Stosunki polsko-estońskie
Stosunki polsko-estońskie – relacje między Estonią a Polską. Oba państwa są członkami Unii Europejskiej, NATO i Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Estonia, wówczas znana jako Inflanty, została włączona do terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego, a później do Rzeczypospolitej Obojga Narodów, która stała się Księstwem Inflant pod panowaniem polskim[1]. Inflanty nie zajmowały znaczącej pozycji w historii Rzeczypospolitej, ponieważ były podzielone między Polaków, Szwedów i Duńczyków. Później zostały włączone do władz Imperium Rosyjskiego[2].
Po zakończeniu I wojny światowej zarówno Estonia, jak i Polska uzyskały niepodległość, jednak rosnące inwazje bolszewików spowodowały, że oba państwa stały się jednym wspólnym frontem przeciwko Rosji sowieckiej. Estonia odparła Sowietów w swojej wojnie o niepodległość, a polski sukces w wojnie polsko-radzieckiej pomógł utrzymać niezależność obu państw[3]. Od lat 20. XX w. Polska i Estonia były sojusznikami, choć było między nimi niewiele kontaktów (w głównej mierze poprzez związek bałtycki).
Między 8 a 13 sierpnia 1930 roku oficjalną wizytę w Estonii, na pokładzie statku „Polonia”, eskortowanego przez polskie okręty, złożył Prezydent RP Ignacy Mościcki[4]. W sierpniu 1934 roku odbyła się w Estonii wizyta polskiego plutonu broni pancernej pod dowództwem ppłka. Spałka, która przebiegła w przyjaznej atmosferze i doprowadziła do zakupu w 1935 roku przez Estonię sześciu tankietek TKS, co stanowiło jedyny sukces eksportowy polskich pojazdów wojskowych przed wojną[5].
Przed II wojną światową polskie Kierownictwo Marynarki Wojennej zakładało, że w razie wojny będzie możliwe korzystanie przez polskie okręty z gościny w estońskich bazach, nie biorąc pod uwagę estońskiej ustawy o neutralności w wojnie morskiej z 1938 roku, będącej efektem deklaracji ryskiej podpisanej przez państwa bałtyckie[6]. Po wybuchu wojny Estonia, usiłująca zachować państwowość pomiędzy mocarstwami, ogłosiła neutralność[6]. Doszło wówczas do incydentu międzynarodowego, kiedy do Tallinna zawinął 14 września 1939 roku polski okręt podwodny „Orzeł” celem wysadzenia chorego dowódcy, po czym został internowany zgodnie z prawem międzynarodowym i ustawą o neutralności, a następnie 18 września zbiegł z internowania[7]. Ucieczka „Orła” została wykorzystana przez ZSRR jako pretekst do pogwałcenia suwerenności Estonii i wymuszenia zainstalowania tam baz wojskowych[8]. Estonia pod naciskiem ZSRR zerwała stosunki dyplomatyczne z polskim rządem na uchodźstwie[9]. Polska trafiła pod okupację niemiecką, a po wojnie znalazła się w strefie wpływów ZSRR, natomiast Estonia została w 1941 roku anektowana przez ZSRR, odzyskując niepodległość dopiero w 1991 roku[8].
Współczesność
[edytuj | edytuj kod]_10.jpg)
Polityka i bezpieczeństwo
[edytuj | edytuj kod]Stosunki dyplomatyczne między Polską i Estonią zostały odnowione 2 września 1991 roku. Podstawą relacji dwustronnych jest podpisany 2 lipca 1992 roku w Tallinnie traktat o przyjaznej współpracy i bałtyckim dobrosąsiedztwie Od 1993 roku działa Ambasada RP w Tallinnie, a od 1995 roku Ambasada Estonii w Warszawie[10].
Relacje polityczne opierają się na kontaktach na szczeblu prezydentów, premierów, przewodniczących parlamentów i ministrów. Istotne znaczenie w stosunkach dwustronnych pełni wspólne członkostwo w NATO. Polska bierze udział w misji patrolowania przestrzeni powietrznej trzech państw bałtyckich w ramach misji Baltic Air Policing[10].
Gospodarka
[edytuj | edytuj kod]Według danych z 2024 roku wartość obrotów handlowych osiągnęła wartość ponad 2,3 mld euro z saldem dodatnim po stronie Polski (wartość polskiego eksportu do Estonii wyniosła prawie 1,7 mld euro)[11].
| Rok | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Obroty handlowe | 1,39 | 1,48 | 1,83 | 2,28 | 2,23 | 2,33 |
| Eksport z Polski | 1,02 | 1,04 | 1,26 | 1,64 | 1,62 | 1,68 |
| Import z Estonii | 0,37 | 0,44 | 0,57 | 0,64 | 0,61 | 0,65 |
| Saldo | 0,65 | 0,6 | 0,69 | 1,0 | 1,0 | 1,03 |
Wartość polskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych (według danych do trzeciego kwartału 2024 roku) wyniosła 242,8 mln EUR,natomiast estońskich inwestycji w Polsce – 572,8 mln EUR[11].
Społeczeństwo, kultura i nauka
[edytuj | edytuj kod]Podstawą współpracy obu państw w zakresie nauki i kultury jest umowa międzyrządowa z 1992 roku[10].
Uniwersytet Talliński i Uniwersytet w Tartu prowadzą lektoraty języka polskiego[10].
W 1997 r. Biblioteka Narodowa Estonii oraz Polska Biblioteka Narodowa stworzyły wspólną wystawę składającą się z ponad 100 pozycji[12]. W Polsce od 2002 roku organizuje się Dni Estońskie, podczas których promuje się sztukę i kulturę Estonii[12].
Działalność polskiej mniejszości narodowej w Estonii skupia się wokół Związku Polaków w Estonii[13].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Livonian or First Northern War, 1558-1583 [online], www.historyofwar.org [dostęp 2019-06-19].
- ↑ Estonica.org – Estonia divided between Sweden, Poland and Denmark [online], www.estonica.org [dostęp 2019-06-19].
- ↑ Bolshevik War: this is how Poland stopped the advance of communism in Europe [online], Counting Stars [dostęp 2019-06-19] (ang.).
- ↑ Mariusz Borowiak: Torpedowiec ORP Mazur. Edipresse Polska S.A., 2015, s. 37, seria: Wielki Leksykon Uzbrojenia. Wrzesień 1939. Tom 71. ISBN 978-83-7945-045-9.
- ↑ Wojciech Mazur. Zagraniczne wizyty broni pancernej II Rzeczypospolitej. „Poligon”. Nr 2/2011, s. 48-51, marzec – kwiecień 2011. Magnum-X.
- ↑ a b Alfred Światły. Ucieczka z Tallinna. Dzieje ORP Orzeł raz jeszcze (4). „Morze, Statki i Okręty”. Nr 10/2008. XIII (82), s. 28–36, październik 2008. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- ↑ Marek Błuś. Obrona komandora Grudzińskiego. „Morze, Statki i Okręty”. Nr 12/2008. XIII (84), s. 27–32, grudzień 2008. Warszawa: Magnum-X. ISSN 1426-529X.
- ↑ a b Dominik Wilczewski. Burzliwe stulecie Bałtów. „Polityka – Pomocnik Historyczny”. Dzieje wokół Bałtyku. 4/2020, s. 105-108, 2020. Warszawa: Polityka. ISSN 2391-7717.
- ↑ Piotr Eberhardt, Polska granica wschodnia 1939–1945, Warszawa, [b. d.w], s. 59.
- ↑ a b c d Relacje dwustronne Estonia [online], gov.pl/estonia [dostęp 2023-07-15].
- ↑ a b c Informator ekonomiczny. Estonia [online], gov.pl [dostęp 2025-09-17].
- ↑ a b Estonian-Polish cultural relations [online], Eesti.pl, 23 lutego 2007 [dostęp 2019-06-19] (pol.).
- ↑ Polonia w Estonii [online], pai.media.pl, 23 lutego 2023 [dostęp 2024-11-14].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Związek bałtycki. natolin.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-05)].
| Ujęcie chronologiczne | |
|---|---|
| Europa |
|
| Azja i Oceania |
|
| Ameryka | |
| Afryka | |
| Historia | |
| Organizacje międzynarodowe, inne podmioty oraz nieformalne formy współpracy regionalnej |
