Stanisław Pagaczewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Pagaczewski
Data i miejsce urodzenia 9 lipca 1916
Kraków
Data i miejsce śmierci 7 czerwca 1984
Kraków
Zawód pisarz
Narodowość polska
Język polski
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Okres 19331984
Gatunki reportaż, literatura dla dzieci i młodzieży
Ważne dzieła „Z biegiem Dunajca”, „Jura Krakowsko-Częstochowska”, „W krainie skał i zamków”, „Więźniowie skalnego grodu. Powieść dla starszych dzieci”, „Porwanie Baltazara Gąbki”, „Anna z mórz południowych”, „Misja profesora Gąbki. Opowieść o nowej wyprawie”, „Gąbka i latające talerze”, „Przygoda na Rodos”.
Stanislaw Pagaczewski Signature.jpg
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Uśmiechu

Grób Stanisława Pagaczewskiego na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (fotografia z 2006 r.)

Stanisław Pagaczewski (ur. 9 lipca 1916 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1984 tamże) – polski prozaik, poeta, reportażysta, autor książek dla dzieci oraz przewodników krajoznawczych. Twórca serii poświęconej przygodom Baltazara Gąbki, należącej do klasyki literatury dziecięcej.

Życiorys[edytuj]

Syn Juliana Pagaczewskiego (1874-1940), historyka sztuki i profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Adolfiny z domu Till. Brat Janusza Pagaczewskiego (1906-1975) – sejsmologa, popularyzatora astronomii.

Uczeń gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie. Debiutował w 1933 na łamach krakowskiego dziennika „Czas” wierszem pt. „Wschód słońca”. Maturę zdał w 1934 i rozpoczął studia z zakresu polonistyki (także okresowo historii sztuki) na Uniwersytecie Jagiellońskim. Magisterium uzyskał już po wybuchu II wojny światowej, na tajnym UJ.

W czasie wojny prowadził tajne nauczanie w Ciężkowicach, gdzie osiedlili się jego rodzice, wyjechawszy z Krakowa w obawie przed represjami. Tam poznał swą późniejszą żonę, farmaceutkę Janinę Olszowską (ur. 15 marca 1915 w miejscowości Velké Meziříčí pod Brnem), z którą ożenił się w 1941. W 1943 zagrożony represjami gestapo przebywał w powiecie miechowskim. Do Krakowa powrócił w 1944.

W 1947 był członkiem redakcji „Dziennika Polskiego” i tygodnika „Sport i Wczasy”. Od 1948 do 1950 pełnił funkcję sekretarza odpowiedzialnego miesięcznika „Życie Nauki”, a w 1950 także kwartalnika „Ochrona Zabytków”. Od 1947 był aktywnym działaczem i przewodnikiem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (późniejszy PTTK). W 1949 ukazały się jego pierwsze publikacje książkowe – przewodniki krajoznawcze pt. Dolina Dunajca od Pienin po Jezioro Rożnowskie i Czchów oraz Przez Mogilany i Obidową do Zakopanego, wydane przez Wydawnictwo Biura Turystyki Ministerstwa Komunikacji. Wielokrotnie wędrował szlakami Beskidów i Gorców.

W latach 1954–1956 był kierownikiem działu reportażu „Tygodnika Powszechnego” (w okresie „zawieszenia” redakcji Jerzego Turowicza, kiedy to z powodu odmowy publikacji nekrologu Józefa Stalina, w latach 1953–1956 pismo ukazywało się pod egidą PAX-u).

Od 1956 poświęcił się całkowicie pracy literackiej i zrezygnował z etatu w redakcjach. Swoje publikacje – głównie reportaże i utwory dla dzieci i młodzieży, publikował w czasopismach: „Płomyczek” (1949-1980), „Wieści” (1957, 1959, 1963, 1965-1968), „Kierunki. Tygodnik społeczno-kulturalny katolików” (1959-1962), „Życie Literackie” (1970-1974). W latach 1963–1966 był autorem 44 odcinków programu „Piękno Polski Południowej”, nadawanego przez Telewizję Polską. Współpracował też z Polskim Radiem w Krakowie, gdzie nadawano jego reportaże i słuchowiska (m.in.: „Diabelski kamień”, 1966, „Córka marynarza”, 1968, „Gospoda pod Upiorkiem”, 1970). W latach 60. i 70. często podróżował po Europie, Afryce Północnej i Bliskim Wschodzie.

W 1966 ukazała się pierwsza książka z cyklu przygód profesora Baltazara Gąbki pt. Porwanie Baltazara Gąbki. Ze względu na oryginalność, poczucie humoru oraz umiejętne wykorzystanie tradycyjnych motywów (książę Krak, Smok Wawelski) zdobyła wśród młodych czytelników ogromną popularność. W efekcie, w latach 1969–1970 powstał trzynastoodcinkowy serial animowany Porwanie Baltazara Gąbki, bardzo ciepło przyjęty przez widzów. Sukces książki i opartego na niej filmu skłonił autora do napisania dalszego ciągu przygód profesora Gąbki. Powstały kolejne powieści: Misja profesora Gąbki (1975; na jej podstawie, w latach 1978–1980 również trzynastoodcinkowy serial animowany Wyprawa profesora Gąbki) oraz Gąbka i latające talerze (1979). Do cyklu i jego bohaterów nawiązuje też ostatnia książka Pagaczewskiego, Przygoda na Rodos (1982).

Członek Związku Literatów Polskich (1959-1984; w latach 1972–1975 członek zarządu Oddziału Krakowskiego, od 1975 do 1978 przewodniczący Komisji Rewizyjnej tegoż oddziału), oraz Polskiego PEN Clubu (1970-1984). Od 1974 członek Stronnictwa Demokratycznego (był tam współzałożycielem Klubu Pisarzy SD im. Bolesława Prusa).

16 grudnia 1981, kilka dni po wprowadzeniu stanu wojennego, zmarła jego żona Janina.

Mieszkał w Krakowie, w dzielnicy Krowodrza, przy ul. Edmunda Biernackiego 9, w kamienicy wybudowanej przez swego teścia, Piotra Olszowskiego. Miał dwie córki: Annę i Ewę oraz syna, Tomasza.

Zmarł 7 czerwca 1984 w Krakowie[1][2]. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[3].

Odznaczenia i nagrody[edytuj]

Twórczość[edytuj]

  • Dolina Dunajca od Pienin po Jezioro Rożnowskie i Czchów (przewodnik krajoznawczy; Wydawnictwo Biura Turystyki Ministerstwa Komunikacji 1949)
  • Przez Mogilany i Obidową do Zakopanego (przewodnik krajoznawczy; Wydawnictwo Biura Turystyki Ministerstwa Komunikacji 1949; wydanie 2 zmienione: Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” 1952)
  • Beskidy (przewodnik krajoznawczy; Nasza Księgarnia 1950)
  • Babia Góra, Gorce, Beskid Wyspowy (przewodnik krajoznawczy; Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” 1951)
  • Wycieczki i wczasy jednodniowe z Krakowa (przewodnik krajoznawczy; Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” 1951; wydanie 2 poszerzone: Sport i Turystyka 1953)
  • Okolice Krakowa (przewodnik krajoznawczy; Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” 1952)
  • Przewodnik wędkarski po województwie krakowskim (współautor: Czesław Żelazny; opracowanie części turystyczno-krajoznawczej; Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” 1952)
  • Gorce i Beskid Wyspowy (przewodnik krajoznawczy; Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” 1953)
  • Okolice Makowa i Jordanowa (przewodnik krajoznawczy; fotografie: W. Gottlieb-Bogucki, J. Hauser, S. Pagaczewski; Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj” 1953)
  • Rabka i Dolina Raby (przewodnik krajoznawczy; Sport i Turystyka 1953)
  • Zabytkowe budowle Podhala (przewodnik krajoznawczy; Sport i Turystyka 1953)
  • Wycieczki z Nowej Huty (współautorzy: Cz. Bogusz, K. Sosnowski; Sport i Turystyka 1954)
  • Z biegiem Dunajca (album krajoznawczy; opracowanie ilustracyjne Kazimierz Saysse-Tobiczyk; Sport i Turystyka 1954, 1955, 1957)
  • Jura Krakowsko-Częstochowska (album krajoznawczy; Ilustrował i objaśnił Kazimierz Saysse-Tobiczyk; Sport i Turystyka 1955)
  • Z Krynicy do Tatr (współautor Zbigniew Płonka; wstęp i opracowanie Justyn Wojsznis; część informacyjną opracował Fryderyk Kędzior; Sport i Turystyka 1955)
  • Zielona wędrówka (powieść dla młodzieży; Nasza Księgarnia 1957)
  • Czerwony dzień z kalendarza (opowiadania; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1959)
  • Diabelski kamień (opowiadania dla dzieci; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1961, 1966; Wydawnictwo Literackie 2005, ​ISBN 83-08-0370-8-9​)
  • W dolinie Sanu (album krajoznawczy; ilustracje A. Haupt; Sport i Turystyka 1959)
  • Raj na kółkach (powieść dla młodzieży; Wydawnictwo Morskie 1959)
  • Na zielonej trawce pod Krakowem (przewodnik krajoznawczy; Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1962)
  • Nocne marki (opowiadania; Wydawnictwo Łódzkie 1962)
  • Więźniowie skalnego grodu. Powieść dla starszych dzieci (Wydawnictwo Literackie 1962, 1967, 1986, ​ISBN 83-08-0142-7-5​; 2003, ​ISBN 83-08-03357-1​)
  • Ziemia krakowska (przewodnik krajoznawczy; Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne 1962, 1974; także przekłady na języki: angielski, francuski, niemiecki i rosyjski)
  • Dzień dobry Kaukazie (reportaż podróżniczy; Wiedza Powszechna 1963)
  • Opowieści znad granic (reportaże; Wydawnictwo MON 1963)
  • W krainie skał i zamków (album krajoznawczy; fotografie Henryk Hermanowicz; Sport i Turystyka 1963, 1975)
  • Tajemnicza recepta (utwór dramatyczny; powst. 1964; niepublikowany)
  • Krople głogu (wiersze i proza poetycka; Wydawnictwo Literackie 1965)
  • Porwanie Baltazara Gąbki (powieść dla młodzieży; ilustracje Alfred Ledwig; Wydawnictwo Literackie 1966, 1969, 1972, 1975, 1983, 1989, ​ISBN 83-08-0087-0-4​; Wydawnictwo Sagittarius 1994, ilustrował Mirosław Gryń, ​ISBN 83-86-0780-5-7​; Wydawnictwo Siedmioróg 1997, ilustrował Jacek Skrzydlewski, ​ISBN 83-71-6222-1-X​; Wydawnictwo Literackie 2002, ​ISBN 83-08-0284-1-1​; jako część tomu Przygody Baltazara Gąbki. Trylogia: Wydawnictwo Literackie 2011, 2016, ​ISBN 978-83-08-04814-6​; wydanie francuskie: L’enlèvement de Balthazar Éponge, tłum. Małgorzata Sadowska-Daguin, ilustracje Daniel Maja; Hachette 1993, ​ISBN 2010198484​; także tłumaczenia na inne języki obce)
  • Wyprawa pod gęsią nóżką (utwór dramatyczny dla dzieci; powst. ok. 1966; adaptacja: Maria Billiżanka, Teatr Rozmaitości, Kraków 1966)
  • Gospoda pod Upiorkiem (powieść dla młodzieży; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1968, 1981, ​ISBN 83-07-0045-0-0​; Wydawnictwo Literackie 2004, ​ISBN 83-08-0353-2-9​)
  • Anna z mórz południowych (powieść dla młodzieży; Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” 1969, Wydawnictwo Literackie 2006, ​ISBN 83-08-0382-3-9​)
  • Bzdurki dla córki (utwór dla dzieci; Wydawnictwo Literackie 1971, 1980, 1991, ​ISBN 83-08-0205-1-0​)
  • Spotkajmy się u wód (gawędy historyczne o polskich uzdrowiskach; Wydawnictwo Literackie 1972)
  • Księżniczka Soliny (powieść; Wydawnictwo Harcerskie Horyzonty 1973)
  • Szkoła bez dzwonka (powieść; Wydawnictwo Literackie 1974)
  • Misja profesora Gąbki. Opowieść o nowej wyprawie (powieść dla młodzieży; ilustracje Alfred Ledwig; Wydawnictwo Literackie 1975, 1985, ​ISBN 83-08-0118-3-7​; 2002, ​ISBN 83-08-0319-5-1​; jako część tomu Przygody Baltazara Gąbki. Trylogia: Wydawnictwo Literackie 2011, 2016, ​ISBN 978-83-08-04814-6​)
  • Oddalenie (opowiadania; Wydawnictwo Literackie 1976)
  • Gąbka i latające talerze (powieść dla młodzieży; ilustracje Alfred Ledwig; Wydawnictwo Literackie 1979, 1986, 1989, ​ISBN 83-08-0008-3-5​; 2002, ​ISBN 83-08-0319-6-X​; jako część tomu Przygody Baltazara Gąbki. Trylogia: Wydawnictwo Literackie 2011, 2016, ​ISBN 978-83-08-04814-6​)
  • Z tobołkiem za Kraków (szkice historyczno-krajoznawcze; Wydawnictwo Literackie 1979)
  • Znów idę na południe (wspomnienia z wędrówek po Beskidach i Gorcach; fotografie Henryk Hermanowicz; Sport i Turystyka 1979, ​ISBN 83-21-7224-2-3​)
  • Przygoda na Rodos (powieść dla młodzieży; ilustracje Marek Pietrzak: Wydawnictwo Literackie 1982, ​ISBN 83-08-0073-8-4​; ilustracje Alfred Ledwig: Wydawnictwo Literackie 2002, ​ISBN 83-08-0328-8-5​)
  • Straszydła. Scenariusz filmu rysunkowego (współautor Ryszard Słabczyński; na podstawie serialu pt. „Kochajmy straszydła”, Telewizja Polska 1984; publikacja: „Ekran”, 1984)
  • Przygody Baltazara Gąbki. Trylogia (jednotomowe wydanie książek: Porwanie Baltazara Gąbki, Misja profesora Gąbki. Opowieść o nowej wyprawie i Gąbka i latające talerze; ilustracje kolorowane Alfred Ledwig; Wydawnictwo Literackie 2011, 2016, ​ISBN 978-83-08-04814-6​; także jako audiobook: czyta Krzysztof Tyniec, nagranie zrealizowano w studiu S10 Teatru Polskiego Radia w formacie mp3, ​ISBN 978-83-08-04835-1​)

Opracowania edytorskie[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, opracował zespół pod redakcją Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan; tom szósty N-P, s. 233–235; Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna, Warszawa 1999.
  • Jacek Szczerba, Porwanie Baltazara Gąbki; Misja profesora Gąbki; Gąbka i latające talerze; „Gazeta Wyborcza”, 13 czerwca 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj]