007, s. 197, seria: Flora Polski. ISBN 978-83-7073-248-6.
  5. a b c d Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Wyd. II. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2006, s. 30, seria: Flora Polski. ISBN 83-7073-444-8.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409).
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 168, poz. 1764).
  10. Rzeczpospolita.pl, ost. aktualizacja 29-04-2011 21:10
  11. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Justyna Szwejda-Grzybowska. Antykancerogenne składniki warzyw kapustnych i ich znaczenie w profilaktyce chorób nowotworowych. „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna”. XLIV (4), s. 1039–1046, 2011. 
  12. Watercress, raw. W: National Nutrient Database for Standard Reference Release 28 [on-line]. United States Department of Agriculture. Agricultural Research Service. [dostęp 2016-12-04].

Bibliografia[edytuj]

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  2. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.