Skałki Twardowskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Uroczysko
Skałki Twardowskiego
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Dzielnica Dzielnica VIII Dębniki
Powierzchnia około 35 ha
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
UroczyskoSkałki Twardowskiego
Uroczysko
Skałki Twardowskiego
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
UroczyskoSkałki Twardowskiego
Uroczysko
Skałki Twardowskiego
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
UroczyskoSkałki Twardowskiego
Uroczysko
Skałki Twardowskiego
Ziemia50°02′26″N 19°54′21″E/50,040556 19,905833
Skałki Twardowskiego
Jaskinia Okno Zbójnickie
Ścieżka w parku
Wąska ścieżynka spacerowa w parku

Uroczysko Skałki Twardowskiego – położone jest w północnej części wzgórza zrębowego Krzemionek Zakrzowskich w prawobrzeżnej części Krakowa, na Dębnikach w dzielnicy VIII pomiędzy ul. Tyniecką a Zalewem Zakrzówek. Obszar ten jest fragmentem Lasów Miejskich Krakowa.

Skałki znajdują się w obrębie Bramy Krakowskiej, leżącej między Kotlinami Oświęcimską i Sandomierską. Leżą na terenie zapadliska przedkarpackiego, utworzonego w epoce trzeciorzędu u stóp formujących się wówczas Karpat fliszowych, a więc należą do regionu podkarpackiego.

Pod względem hydrograficznym obszar znajduje się w zlewisku Bałtyku i dorzeczu Wisły (0,2–2 km od jej koryta). Teren leży na wschodnim skraju Bielańsko-Tynieckiego Parku Krajobrazowego i należy do krajobrazów prawnie chronionych.

Budowa geologiczna i rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Obszar znajduje się na wysokości 200–230 m n.p.m. W rzeźbie powierzchni zaznaczają się przede wszystkim formy tektoniczne. Skałki Twardowskiego to północna część zrębu, zbudowanego z wapieni jurajskich, obciętego wyraźnymi liniami uskoków, co jest doskonale widoczne od strony koryta Wisły. Obniżenia między zrębami tworzą rowy tektoniczne, a wypełnione są osadami morza trzeciorzędowego. Obniżenia tych rowów zapełniają małe potoczki, na przykład potok Ruczaj.

Ponadto widoczne są także liczne formy krasowe, głównie w postaci lejów o głębokości od 1 do 2 metrów. Są one pokryte zwietrzeliną oraz roślinnością trawiastą. Na nagich skałach wapiennych da się zauważyć żłobki i żebra krasowe.

W obrębie Skałek Twardowskiego znajdują się jaskinie, najbardziej znane to: Jaskinia Twardowskiego od strony południowej i Jaskinia Jasna od strony Wisły.

Formy antropogeniczne[edytuj | edytuj kod]

Formami stworzonymi w wyniku działalności ludzkiej są:

  • kamieniołomy – największy to kamieniołom na Zakrzówku, którego ściany przekraczają wysokość 40 metrów. Eksploatowano w nich wapienie jurajskie dla potrzeb Zakładów Sodowych w Borku Fałęckim
  • wały przeciwpowodziowe – zostały usypane w XIX wieku, a ciągną się wzdłuż brzegów Wisły
  • nasypy drogowe – mają wysokość od 1 do 2 metrów.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

W dnie obniżenia tektonicznego oddzielającego Skałki Twardowskiego od Górki Pychowickiej zalega często wilgotne powietrze. Średnie temperatury wynoszą w styczniu -2,5C, a w lipcu +18C, natomiast przeciętne roczne opady – około 700 mm (największe przypadają na lipiec). Przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie. Okres wegetacyjny trwa zazwyczaj od 215 do 220 dni.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Przeważa roślinność synantropijna – chwasty, rośliny ruderalne, takie jak łopian, bylica czy komosa. Można również spotkać pozostałości roślinności ciepłolubnej, na przykład macierzankę, przetacznik oraz rojnik. Na lewym brzegu Wisły widoczne są półnaturalne zbiorowiska wiklinowe, wykorzystujące siedliska łęgowe. Wierzchowiznę Skałek Twardowskiego porasta zieleń parkowa wprowadzona tu przez człowieka. Jeśli chodzi o płytkie wyrobiska pozbawione gleby, to zasiedlane są przez gatunki pionierskie, typu brzoza i czarny bez.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na wzgórzach występują płytkie, kamieniste rędziny, w dnie rowu tektonicznego – gleby mułowo-bagienne, a na niskim tarasie wiślanym w obrębie wałów – dość żyzne mady. Na północ od wzniesienia wapiennego są gleby urozmaicone, uprawiane przez człowieka.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Zbiorniki wód stojących wypełniają wyrobiska dawnych kamieniołomów (w większości o powierzchni kilku arów). Największym zbiornikiem wody jest zalew o powierzchni około 12 hektarów, w którym poziom wody niekiedy ulega zmianie – w niektórych okresach roku maksymalna głębokość dochodzi nawet do 32 metrów.

Krzemionki Zakrzowskie otaczają trzy naturalnie płynące cieki wodne:

  • koryto Wisły, której lustro wody znajduje się na wysokości około 200 metrów n.p.m., szerokość koryta, w okolicy Skałek, wynosi 100 metrów, a średni przepływ – 200 m3/s;
  • potok Ruczaj, zbierający wodę z łąk porastających dno zapadliska tektonicznego i niosący około 20-50 litrów wody na sekundę.

Pan Twardowski[edytuj | edytuj kod]

Jak głosi legenda, wśród okolicznych urwisk mistrz Twardowski prowadził szkołę magii i czarnoksięstwa. Pewnego dnia, w wyniku eksplozji laboratorium, powstały skałki, które otrzymały jego imię. W rzeczywistości skałki te zaczęto łączyć z postacią Twardowskiego dopiero pod koniec XIX w., jako że w istocie Twardowski działał na terenie innych skałek – Krzemionek Podgórskich w Podgórzu i tam też była jego pracownia.

Wspinanie[edytuj | edytuj kod]

Skałki Twardowskiego (Zakrzówek) są intensywnie wykorzystywane przez krakowskich wspinaczy – na ich terenie znajduje się duża liczba dróg wspinaczkowych, wyposażonych w stałą asekurację. Ze względu na dogodny dojazd, popularność tego miejsca wśród wspinaczy doprowadziła do specyficznej formy erozji – wyślizgania powierzchni skały wzdłuż istniejących dróg wspinaczkowych. W kwietniu 2007 r. i później kręcono tu zdjęcia do filmu Deklaracja nieśmiertelności przedstawiającego sylwetkę czołowego wspinacza Piotra Korczaka[1].

Skałki są jednym z obiektów na Szlaku Lasów Miejskich Krakowa.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Piotr Turkot: Na planie filmu Marcina Koszałki o Szalonym, Marciszu, Zakrzówku.... wspinanie.pl, 2007-04-24. [dostęp 2012-03-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]